بیم‌وامید زنان از روند صلح

زرقا یفتلی

بیش از چهار دهه خشونت در کشور، بیش‌ترین آسیب را به فعالیت و حضور سیاسی-اجتماعی زنان وارد کرده است. بنا بر این با هر تحول کلان سیاسی در کشور آن‌چه که از ذهن اکثر زنان امروزی می‌گذرد، امیدواری به آینده، کمتر اما نگرانی از بدتر شدن وضعیت بیش‌تر است.

اکنون با نزدیک شدن به توافق صلح میان ایالات متحده امریکا و گروه طالبان، زنان افغانستان بین دل‌خوشی ختم جنگ و نگرانی محدود شدن فعالیت‌ها و از دست‌رفتن آزادی‌های موجود‌شان، گیر کرده‌اند.

یک سو به پایان جنگ می‌اندیشند که پس از توافق صلح با طالبان می‌توانند روزانه بدون هراس از انفجار و حملات انتحاری از خیابان‌های شهر بگذرند، به دفتر کار و محل آموزش‌شان بروند و نگران جان‌باختن خود و عزیزان‌شان نباشند و در سوی دیگر تجربه‌ی تلخ تاریخی قرار دارد که زنان این سرزمین حق کار و آموزش را نداشتند. تجربه‌ی تلخی که زنان هنگام سیطره‌ی طالبان بر کشور، تجربه کرده‌اند.

هر چند هنوز جزییات توافق صلح ایالات متحده امریکا با طالبان منتشر نشده است بحث تغییرناپذیری فصل دوم قانون اساسی که مشمول حقوق و آزادی‌های مدنی شهروندان به ویژه زنان است، مبهم است. طالبان در پیوند به پذیرفتن بی‌کم‌وکاست آزادی‌های مدنی و فعالیت‌های زنان اظهار نظر روشنی نداشته‌اند. آن‌ها تاکید کرده‌اند که زنان می‌توانند در چارچوب شریعت اسلام فعالیت کنند؛ اما آن‌چه که  طالبان از حقوق اسلامی زنان تعریف کرده‌اند، ناشی از برداشت و قرائت مختص آن‌ها از دین اسلام است که مطابق به آن زنان بدون داشتن محرم شرعی، حق خارج شدن از منزل را ندارند.

ایالات متحده امریکا هم به عنوان حامی دولت‌های پس از طالبان و طرف صلح با این گروه- بر سر این‌که حقوق و آزادی‌های مدنی شهروندان مشمول فصل دوم قانون اساسی، خط سرخ مذاکرات و تغییرناپذیر است، موضع روشن نگرفته است.

رهبران حکومت وحدت ملی، محمداشرف غنی  و داکتر عبدالله عبدالله، تاکید کرده‌اند که دست‌آوردهای دو دهه‌ی پسین از جمله حقوق و آزادی‌های مدنی زنان «وجه‌المعامله‌ی سیاسی» با طالبان نخواهد بود.

اما برخورد ارگ به عنوان مسوول شماره یک حکومت با روند صلح، برخورد سیاسی ناشی از سلیقه‌ی یک گروه کوچک است تا یک اجماع کلان سیاسی و کشورشمول. با وجود تاکید ارگ  به روایت حفظ جمهوریت و خط سرخ دست‌آوردهای دو دهه از جمله حقوق و آزادی‌های مدنی در روند صلح با طالبان، اما در عمل محمداشرف غنی رییس حکومت وحدت ملی، نشان داد که این خط سرخ بیش‌تر یک شعار بوده تا موردی که در مذاکرات صلح بر سر آن ایستاد و چانه زد.

به گونه‌ی نمونه هنگام بحث رهایی انس حقانی یکی از تروریستان مشهور شبکه‌ی حقانی، سخنگوی ارگ رهایی آن را خط سرخ و از صلاحیت مردم افغانستان عنوان کرد، اما درست دو روز پس از این اظهار نظر، در گفت‌وگوی طالبان با حکومت ایالات متحده‌ی امریکا، انس حقانی رها شد و دیده شد که خط سرخ ارگ، شعاری بیش نبود.

اکنون، در پیوند به پیش‌آمدهای پس از صلح با طالبان نیز به این که خط سرخ ارگ بر تغییرناپذیری حقوق و آزادی‌های شهروندی، چقدر پایدار خواهد بود، اعتباری نیست.

هم‌چنان نگاه ارگ در پیوند به حضور معنادار و موثر زنان در روند صلح، بیش‌تر نگاه ابزارگرایانه بوده است. در طول کار شورای عالی صلح و نشست‌های صلح، با آن‌که شماری از زنان وارد ساختار اداری شدند، ولی همواره فعالان زن به عدم حضور شایسته و موثر‌شان در روند صلح اعتراض داشته‌اند.

افغانستان پس از طالبان، افغانستان در محراق توجه جامعه‌ی جهانی بود. تمام کشورهای جهان، حتا دشمنانی که در همه عرصه‌ی بین‌المللی با هم رقابت داشتند، بر سر کمک به افغانستان توافق کردند.

