آیا سفرهای منطقه‌ای عبدالله گره کور صلح را خواهد گشود؟

خدایار نایب‌زاده، روزنامه‌نگار

عبدالله عبدالله، رییس شورای عالی مصالحه‌ی ملی روز چهارشنبه، ۲۸ عقرب به ترکیه رفت. این سفر در ادامه‌ی سفرهای قبلی وی به پاکستان، هند، ایران و اوزبیکستان در یک ماه گذشته صورت می‌گیرد که هدف از آن، شکل‌دهی اجماع منطقه‌ای و مدیریت رقابت و منازعه‌ی کشورها در داخل افغانستان است.

ترکیه یکی قدرت‌های بزرگ اقتصادی منطقه و از کشورهای مهم در تحولات سیاسی-امنیتی حوزه‌ی خلیج فارس و خاورمیانه است. این کشور عضویت ناتو را دارد، دوقاره‌ی آسیا و اروپا را باهم وصل می‌کند، بازی‌گر بسیار فعال در خاورمیانه و جهان است و به دنبال گسترش نفوذ استراتژیک خود در منطقه می‌باشد. به این ملحوظ علاقه‌مند هم‌کاری و سهم‌گیری در روند صلح افغانستان است.

ترکیه روابط استراتژیک و تاریخی با کشورهای قطر، پاکستان و افغانستان دارد که باتوجه به نفوذ و جایگاه‌اش در منطقه می‌تواند نقش مثبت و تسریع‌کننده در روند صلح افغانستان داشته باشد. در این نوشته به رابطه‌ی عمیق ترکیه با پاکستان و قطر و نقش آن کشور در روند صلح افغانستان پرداخته خواهد داشت.

رابطه‌ی ترکیه با پاکستان

انقره و اسلام‌آباد از بدو تاسیس پاکستان در سال ۱۹۴۷ تاکنون، روابط خوبی داشته است. ترکیه از نخستین کشورهای بود که پاکستان را به رسمیت شناخت و روابط دیپلماتیک با آن کشور برقرار کرد. اخیراً با روی کار آمدن عمران خان و نزدیکی وی با اردوغان، همکاری‌های دو کشور در بخش‌های سیاسی، دفاعی-امنیتی و فرهنگی گسترش یافته است.

پاکستان تلاش دارد که از ترکیه تجهیزات نظامی-دفاعی خریداری کند. براساس توافق‌نامه‌ی سال ۲۰۱۹ میان دو کشور، قرار است که انقره ۳۰ فروند بالگرد «T129» و ۴ فروند ناو نظامی به پاکستان بسپارد. در ضمن، ترکیه می‌خواهد که از تجربه‌ی دانشمندان هسته‌ای پاکستانی استفاده کند. در همین سال، رجب طیب اردوغان اعلام کرد که ترکیه باید سلاح هسته‌ای داشته باشد.

رییس جمهوری ترکیه در سال ۱۳۹۸ در سفرش به پاکستان گفت که اسلام‌آباد از اهداف مهم سیاست خارجی ترکیه است. اردوغان بارها از رفتار هند در برابر مسلمانان کشمیر انتقاد کرده است. پاکستانی‌ها کشمیر را عامل بقای پاکستان می‌داند. به همین دلیل پس از این‌که عربستان نسبت به وضعیت کشمیر بی‌تفاوتی اختیار کرد، رابطه‌ی اسلام‌آباد و ریاض به تیره‌گی گرایید.

عمران خان بارها از علاقه‌مندی‌اش در باره‌ی سریال‌های ترکی یاد کرده و گفته است که فرهنگ پاکستان به دست هالیوود و بالیوود آلوده شده است. این سخن از جایگاه نخست‌وزیری به لحاظ رفتاری به معنای گرایش ویژه‌ی سیاست خارجی پاکستان به‌سوی ترکیه پنداشته می‌شود.

رابطه‌ی ترکیه با قطر

قطر در سال ۱۹۷۱، استقلالش را از انگلستان گرفت و در همان اوایل از سوی ترکیه به رسمیت شناخته شد. سال ۱۹۷۹ با ایجاد سفارت‌خانه‌ها، روابط دیپلماتیک میان دو کشور برقرار شد و تا حال روابط دوستانه دارند.

ترکیه و قطر در سال ۲۰۱۱ در قبال شکل‌گیری بهار عربی موضع مشترک گرفتند و از اخوان‌المسلمین حمایت کردند. دو کشور، مخالف حضور ایران، روسیه و گروه‌های شبه‌نظامی در منطقه هستند و از رقبای عربستان و امارات به شمار می‌روند. در پی تنش میان قطر و کشورهای عربی در سال ۱۳۹۶، ترکیه از قطر حمایت سیاسی و اقتصادی کرد.

