آیا ناتو با افغانستان می‌ماند؟

سران دولت‌‌های عضو سازمان ناتو امروز در شهر بروکسل گرد هم می‌آیند تا در مورد مسایل و موارد مربوط به فعالیت‌های این سازمان بحث کنند. مأموریت حمایت قاطع سازمان ناتو یکی از مباحث این نشست است. قرار است سران کشورهای عضو ناتو در این مجلس در مورد ادامه‌ی همکاری‌های ناتو با افغانستان بحث کنند. با آن‌که آمادگی‌ها برای این نشست از دیروز در شهر بروکسل آغاز شده است، اما قرار است سران کشورها امروز به مقر این سازمان برسند و نشست‌شان را آغاز کنند.

نشست سران ناتو همواره با تصامیم جدی‌ای در مورد فردای همکاری‌های ناتو با افغانستان همراه بوده است. اکنون نیز به نظر می‌رسد که سران کشورهای عضو ناتو در مورد تداوم همکاری این سازمان با افغانستان تصمیم‌های تازه‌ای را اعلام کنند. مباحث مرتبط به صلح افغانستان، ادامه‌ی همکاری ناتو با افغانستان فراتر از سال ۲۰۲۰ و همچنان تصویب حضور نیروهای برخی از کشورهای عربی در جنگ افغانستان شامل بحث‌های این نشست خواهد بود.

اشرف غنی، رییس حکومت وحدت ملی و عبدالله عبدالله، رییس اجرایی حکومت نیز به این نشست دعوت شده‌اند. با آن‌که بر اساس اطلاعاتی که تا اکنون در اختیار ما قرار گرفته است، تنها اشرف غنی در این نشست به نمایندگی از افغانستان صحبت خواهد کرد، اما نفس دعوت هر دو رهبر حکومت برای سازمان ناتو از این جهت مهم است که یکبار دیگر بر به رسمیت شناختن حکومت وحدت ملی تأکید کنند و برای رهبران افغانستان هم بفهمانند که نگاه‌شان به حکومت‌داری باید مبتنی بر توافقات و طبیعت حکومتی باشد که نزد جهانیان رسمیت دارد. با آن‌که در بین رهبران حکومت وحدت ملی، حس همکاری وجود ندارد و به خصوص رییس جمهور در تلاش آن است تا چهره‌های نیمی از حکومت را به نحوی در انزوا قرار بدهد، اما سازمان ناتو با فرستادن دعوت‌نامه به هر دو رهبر، خواسته است پیام روشنی به آنها بفرستد و برای‌شان بفهماند که چارچوب حکومت وحدت ملی، یک چارچوب به رسمیت شناخته شده و روشن برای ناتو است.

این اقدام ناتو در وضعیتی که اعتماد میان رهبران حکومت وحدت ملی به شدت شکسته است و باعث بروز تنش‌هایی از سوی هم‌پیمانان ریاست اجرایی با ریاست جمهوری شده است، بیانگر این واقعیت است که همکاری ناتو به افغانستان تنها در چارچوب حکومت وحدت ملی می‌تواند اعتبار پیدا کند و مشروعیت یابد.

تنش‌های به وجود آمده در افغانستان و شکاف عمیق قومی که برخاسته از اقدامات محاسبه نشده‌ی رییس جمهور در چند سال اخیر بوده است، فشارهایی را از سوی هم‌پیمانان افغانستان متوجه این کشور ساخته است. وزیر خارجه‌ی امریکا نیز در دیدار دو روز پیشش از افغانستان، پیام‌های روشنی در مورد تبعات برخوردهای رهبران حکومت وحدت ملی با یکدیگر، به هر دو رهبر فرستاده است.

بی‌ثباتی داخلی و خطرات آن

همکاری ناتو با افغانستان مستلزم ثبات سیاسی در داخل و حرکت‌های افغانستان‌شمول است. با آن‌که در نشست کنونی سران ناتو، قرار است یکبار دیگر حضور «مشروط به وضعیت» ناتو در افغانستان تأکید شود، اما برخی از آگاهان در مورد تصامیمی که احتمالاً رییس جمهور دونالد ترمپ در این مجلس اعلام خواهد کرد، اظهار نگرانی می‌کنند. تنش میان امریکا و سایر اعضای ناتو در زمینه‌ی هزینه‌های دفاعی سازمان ناتو از سال پیش، زمانی که نخستین بار مجلس سران ناتو در مقر جدید این سازمان در شهر بروکسل برگزار شد، آغاز گردید و رییس جمهور ترمپ در چندین نشست بر ناعادلانه بودن سهم کشورهای عضو ناتو در تامین هزینه‌های این سازمان تأکید کرد.

اکنون نیز با تمام ظرفیت‌هایی که ناتو در فعالیت‌هایش در حوزه‌های مختلف نشان می‌دهد، نگرانی از موضع امریکا در قبال این سازمان هنوز بسیار جدی است. ائتلاف مبارزه با داعش، موضع ناتو در رابطه به وضعیت گرجستان و اوکراین، مأموریت دفاع سایبری ناتو در اروپا و مأموریت حمایت قاطع، در حال حاضر در صدر فعالیت‌های عمده‌ی سازمان ناتو قرار دارند. با آن‌که امریکا منافع مشترکی در تمام زمینه‌های یادشده دارد، اما رهبران ناتو بیشتر چشم به تصمیم‌هایی دوخته‌اند که رییس جمهور امریکا در این سازمان اعلام خواهد کرد.

انتظارات ناتو و سایر هم‌پیمانان افغانستان از رهبران ما، ایجاد فضای لازم برای فراهم‌ساختن ثبات داخلی است. با این حال، دیده می‌شود که بی‌ثباتی سیاسی در افغانستان در حال اوج‌گیری است و این وضعیت می‌تواند رویکرد ناتو و سایر کشورهای همکار افغانستان را، دچار حاشیه‌های فراوان و غیر قابل پیشبینی کند. 

با چنین حالتی، با آن‌که همکاری ناتو با افغانستان، بر اساس تصمیم‌های این سازمان، وابسته به وضعیت در کشور است، اما ثبات سیاسی و داخلی افغانستان می‌تواند عامل بزرگی در زمینه‌ی تداوم همکاری ناتو با افغانستان باشد. شکست و ریخت سیاسی و ایجاد فاصله میان مردم و حکومت می‌تواند حضور ناتو در افغانستان را صدمه برساند. تصمیم‌های سلیقه‌ای و مبتنی بر خواست‌های فردی و گروهی یک حلقه‌ی خاص می‌تواند ثبات داخلی را بیشتر از این برهم بزند و روی همکاری جامعه‌ی جهانی با افغانستان اثر منفی بگذارد.

دوام کمک‌های مالی به افغانستان

با آن‌که دامنه‌ی فساد از بخش امنیتی افغانستان هنوز گسترده است و کمک‌های جامعه‌ی جهانی به افغانستان به شدت حیف و میل می‌شود، اما در سال جاری اعلام کمک‌ها به ارتش کشور از سوی کشورهای حامی افغانستان نزدیک به دو نیم میلیارد دالر بوده است. پس از امریکا، کشورهایی مانند آلمان، استرالیا، ایتالیا، کانادا، هالند و ناروی بیشترین کمک را به ارتش افغانستان وعده سپرده‌اند. همین اکنون ارتش افغانستان از منبع کمک‌های سی و چار کشور حامی افغانستان که در چارچوب حمایت قاطع حضور دارند، تمویل می‌شود و حساب‌دهی از این کمک‌ها برای جمع بزرگی  از این کشورها، یکی از مسئولیت‌های عمده‌ی افغانستان است. با آن‌که گزارش‌های سیگار از حیف‌و‌میل گسترده‌ی منابع مالی در بخش‌های نظامی و توسعه‌ای خبر می‌دهد، اما رسیدگی به قضایای مطرح شده از سوی سیگار، هنوز سلیقه‌ای است و وزیرانی که عضو تیم رییس جمهور اند، مورد بازخواست قرار نگرفته‌اند.

در کنار کمک‌های مالی به ارتش افغانستان، برنامه‌ی انکشافی ملل متحد نیز کمک به پولیس را در چارچوب برنامه‌ی صندوق حمایت از قانون و نظم عامه (لوتفا) انجام می‌دهد و ایالات متحده نیز کمک‌هایش را به نیروهای امنیتی افغانستان از منبع «صندوق حمایت از نیروهای امنیتی افغانستان» انجام می‌دهد. استفاده از این منابع نیازمند تخصص و حساب‌دهی است که با توجه به نگاه مبتنی بر سلیقه و عدم همکاری در حکومت وحدت ملی، هنوز زمینه‌های لازم برای حساب‌دهی از این کمک‌ها فراهم نشده و اصلاحات در این زمینه‌ها به میان نیامده است.

تداوم همکاری ناتو به افغانستان، یکی از عوامل ثبات سیاسی و پا گرفتن نیروهای امنیتی و دفاعی افغانستان است. با آن‌که چنین به نظر می‌رسد کشورهای عضو ناتو کمک‌های‌شان به افغانستان را تا سال ۲۰۲۴ در این نشست اعلام کنند، اما جانب افغانستان هم باید شرایط لازم را برای جلب مداوم این کمک‌ها در داخل نظام فراهم بسازد و اصلاحات را فراتر از تمایلات گروهی و به دور از استفاده‌های انتخاباتی انجام بدهد تا بتواند ارتش افغانستان و در کل، نیروهای دفاعی و امنیتی کشور را تقویت کند.

حساب‌دهی از کمک‌ها، ایجاد زمینه برای اصلاحات، زمینه‌سازی برای تداوم دموکراسی، حفظ ارزش‌ها و دستاوردهای سال‌های اخیر و رفع تنش‌های سیاسی داخلی، انتظاراتی است که همکاران افغانستان از سران حکومت دارند. اگر ما نتوانیم خودمان را به عنوان همکار خوب برای هم‌پیمانان افغانستان معرفی کنیم، فرصت‌هایی را از دست خواهیم داد که غیر قابل برگشت و غیر قابل اعاده خواهند بود.

دیدگاه are closed.