اما به دلیل ضعف مدیریت، فساد سیاسی، تقلب و سلیقه‌گرایی‌ها و قوم‌گرایی ویران‌گر حاکم بر کشور طی ۱۹ سال گذشته، بهترین فرصت‌های سازنده‌گی، هم‌یاری و شکل‌دهی یک نظام دموکراتیک و با ثبات در افغانستان هدر رفت.

با وجود صرف میلیاردها دالر کمک جهانی و قربانی ده‌ها هزار تن از شهروندان کشور و همکاران بین‌المللی طی ۱۹ سال برای ثبات و سازنده‌گی این سرزمین، اما هنوز زنده‌گی در مرکز کابل با هراس و ترس همراه است و پس از چهار ماه نتیجه انتخابات پر از تقلب شش میزان، مشخص نیست.

اکنون همان قدر که مردم این سرزمین از جنگ در این کشور خسته‌اند، حامیان بین‌المللی افغانستان  در رأس آن ایالت متحده‌ی امریکا نیز، از جنگ و نزاع مبهم این سرزمین خسته شده‌اند و انگار که تصمیم گرفته‌اند تا از این خاک رخت سفر بر‌بندند.

با آن‌که افغانستان امروز نسبت به افغانستان زمان تسلط طالبان در ۱۳۷۴ خورشیدی بر کابل، بسیار متفاوت است و افغانستان امروز دست‌کم دارای ارتش منظم، نهادها و ساختارهای قانون‌مند است، اما موارد منفی تذکر یافته در بالا، سبب شده است که ناامیدی بیش‌تر از امیدواری بر ذهن فعالان زن حاکم شود.

اکنون وقتی با فعالان حقوق زن در مورد گفت‌وگوهای صلح صحبت می‌شود‌، برداشت‌شان از این روند آمیخته‌ی از بیم‌وامید است.

شماری از زنان نگران‌اند که اگر گفت‌وگوهای صلح طالبان و امریکا منجر به خروج نیروهای خارجی از کشور و آمدن طالبان شود، کشور یک‌بار دیگر به جنگ و خشونت کشانده می‌شود که در آن بیش‌ترین آسیب به زنان خواهد رسید.

اما در سوی دیگر، شماری به گفت‌وگوهای صلح، به عنوان فرصت تازه‌ی کشور نگاه می‌کنند.

از دید این‌ها افغانستان دیگر به گذشته‌ی سیاهش برنخواهد گشت. طالب با آمدن در ساختار افغانستان امروز، ناگزیر به پذیرش افغانستان متنوع است. دیگر جایی برای تحمیل روایت یک‌جانبه در این کشور نیست.

چون افغانستان پس از طالبان، افغانستان صاحب قانون اساسی، صاحب صدها هزار جوان درس‌خوانده، صاحب ده‌ها دانشگاه دولتی و خصوصی، صاحب رسانه‌های آزاد، صاحب صدها نهاد فعال مدنی و آموزشی در عرصه‌های مختلف است.

در افغانستان امروز، زنان در عرصه‌های مختلف نقش و جایگاه قابل حساب دارند. حضور و رشد زنان در عرصه‌های مختلف، در کنار حمایت جهانی و مدد قانون اساسی، نتیجه‌ی تلاش، قربانی و زحماتی است که متقبل شده‌اند و به هیچ وجه به ساده‌گی به هیچ گروهی آن را نخواهند بخشید، بلکه نسل امروز اعم از زن و مرد، برای پاسداری از این ارزش‌های انسانی و مدنی در برابر هر گروهی خواهند ایستاد.

زنان افغانستان با فراهم شدن زمینه‌ی آموزش و کار، در عرصه‌های مختلف سیاسی، مدیریتی، اجتماعی، اقتصادی، ورزشی و هنری، شایسته‌گی‌های چشم‌گیری نشان دادند. اکنون ده‌ها نهاد دولتی و صدها نهاد غیر دولتی توسط زنان اداره می‌شوند که نمونه‌های موفق از افغانستان امروز و عاری از فساد اند.

اکنون در میان بیم‌وامید شهروندان از روند صلح، روی هم رفته هر چند با نگرانی، اما همه روند صلح را یک فرصت تازه برای افغانستان می‌دانند. ولی حالا آن‌چه برای موفقیت این روند نیاز است، فرایند پس از صلح است که باید مدیریت شود. حفظ آزادی‌های مدنی و حفظ کمیت و ساختار نیروهای امنیتی برای ثبات کشور، باید در روند صلح غیر قابل مذاکره باشد. هم‌چنان باید کشورهای حامی افغانستان یک‌جا با بازیگران منطقه‌ای از اجرای توافقات صلح، تضمین کنند.

لازم است که برای نظارت از روند اجرای مواد توافقات صلح، کمیته‌های مشمول کشورهای مقتدر جهان و منطقه ساخته شود که زنان جلوگیری از تلف شدن حقوق‌شان در این روند، نیز باید شامل کمیته‌های نظارتی بر اجرای توافقات صلح باشند.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن