چرا کاهش خشونت، نه آتش‌بس

عصمت‌الله احمدی، ماستر علوم استراتژی امنیت ملی

هدف عقلانی هر جنگ را صلح می‌شمارند. یکی از راه‌های رسیدن به صلح و ابراز حسن نیت طرف‌های درگیر جنگ، اعلام آتش‌بس است. آتش‌بس برای تامین صلح صورت می‌گیرد و صلح برای آماده‌گی به جنگ. جنگ‌ها به صورت عموم برای دست‌یابی به اهداف آغاز می‌گردد؛ یعنی طرفین درگیر الی رسیدن به هدف هرگز به طور واقعی آتش‌بس نمی‌کنند و اگر آتش‌بسی هم برقرار می‌شود، برای کسب زمان و آماده‌گی برای جنگ دیگر است.

آتش‌بس زمانی موثر است که عملاً مذاکرات صلح میان طرفین در جریان باشد و برای حسن نیت، یک‌طرفه و یا هم از طرف هردو جانب اعلام گردد. تاریخ نشان داده است که آتش‌بس اکثراً از جانب طرف ضعیف و کوچک برای کسب زمان و آماده‌گی برای جنگ بعدی پیشنهاد می‌شود. چنان‌چه در گذشته نه چندان دور در سال‌های ۱۳۶۰ در جنگ میان مجاهدین و حکومت وقت، از جانب قوماندان مجاهدین احمد‌شاه مسعود پیشنهاد شد. موصوف با استفاده از این فرصت، برای آماده‌گی جنگ‌های بعدی زمان بیش‌تر کسب می‌کرد.

در این اواخر، طالبان برای دست‌یابی به صلح در مذاکرات با امریکایی‌ها به عوض اصطلاح آتش‌بس، از کاهش خشونت استفاده کرده‌اند. این اصطلاح ممکن اولین بار باشد که در مذاکرات طرف‌های متخاصم برای رسیدن به یک راه حل سیاسی و پایان بخشیدن به جنگ استعمال شده باشد. کاهش خشونت مانند آتش‌بس می‌تواند مشروط باشد؛ به این معنا که اگر یک طرف از هرگونه اجرای تحرکات نظامی بپرهیزد، جانب مقابل نیز به تحرکات جنگی نمی‌پردازد. لذا کاهش خشونت همان آتش‌بس است. سوال این‌جا است، وقتی مفهوم کاهش خشونت همان آتش‌بس باشد، چرا از کلمه آتش‌بس استفاده نشده است؟

آتش‌بس مفهومی است که زمینه تردد افراد گروه‌های متخاصم را در ساحات تحت تسلط یک‌دیگر مساعد می‌سازد. طالبان با سلاح یا بدون سلاح می‌توانند داخل شهرها شوند، با خویشاوندان و نزدیکان‌شان ملاقات کنند، زنده‌گی آرام و مرفه مردمان شهری را تماشا کنند، به هوتل‌ها و رستورانت‌‌ها بروند و به اصطلاح «آیسکریم بخورند»، با مردم متشکل از مرد و زن و مقامات عالی‌رتبه دولتی ملاقات کنند، عکس بگیرند، لباس و لنگی تحفه بگیرند.

طالبان یک بار چنین تجربه را دارند. در ماه جوزای ۱۳۹۷ به احترام عید سعید فطر، طالبان برای سه روز آتش‌بس اعلام کردند. در این سه روز هزارها طالب توانستند داخل شهرها شوند، خویشاوندان و نزدیکان‌شان را ملاقات کنند، عکس‌های یادگاری بگیرند، با سربازان، افسران و مقامات عالی‌رتبه دولتی صحبت کنند و تحایفی به دست آورند. چنان‌که:

  1. در روز اول عید، ورود حدود ۱,۰۰۰ طالب مسلح و غیر‌مسلح در ۱۶ ولایت در مناطق تحت تسلط دولت صورت پذیرفت.
  2. در روز دوم عید ورود طالبان مسلح و غیرمسلح که تعداد آن‌ها بیش از ۱۴,۰۰۰ نفر گزارش شده بود، در ۲۷ ولایت به جز از پنجشیر، نورستان، بامیان، خوست، دایکندی، سمنگان و جوزجان صورت پذیرفت.
  3. در روز سوم عید ورود حدود ۶,۰۰۰ طالب غیر‌مسلح در ۲۷ ولایت به جز از پنجشیر، نورستان، بامیان، خوست، دایکندی، سمنگان و جوزجان صورت پذیرفت.

بازدید هزاران طالب از شهر‌ها، ولسوالی‌ها، پوسته‌ها و بیزهای نیروهای امنیتی، دادن تحایف، اکمال اعاشه و ملاقات با مردم و سر دادن شعار‌های «مرگ به پاکستان، مرگ به ایران و ما از جنگ خسته شده‌ایم» اظهار دوستی و صمیمیت افراد طالبان و سربازان نیروهای امنیتی که تا یک روز قبل یک‌دیگر را می‌کشتند، هم‌چنان گزارشات موجود بود که یک تعداد از طالبان دوباره به سنگرهای‌شان باز نگشتند، این‌ها همه پیام واضح به رهبری طالبان بود که تمدید آتش‌بس و برخورد سالم مردم در شهرها و مقامات دولتی در صفوف طالبان فروپاشی ایجاد می‌کند. هم‌چنان، رهبری طالبان این پیام را دریافت کردند که طالبان نیز از جنگ خسته شده‌اند و ممکن دولت با انتشار تبلیغات علیه طالبان، افراد آن‌ها را از بازگشت دوباره به سنگرهای‌شان باز دارد.

از جانب دیگر، صدها نفر از افراد دولتی به ساحات تحت تسلط طالبان رفتند. با خویشاوندان، نزدیکان و طالبان دیدار کردند. طالبان دیدند که در ساحات تحت تسلط دولت شریعت جاری است، افراد دولتی هم مسلمان هستند و احکام الهی را به جا می‌آورند. خواسته باشیم یا نخواسته باشیم، موضوعات فوق بالای روحیه جنگ‌جویان آن‌ها تاثیرات مثبت وارد می‌کند.

بناً، طالبان با الهام گرفتن از آتش‌بس سه روزه سال قبل برای حفظ منافع‌شان، هم‌چنان برای جلوگیری از فروپاشی در صفوف‌شان و عدم تضعیف مورال رزمی پرسونل جنگی‌شان، اصطلاح کاهش خشونت را به کار برده‌اند. در حقیقت کاهش خشونت همان آتش‌بس است. طالبان نه تنها در جبهات جنگ می‌کنند، بلکه در مذاکرات سیاست هم می‌کنند.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن