آیا ترمپ در برابر پوتین بر سر ونزویلا خواهد ایستاد؟

فرید ذکریا – منبع: واشنگتن پست – ترجمه: حمید ارجمند

رییس جمهور ترمپ در عرصه سیاست خارجی با یک آزمایش خیلی مهم رو‌به‌رو است و قاطعیتش بر سر ونزویلا در بوته آزمایش گذاشته شده است. حکومت وی کاملاً واضح ساخته است که نیکولاس مادورو را به عنوان رییس جمهور این کشور به رسمیت نمی‌شناسد و در عوض از خوان گوایدو، رییس پارلمان، به عنوان رییس جمهور موقت ونزویلا حمایت می‌کند. آقای ترمپ تا آنجا پیشرفت که از ارتش این کشور خواست تا از اوامر مادورو پیروی نکند. این اعلامیه‌ها به مراتب نسبت به «خط قرمز» رییس جمهور باراک اوباما که در دور بشار اسد، رییس جمهور سوریه کشیده بود، شدیدتر است.

فشار ترمپ بالای ونزویلا تا اکنون نتیجه‌ای در پی نداشته است. تحریم‌های امریکا علیه این کشور شاید باعث خسارت و آسیب به حکومت مادورو شود، ولی در عین حال یکی از تأثیرات آن این است که ذهنیت در محاصره بودن را در این کشور خلق کرده و حکومت توسط این احساس تسلط خود را بر مردم قوی‌تر می‌سازد. این موضوع به درجات مختلف در کوبا، کوریای شمالی و ایران اتفاق افتاده است.

ونزویلا یک کشور پیچیده و متفرق است؛ مادورو، میراث‌دار هوگو چاوز، تا حدی در میان فقیران و مناطق روستایی این کشور محبوبیت دارد، اما آنچه که در ارتباط به تقویت رژیم مادورو با‌اهمیت است، حمایت آشکار و ملموس روسیه از وی است. مسکو تأیید کرد که پرسونل نظامی خود را به ونزویلا اعزام کرده است. دو هواپیمای نظامی روسیه در هفته‌ی گذشته در خاک این کشور نشست و ۱۰۰ سرباز روسی را در آنجا پیاده کرد.

این حرکت بخشی از یک سلسله اقدامات است که مسکو برای سرپا نگهداشتن مادورو انجام داده است. در چند سال گذشته، روسیه گندم، سلاح، اعتبار بانکی و پول نقد در اختیار حکومت ناکام کاراکاس قرار داده است. تخمین زده می‌شود که کل سرمایه‌گذاری روسیه در ونزویلا بین ۲۰ الی ۲۵ میلیارد دالر است. فعلاً روسیه کنترل تقریباً نصف کمپنی نفت ونزویلا در امریکا به نام «سیتگو» را در اختیار دارد که از بزرگ‌ترین منابع عایداتی دولت این کشور به حساب می‌آید. ارتش ونزویلا نیز به طور اختصاصی از امکانات روسی استفاده می‌کنند.

به نظر می‌آید که بازی ونزویلا برای شخص ولادیمیر پوتین، رییس جمهور روسیه، به طور برجسته‌ای مهم است. در سال‌های اخیر با فرونشستن اقتصاد ونزویلا و افزایش بی‌ثباتی سیاسی در این کشور، حتا اکثر شرکت‌های روسیه نیز از آنجا بیرون شده و سرمایه‌گذاری در ونزویلا را پر‌مخاطره دانسته‌اند. اما چنان‌که ولادیمر رووینسکی در گزارشی برای «مرکز تحقیقاتی ودرو ویلسون» نوشته است، شرکت دولتی روسی «روس نفت»، در آنجا باقی ماند و حمایت خود را از مادورو افزایش داد. این شرکت توسط ایگور سچین اداره می‌شود که روابط نزدیکی با رییس جمهور پوتین دارد و اغلب به عنوان دومین مرد قدرت‌مند روسیه یاد می‌شود.

به بیان دیگر، پوتین با تمام قدرت در پشت مادورو ایستاده است. او این کارها را برای آن انجام می‌دهد که یک متحد قدیمی خود را سرپا نگهدارد. از جانب دیگر به نفوذ مسکو در بازارهای جهانی نفت می‌افزاید و بالاتر از همه این اقدامات در راستای هدف مرکزی سیاست خارجی پوتین صورت می‌گیرد: تشکیل ایتلافی از کشور‌های ضد امریکایی که در برابر حرکات ایالات متحده سنگ‌اندازی کرده و به شکل‌گیری جهان چند‌قطبی مدد رساند. پوتین با این تلاش‌ها ایالات متحده را مسخره می‌کند که در سال ۱۸۲۳ میلادی دکترین مونرو را اعلام کرده بود که بر‌اساس آن قدرت‌های خارجی باید از نیم‌کره غربی[حیاط خلوتش در امریکایی جنوبی] بیرون بمانند.

پرسش بزرگ در برابر واشنگتن این است: آیا به مسکو اجازه می‌دهد که خطوط سرخش را مسخره کند؟ امریکا و روسیه در باب مسأله‌ی ونزویلا مواضع ناهم‌سانی داشته‌اند. در ارتباط به روسیه، خطر این‌جاست که اگر واشنگتن در پشت حرف‌های خود ایستاد نشود، یک سال بعد از امروز، ما شاهد استحکام رژیم مادورو توسط پول و سلاح روسیه خواهیم بود.

حکومت امریکا تا حال مواضع سختی در برابر دخالت روسیه در بحران ونزویلا داشته است؛ حتا ترمپ اعلام کرد که «روسیه باید از آنجا بیرون شود.» این موضع‌گیری از سوی آقای ترمپ غیر‌منتظره بود، چون تقریباً هیچ‌گاهی از آقای پوتین انتقاد نکرده و اغلب در مسایل خرد و بزرگ جانب وی را گرفته است.

همان طور که مایکل مکفال، سفیر سابق امریکا در مسکو، در روزنامه‌ی واشنگتن پست نوشت، دونالد ترمپ رفتار مشابهی در حمایت از سیاست خارجی روسیه به نمایش گذاشته است. ترمپ تهدید کرده بود که امریکا را از ناتو بیرون می‌سازد و هم‌چنان خروج نیروهای امریکایی از سوریه را اعلام داشته بود. او به طور آشکار با سازمان‌های امنیتی خود در مورد مداخله‌ی روسیه در انتخابات ۲۰۱۶ میلادی مخالفت کرده گفت: «رییس جمهور پوتین به من گفت که روسیه در این موضوع دخالتی نداشته است… من هیچ دلیلی خلاف این سخن ندارم.»

مکفال می‌نویسد: «ترمپ حتا در مورد مسایل خیلی کوچک که با منافع ملی امریکا ارتباط دارد، جانب پوتین را می‌گیرد. چرا ترمپ از اشغال افغانستان توسط اتحاد شوروی حمایت کرد؟ چرا ترمپ ابراز نگرانی می‌کند که کشور مونته¬نگرو جرقه‌ی جنگ سوم جهانی را زده می‌تواند؟ این حرف‌ها متعلق به پوتین است. چرا رییس جمهور امریکا این حرف‌ها را منعکس می‌سازد؟»

من هیچ وقتی اتهام نبسته‌ام و یا توطیه نبافته‌ام که ترمپ با روسیه تبانی کرده است و باید منتظر رونمایی شواهد تحقیقات رابرت مولر، بازرس ویژه باشیم، اما معمای اصلی سر جای خود باقی می‌ماند: چرا ترمپ حاضر نیست که به هیچ نوع در برابر روسیه در ارتباط به هیچ مسأله‌ای موضع‌گیری کند؟ آیا ونزویلا بالأخره موضوعی است که ترمپ از خوش ساختن روسیه دست خواهد برداشت؟

دکمه بازگشت به بالا