چرا برای تربیت نیروهای انسانی در افغانستان سرمایه‌گذاری نمی‌شود؟

محمد محمدی، دانشجوی مقطع ماستری رشته‌ی‌ آموزش و پرورش

در قرن حاضر (قرن ۲۱) تلاش‌های دانش‌مندان آموزش و پرورش چنان گسترده‌گی زیادی به خود گرفته، که به رشته‌های دیگر مانند روان‌شناسی، جامعه‌شناسی و غیره… داخل شده و به شکل علوم معاونه از آن‌ها کمک می‌گیرد. این روند باعث شکوفایی آموزش و پرورش شده است. از آن‌جا که آموزش به آموزنده‌گان این قابلیت را می‌دهد که به صورت مستقل به سوی اهداف مورد نظرشان حرکت کنند و هویت ویژه‌ای در جامعه بیابند، در روند زنده‌گی مان اهمیتِ غیر قابل چشم‌پوشی دارد. ما در جهانی زنده‌گی می‌کنیم که به سرعت سرسام‌آوری در حال دگرگونی و توسعه است، و هر روز با وقایع و اطلاعاتی مواجه می‌شویم که تا حال برایمان مبهم و ناآشنا بوده است. برای فراگیری ره‌یافت‌ها نیازمند دانش جدید در سرزمین‌های جدید با مردمان جدید هستیم. و خوش‌بختانه از سالیان مدید بدین سو کشورهایی مانند هندوستان، پاکستان، تاجیکستان و چند کشور دیگر تعدادی بورسیه را در اختیار محصلان افغان قرار می‌دهند. که تعداد زیاد آن توسط کشور هند در دست‌رس محصلان قرار داده می‌شود و محصلان از طریق این بورسیه‌ها برای ادامه تحصیل راهی این کشور می‌گردند. رادیو آزادی در سال ۲۰۱۷ گزارشی را ارایه داد:«به گفته مسوولان وزارت تحصیلات عالی افغانستان در حدود ۱۶ هزار محصل در کشور هندوستان هستند. که از جمله یک هزار و ۳۰۰ تن از طریق بورسیه‌های دولتی رفته‌اند، در حدود شش هزار تن از طریق بورسیه‌های «ICCR» و متباقی به مصرف شخصی محصل است.» البته انواع اعزام محصلان به خارج از کشور گونه‌های مختلفی دارد به قرار زیر:

  • اعزام محصلان به صورت تمام‌وقت
  • اعزام محصلان به صورت ترددی
  • اعزام محصلان به صورت مجازی
  • اعزام محصلان برای فرصت‌های مطالعاتی
  • اعزام محصلان از طرف سازمان‌ها و شرکت‌های خصوصی
  • اعزام محصلان از طرف وزارت‌خانه‌ها و پوهنتون‌ها

بنا بر این، مزایای اعزام محصلان به خارج از کشور باید به گونه‌ای باشد که:

  • دانش و فناوری نوین جهانی را به داخل کشور انتقال دهد،
  • نیروی انسانی متخصص و مورد نیاز دانشگاه‌ها یا پوهنتون‌ها و مراکز آموزش عالی کشور را تامین کند.
  • موجبات برقراری تعامل تبادل اطلاعات پوهنتون‌های داخل با پوهنتون‌ها و مراکز علمی خارج از کشور را فراهم کند.
  • امکان استفاده از تجهیزات نوین و منابع علمی دست اول اکادمیک دیگر کشورها را فراهم نماید.
  • محصلان اعزامی به خارج پس از بازگشت به کشور هم‌چنان باید ارتباط‌شان را با مراکز علمی خارج از کشور حفظ کنند.
  • پروژه‌های مشترک تحقیقاتی با دانشگاه‌های خارج از کشور تطبیق گردد.
  • کیفیت صلاحیت‌های علمی – پژوهشی اعضای هیات علمی دانشگاه‌های کشور را ارتقا بخشد.
  • با در اختیار گذاشتن تخصص و مهارت‌های ویژه به تحقق اهداف برنامه‌های توسعه کشور کمک کند.
  • برای خودکفایی در رشته‌های مختلف علمی مورد نیاز کشور تلاش گردد.
  • مهارت‌های لازم برای پاسخ به نیازهای تخصصی و حرفه‌ای سازمان‌ها و صنایع کشور کسب شود و شرایط اجرای اصل آزادی در مبادلات علمی را فراهم کند.

