طالبان
ابزار اسلام‌آباد یا تهران؟

- شاه حسین مرتضوی

طی ماه‌های اخیر چندین نشست در کشور‌های مختلف با طالبان برگزار شده است. پس از نشست در قطر و ارومچی چین، نشست‌هایی در دبی  و ناروی نیز برگزار شده است. در کنار این نشست‌ها رایزنی طالبان با کشور‌های منطقه نیز به شدت جریان دارد. در تازه‌ترین مورد یک هیات طالبان به ایران رفت. هرچند مقام‌های رسمی ایران تا چند روز قبل، از حضور هیات طالبان انکار می‌کردند، اما اکنون یک نمانیده مجلس ایران از این بخش طالبان به‌عنوان «طالبان خوب» یاد کرده است. تا کنون از جانب افغانستان افراد و شخصیت‌هایی که عضویت در دولت را دارند در نشست‌ها حضور داشته‌اند. اما حکومت افغانستان می‌گوید مذاکره رسمی میان حکومت و طالبان تاکنون آغاز نشده است.
نشست‌های متعدد با طالبان نشان می‌دهد که انعطاف‌پذیری در هر دو طرف برای آغاز یک بحث سازنده شروع شده است. برای نخستین‌بار در کشور ناروی نزدیک به۱۰ تن از زنان با هیات طالبان رو در رو وارد گفتگو شدند. طالبان در زمان حاکمیت خود سخت‌ترین مقررات را نسبت به زنان به اجرا گذاشته بودند. اکنون زنانی که از این نشست برگشته‌اند، پیام‌های خوشبینانه‌ای به همراه دارند. آنان می گویند که از حقوق خود در مذاکرات دفاع کرده، و بر حفظ ارزش‌های دموکراتیک تاکید کرده‌اند. به‌نظر می‌رسد که مذاکره باطالبان در آدرس‌های متعدد با هدف‌های خاص دنبال می‌شود. تداوم این نشست‌ها سبب می‌شود تا یک فهم درست از مطالبات هر دو طرف به دست آید. این نشست‌ها کمک می‌کند تا حکومت و طالبان روی یک برنامه جامع گفتگو نزدیک شوند. مهم‌تر از همه این‌که در این گفتگو‌ها پیام‌های هر دو طرف بدون واسطه منتقل می‌شود.
در ضمن این نوع گفتگوها حساسیت‌ها را در باره گفتگو‌ها باطالبان از بین می‌برد. هم حکومت افغانستان و هم طالبان برای آغاز یک گفتگوی سازنده و جامع با فشار‌ها و مقامت زیادی مواجه‌اند. اکنون به‌نظر می‌رسد که با چند دور مذاکره حساسیت‌ها نسبت به هر نوع گفتگو از بین رفته است. نشست طالبان با گروهی از زنان یک پیام جدید نیز به همراه داشت. این نشست نشان داد که زنان دیگر در حاشیه قدرت نیستند بلکه در نقش مذاکره و تعیین سیاست در افغانستان عمل می‌کنند.
طالبان نیز با حضور در این نشست چشمان خود را در برابر واقعیت‌های جامعه افغانستان گشوده و عملا با شامل شدن زنان در مذاکره حقانیت آنان را قبول کرده‌اند. نکته دوم که در این مذاکرات قابل تامل است، باز شدن پای طالبان از چین تا ناروی می‌باشد. اکنون دیگر برای طالبان سفر و حضور در نشست‌ها کدام خط سرخ برای کشور‌ها تلقی نمی‌شود. طالبان حداقل در یک ماه از ارومچی تا تهران، دبی، قطر و ناروی حضور یافته‌اند. این نشان می‌دهد که کشور‌ها به بهانه‌ی نشست‌های مختلف در صدد رفع محدودیت برای طالبان می‌باشند. با این همه در کشور‌های منطقه نیز یک رویکرد جدید نسبت به طالبان شکل گرفته است.
چنان‌که در هفته‌های اخیر تهران میزبان هیاتی از جانب طالبان بود. نخستین‌بار این خبر از سوی سایت تسنیم وابسته به سپاه پاسداران ایران نشر شد، اما اکنون یک نماینده مجلس ایران حضور هیات طالبان را در تهران تایید کرده است. از دید تهران «طالبان خوب» دیگر برای ایران تهدید جدی نمی‌باشند. بلکه از این ظرفیت در مقابله با داعش می‌تواند استفاده کند. برخی منابع می‌گویند که نبرد در ولایت فراه افغانستان میان طالبان و داعش از جانب ایران مدیریت می‌شود. چنان‌که روزنامه قانون چاب تهران به صراحت یاد می‌کند که دیپلوماسی تهران، طالبان را در برابر داعش قرار داده است. اگر این خبر‌ها صحت داشته باشد، برخی از طالبان از ابزار دست پاکستان خارج شده به ابزار سیاست ایران در منطقه بدل شده‌اند. با این همه طالبان در موازی با تلاش‌های صلح جبهه‌های جنگ را نیز گرم نگهداشته‌اند. از دید طالبان سال جاری یک سال تعیین‌کننده است. طالبان اگر موفق به ایجاد جغرافیا شوند، با دست بالا وارد مذاکره می‌شوند. اما اگر این نیروها با شکست همراه گردد، رویکرد آنان در گفتگو‌ها نیز تغییر خواهد کرد.

اشتراک گذاري با دوستان :