ترکیه در قطر پایگاه نظامی دارد و یکی از مشتریان بزرگ مواد نفتی قطر است و قطر نیز دومین کشوری‌ است که بیش‌ترین سرمایه‌گذاری را در ترکیه دارد.

رابطه‌ی ترکیه با افغانستان

روابط ترکیه و افغانستان در صدسال اخیر دوستانه و همکاری‌جویانه بوده است. افغانستان پس از کسب استقلال، توسط ترکیه به رسمیت شناخته شد. امان‌الله خان با مصطفی کمال اتاترک در باره‌ی توسعه و رفاه دیدگاه مشترک و رابطه‌ی دوستانه داشت. به همین خاطر بود که ترکیه در قبال روی کار آمدن رژیم طالبان در دهه‌ی ۹۰ و تمویل این گروه از سوی پاکستان، واکنش منفی نشان داد و از مجاهدین حمایت کرد.

سال ۲۰۰۱ پس از حمله‌ی ایالات متحده امریکا به افغانستان، ترکیه در قالب ناتو به کشور سرباز فرستاد و در بازسازی افغانستان سهم فعال داشته است. انقره سالانه صدها بورسیه‌ی تحصیلی نظامی-ملکی به افسران جوان و دانش‌جویان افغان فراهم می‌سازد و از حامیان سیاسی و اقتصادی افغانستان نوین به شمار می‌رود.

هم‌چنان، ترکیه و افغانستان دارای پیوندهای عمیق تاریخی، فرهنگی و نژادی است. ترک‌تباران افغانستان مورد توجه آن کشور قرار دارند و یکی از دلایل علاقه‌مندی ترکیه در تحولات افغانستان همین مسأله بوده می‌تواند. رابطه‌ی ترکیه با اقوام ترک‌تبار افغانستان باید یکی از ابزارهای مهم سیاست خارجی افغانستان در قبال آن کشور باشد تا از این طریق از ظرفیت‌ها و جایگاه ترکیه در منطقه برای تأمین صلح و ثبات و منافع ملی کشور استفاده‌ی لازم صورت گیرد.

در ضمن، ترکیه نفوذ قابل توجه و روابط  بسیار نزدیک با پاکستان و قطر دارد که پیشینه‌ی آن به ده‌ها سال بر می‌گردد. روابط ترکیه و پاکستان پس از انتقاد انقره از برخورد هند با مسلمانان کشمیر و رابطه‌ی ترکیه و قطر پس از حمایت انقره از آن کشور در زمان تحریم وارد مرحله‌ی راهبردی و استراتژیک شده است. دو کشوری که دارای بیش‌ترین نفوذ و اثرگذاری بر طالبان اند و نقش تعیین‌کننده در روند صلح افغانستان دارند.

بنابراین، نقش انقره در روند صلح افغانستان غیر قابل انکار است؛ هم به لحاظ پیوند تاریخی-فرهنگی و قومی و هم به لحاظ جایگاه آن کشور در منطقه. از این رو، سفر رییس شورای عالی مصالحه با توجه به کاهش نیروهای خارجی و کُندی روند گفت‌وگوهای صلح در قطر امیدوارکننده است. انتظار می‌رود که این سفر سبب شود تا ترکیه از جایگاه‌اش در منطقه و نفوذش بالای قطر و پاکستان استفاده و روند صلح افغانستان را تسریع کند.

افغانستان کانون منازعه و تضاد منافع قدرت‌های منطقه‌ای و جهانی بوده است. لنگر انداختن حکومت افغانستان به یکی از این طرف‌ها، آسیب‌پذیری کشور را چند برابر می‌کند و بر پیچیده‌گی معمای امنیت و روند صلح افغانستان می‌افزاید. بنابراین روی‌کرد عقلایی ایجاب می‌کند که تعادل و در برخی از موارد توازن در ارتباط به نقش کشورها در روند صلح افغانستان مدنظر قرار گیرد، در غیر آن هم‌چنان در این چرخه‌ی خشونت و منازعه در کشور دور خواهیم زد. از این منظر، سفرهای رییس شورای عالی مصالحه از اهمیت فوق‌العاده برخوردار است؛ اما آن‌چه مأموریت اصلی آقای عبدالله را شکل می‌دهد، به وجود آوردن اجماع منطقه‌ای و جلوگیری از شکل‌گیری و قدرت‌گیری جبهه‌ی ضد صلح در منطقه است تا گره‌های صلح گشوده شود.

دکمه بازگشت به بالا
بستن