رشته تحصیلی محصلان اعزامی باید مورد نیاز جامعه باشد، پیش‌رفت تحصیلی محصلان اعزامی باید به طور مداوم از طریق دفترهای مسوول مورد ارزیابی قرار گیرد، متاهل بودن محصلان اعزامی می‌تواند از انحراف اخلاقی آنان پیش‌گیری نماید، اخذ تعهدات مناسب و مقتضی جهت بازگشت اعزام شونده‌گان پس از پایان تحصیل به کشورشان، می‌تواند امنیت بیش‌تری را برای جامعه علمی کشور فراهم کند.

 

اهداف اعزام محصلان به خارج از کشور

۱.         توسعه و افزایش دانش ملی و بومی به کمک دانش سایر کشورها

۲.         توسعه و بهسازی نظام آموزشی کشور

۳.         انتقال دانش جدید به کشور

۴.         اعتباربخشی به تحصیلات عالی بین‌المللی

۵.         تربیت نیروی انسانی متخصص و مورد نیاز

۶.          بین‌المللی‌سازی و ارتقای عقلانی در سطح جهانی

۷.         کسب فرصت و چشم‌انداز مناسب شغلی

سیاست‌های اعزام محصلان به خارج

۱.         تشکیل کمیته مطالعه و برنامه‌ریزی در مورد اعزام محصلان

۲.         اعزام دانش آموخته‌گان ممتاز پوهنتون‌ها

۳.         اعزام محصلان در رشته‌ها و مقاطعی که امکانات آن در داخل فراهم نیست

۴.         اولویت اعزام محصلان به کشورهای توسعه‌یافته

۵.         اعزام افراد مستعد با عدم تمکین مالی با هزینه دولت

۶.          اعزام محصلان با توجه به ضرورت‌های دیپلماتیک به برخی از کشورها

۷.         اعزام محصلان برای کسب اطلاعات از توان‌مندی مشورت‌های مقصد جهت بهره‌وری در آینده

در نهایت می‌توان ابراز نمود که باید از فرصت‌های دست داشته تحصیلی در جوامع دیگر کمال بهره‌برداری را نمود، زیرا با افزایش خودآگاهی و کسب تجربیات جدید از جوامع مختلف، ایجاد تعامل بین‌المللی و کسب مهارت‌های زبانی در محیط واقعی، ایجاد چشم‌انداز مناصب شغلی در آینده، کشف راه‌های جدید برای حل مسایل، کسب مهارت‌های لازم برای رویارویی با چالش‌های اقتصادی و سیاسی جهان، کسب توانایی برای رقابت در جوامع دانش محور جهانی، بهسازی و توسعه نظام آموزشی و بهبود کیفیت منابع بشری، اعتباربخشی به تحصیلات عالی بین‌المللی، رشد و توسعه دانش ملی و بومی به کمک دانش کشورهای دیگر، عنصر کلیدی در بین‌المللی‌سازی است.

اعزام محصلان به خارج از کشور می‌تواند تاثیر عمیق و گسترده‌ای نه تنها بر نظام تعلیمی عالی بلکه بر سرمایه انسانی و تحولات علمی، اقتصادی و سیاسی کشور وارد سازد. مراودات علمی و تبادل دانش، ریشه‌هایی بس عمیق در تاریخ هر مملکت دارد. فیلکس مارینگ، در سال ۲۰۰۷ تحقیقاتی را به شرح زیر انجام داده است:«در سال ۲۰۰۴ در جهان حدود ۷/۲ میلیون محصل در خارج از کشورشان ثبت نام کردند. مطالعات پیش‌بینی‌شده حاکی از آن است که تعداد محصلان بین‌المللی در سال ۲۰۲۰ به ۸/۵ میلیون نفر خواهد رسید. همین پیش‌بینی اعلام می‌کند، تعداد محصلانی که سال ۲۰۲۵ در خارج از کشور خودشان تحصیل خواهند کرد، به بیش از ۲۶ میلیون نفر افزایش می‌یابد. و پیش‌بینی می‌شود ۷۰ درصد از تقاضای جهانی برای تحصیلات خارج، از قاره آسیا خواهد بود.»

این در حالی است که بی‌بی‌سی در سال ۲۰۱۲ طی گزارشی جمعیت محصلان جهان را در حدود ۷/۳ میلیون نفر اعلان کرد. UNESCO نیز طی یک گزارش در سال ۲۰۱۹ تعداد محصلان جهان را بیش از ۳/۵ میلیون نفر تا سال ۲۰۱۷ اعلان کرد. چنان‌که از گزارش‌ها هویدا است تحقیقاتی که در سال ۲۰۰۷ صورت گرفته بود، تا حد بالایی با آن‌چه در روند جهانی اتفاق افتاده است هم‌خوانی دارد.

به گزارش سازمان همکاری اقتصادی توسعه، امریکا با پذیرش حدود ۲۲ درصد (۵۶۷/۷۶۶ نفر) محصلان خارجی از سراسر دنیا، بزرگ‌ترین کشور میزبان محصلان جهانی است. انگلستان بعد از امریکا، در بازار آموزش عالی جهانی با داشتن ۲۱۳ هزار محصل جهانی در ردیف دوم قرار دارد. سپس کشورهای آلمان، فرانسه و استرالیا و فدراسیون روسیه هر کدام با داشتن حدود ۱۰۰ هزار محصل جهانی در مراتب بعدی هستند. چین، هند، کره جنوبی، نایجریا در مقابل، عمده‌ترین استفاده‌کننده‌گان از خدمات تحصیلات عالی، هستند. به طور نمونه؛ داده‌های تازه منتشرشده از وزارت امور خارجه هند نشان می‌دهد که تا جنوری ۲۰۱۸ نزدیک به ۷۵۳ هزار محصل هندی در خارج از کشور مشغول تحصیل بوده‌اند.

به اساس گزارش UNDESA، در ۲۰۱۸ میزان کمک‌های رسمی برای توسعه بورسیه‌های تحصیلی در سال ۲۰۱۶ بالغ بر یک هزار و ۲۲۹ میلیون دالر بوده است.

افغانستان نیز با پشت سرگذاشتن فرازونشیب‌های زیاد، می‌کوشد تا در این راستا نیز برای خود جایگاهی پیدا کند و سهمی در روند اعزام محصلان و وارد نمودن دانش جدید داشته باشد- به امید این که روزی جهانیان از نقاط مختلف برای کسب علم به این دیار بشتابند- و به موفقیت‌هایی نیز در این زمینه دست یافته است. با تعمق بر این موضوع که چه کسانی و در چه رشته‌ای و با چه بینش و اخلاقی برای ادامه تحصیل به دیگر کشورها فرستاده می‌شوند. و مهم‌تر آن که با چه دست‌آوردهایی به وطن باز می‌گردند نیز برای دولت باید به همان پیمانه فرستادن آن‌ها مهم پنداشته شود، زیرا با سهل‌انگاری در درازمدت شاهد خواهیم بود، این روند روبه‌ناکامی گراییده و از دانش دیگر کشورها نیز استفاده‌ای را که باید صورت می‌گرفت، نگرفته است. به جا است اگر اظهار کنیم؛ این موفقیت‌ها چنان‌چه درست مدیریت نشود، ما در دیدگاه جامعه جهانی نیز جایگاهش را از دست خواهیم داد. امروزه افغانستان در محراق توجه جامعه جهانی است و از این فرصت باید خردمندانه بهره برده شود. استفاده از سرمایه‌های خارجی برای توسعه ظرفیت‌های داخلی باید مورد توجه قرار گیرد. قراردادهای مختلف با سکتورهای دولتی و خصوصی دیگر کشورها منعقد گردد و سرمایه‌های انسانی با دانش و تفکر جدید مورد استقبال و حمایت قرار گیرد.

امروزه آموزش و پرورش در تمام کشورهای جهان در اولویت برنامه‌های کاری و حتا توسعه‌ای قرار دارد و بیش‌ترین و بهترین بهره را از آن به دست می‌آورند، چنان‌که تمام دست‌آورهای بشر در طی قرون متمادی، یکایک بسته‌گی به آموزش و پرورش داشته و دارد.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن