چرا پاکستان از تصامیم قانون اساسی و اداری هندوستان در پیوند به جامو و کشمیر ناراحت است؟

دگر جنرال سید‌عطا حسنیان قوماندان اسبق نیروهای هندوستان در کشمیر‌

تلاش‌های سراسیمه پاکستان بعد از ۵ آگست ۲۰۱۹، درست زمانی که تصمیم تعدیلات اداری و قانون اساسی در مورد جامو و کشمیر از سوی دولت هندوستان اتخاذ گردید، بیانگر ترس و بیم آن کشور از این تصامیم است. کوشش‌های پی‌هم این کشور به منظور جلوه دادن هندوستان من‌حیث کشوری که بالای خاک پاکستان حمله‌ور شده است، نیز در سطح جامعه جهانی جلب توجه نکرده و این امر به ناامیدی انجامیده است. از سوی دیگر، با توجه به چالش‌های بزرگ اقتصادی، گزینه‌های این کشور برای تقویت روایاتش در پیوند به جامو و کشمیر و هم‌چنان ایجاد شورش و هراس‌افگنی در آن منطقه، محدود شده است.

مسأله کشمیر پیچیده بوده و معلومات جامعه بین‌المللی درباره آن محدود است. هندوستان همواره به گفت‌وگو‌های دو‌جانبه من‌حیث روش اساسی برای دست‌یابی به صلح میان دو کشور پابند بوده است. بزرگواری را که هندوستان در پی پیروزی خود در مقابل پاکستان در سال ۱۹۷۱ که کشوری مستقل به نام بنگله‌دیش را ایجاد نمود و اسیر نمودن ۹۳۰۰۰ زندانی جنگی، از خود نشان داده بود، برای جامعه جهانی خیلی آشکار نیست. حتا جامعه جهانی از این حقیقت آگاهی ندارد که هندوستان شش ماه بعد از پیروزی‌اش در مقابل پاکستان در ماه جولای ۱۹۷۲ و بعد از به امضا رسانیدن موافقت‌نامه شیملا (Shimla Agreement) تمامی ۹۳۰۰۰ اسیر جنگی را دوباره به پاکستان تسلیم نمود. در آن زمان می‌توانستیم در بدل رهایی اسیران جنگی، پاکستان را وادار به پذیرفتن شرط‌های متعدد نماییم. یکی از آن شرط‌ها، می‌توانست حل‌و‌فصل نمودن مسأله جامو و کشمیر باشد. بر مبنای موافقت‌نامه شیملا، هندوستان از پاکستان اطمینان حاصل نمود که مسأله کشمیر باید از طریق گفت‌وگو‌های دوجانبه میان دو کشور حل‌و‌فصل گردد. در مجموع درک این موضوع از این قرار بود که مداخله هیچ نهاد و یا شخص ثالث قابل قبول نخواهد بود و حتا قطع‌نامه‌های سازمان ملل تطبیق نمی‌گردید؛ اگرچه هیچ اقدام قانونی برای لغو این قطع‌نامه‌ها صورت نگرفته بود. مطابق قطع‌نامه شماره ۴۷ مورخ ۲۱ اپریل  ۱۹۴۸ شورای امنیت سازمان ملل متحد، پاکستان باید خروج افراد و اتباع پاکستانی که اهالی جامو و کشمیر نبودند بلکه برای جنگ به آن منطقه آمده بودند را فراهم می‌ساخت. هم‌چنین از هندوستان خواسته شده بود تا بعد از آن‌که شرایط مناسب برای راه‌اندازی یک همه‌پرسی مساعد گردید، قوت‌های مسلح خویش در منطقه را کاهش بخشد. از آن‌جایی که پاکستان هیچ‌گاه نیروهای خود را از این منطقه خارج نساخت، بدین دلیل زمینه راه‌اندازی همه‌پرسی فراهم نشد. سلسله اقدامات و تلاش‌های پاکستان برای تغییر دادن وضعیت جامو و کشمیر به ویژه تلاش‌های آن کشور طی ۳۰ سال اخیر، منجر به صرف نظر نمودن از قطع‌نامه شورای امنیت سازمان ملل متحد گردید است. هندوستان به هیچ یک از مواد این قطع‌نامه پابند نبوده، بلکه تمامی مناقشات خویش با پاکستان را با استفاده از پالیسی گفت‌وگو‌های دوجانبه حل‌و‌فصل می‌کند. اساس ادعای مالکیت تمام قلمرو جامو و کشمیر (مشمول بخش‌هایی که فعلاً مالکیت آن را ندارد) به ابزار‌های الحاق که از سوی فرمان‌روایان شاهی آن زمان در ۲۶ اکتوبر ۱۹۴۷ و قطع‌نامه  ۲۲ فبروری ۱۹۹۴ تصویب شده از سوی هر دو مجالس پارلمان هندوستان، بر‌می‌گردد.

جامعه بین‌المللی نیز کم آگاهی دارد که هندوستان در سال ۱۹۶۰ پیمان آب دریای هندوس را با پاکستان امضا نمود تا از این طریق یک بخش از آب‌های دریای هندوس به شکل قانونی به سمت این ایالت ساحلی جریان نماید. با وجود جنگ‌های نیابتی در جامو و کشمیر از سوی پاکستان طی ۳۰ سال گذشته، هندوستان هنوز هم در مورد ملغا ساختن یا پایان دادن پیمان متذکره هیچ نوع اقدام نکرده است. هندوستان می‌تواند از آن من‌حیث ابزار سیاسی استفاده کند، ولی به عنوان یک سرزمین بزرگ و مسوول همواره از خود عظمت نشان داده است.

جامعه بین‌المللی نیز کم آگاهی دارد که هندوستان در سال ۱۹۶۰ پیمان آب دریای هندوس را با پاکستان امضا نمود تا از این طریق یک بخش  از آب‌های دریای هندوس به شکل قانونی به سمت این ایالت ساحلی جریان نماید. با وجود جنگ‌های نیابتی در جامو و کشمیر از سوی پاکستان طی ۳۰ سال گذشته، هندوستان هنوز هم در مورد ملغا ساختن یا پایان دادن پیمان متذکره هیچ نوع اقدام نکرده است. هندوستان می‌تواند از آن من‌حیث ابزار سیاسی استفاده کند، ولی به عنوان یک سرزمین بزرگ و مسوول همواره از خود عظمت نشان داده است.

در آغاز مشکل در دهه پنجاه‌، هنگامی که سازمان ملل هنوز در مسأله جامو و کشمیر مداخله می‌کرد، هندوستان تا زمان حل‌و‌فصل نهایی این معضل با ایجاد یک قانون اساسی ویژه برای جامو و کشمیر موافقت کرد. بر اساس ماده ۳۷۰ قانون اساسی هندوستان، جامو و کشمیر صاحب قانون اساسی جداگانه شد و از این رو اکثریت مفاد قانون هندوستان در آن ایالت قابل تطبیق نبود. بند الف ماده ۳۷۰ به جامو و کشمیر این قدرت را داد تا مقررات و قوانین خود را تهیه کرده و در زمینه صدور مجوز اقامت دایمی در آن ایالت خودش تصمیم اتخاذ کند. در طول ۷۰ سال گذشته ماده ۳۷۰ قانون اساسی شاید توانسته باشد الگوی جمعیتی این منطقه را حفظ کند و در مقابل، برخلاف لداک و جامو، در میان مردم کشمیر حس جدایی‌طلبی را نیز به میان آورده است. به ویژه از سال ۱۹۸۹، هنگامی که پاکستان از آشوب جبهه افغانستان رهایی حاصل کرد و هند در نقطه تأثیرگذاری استراتژیک خود نبود، پاکستان یک جنگ مختلط نیابتی را در ایالت جامو و کشمیر آغاز کرد. این جنگ تا امروز ادامه دارد. در ابتدا با استفاده از مجاهدان موقت که در دهه هشتاد علیه اتحاد جماهیر شوروی می‌جنگیدند، پاکستان نفوذ گروه‌های دهشت‌افگن پاکستانی از قبیل لشکر طیبه و جیش محمد را به یک سیستم مبدل ساخت. اگرچه این گروه‌ها در سطح بین‌المللی تحت پی‌گرد قرار دارند، ولی پاکستان تا هنوز با و‌جود فشار‌های بین‌المللی هیچ‌گونه اقدامی برای مهار فعالیت‌های این گروه‌های تروریستی کرده است. در حال حاضر پاکستان با در نظر داشت عدم اقدام در زمینه از بین بردن ساختار‌هایی که به وسیله آن این کشور گروه‌های تروریستی را تمویل می‌کند، تحت پی‌گرد سازمان‌های بین‌المللی قرار دارد. بالآخره، اگر نتواند اقدامات عملی خویش را ثابت سازد، به احتمال زیاد در فهرست سیاه سازمان نظارت مالی قرار گرفته و حل معضلات فراوان در زمینه مشکلات داخلی اقتصادی که با آن روبه‌رو است برایش خیلی‌ها دشوار خواهد بود. بسته‌های کمکی در آینده نیز مشروط به خارج شدن از لیست سیاه خواهد بود.

تلاش‌های سراسیمه پاکستان بعد از ۵ آگست ۲۰۱۹، درست زمانی که تصمیم تعدیلات اداری و قانون اساسی در مورد جامو و کشمیر از سوی دولت هندوستان اتخاذ گردید، بیانگر ترس و بیم آن کشور از این تصامیم است. کوشش‌های پی‌هم این کشور به منظور جلوه دادن هندوستان من‌حیث کشوری که بالای خاک پاکستان حمله‌ور شده است، نیز در سطح جامعه جهانی جلب توجه نکرده و این امر به ناامیدی انجامیده است. از سوی دیگر، با توجه به چالش‌های بزرگ اقتصادی، گزینه‌های این کشور برای تقویت روایاتش در پیوند به جامو و کشمیر و هم‌چنان ایجاد شورش و هراس‌افگنی در آن منطقه، محدود شده است.

بدبختانه، به جای این‌که از فعالیت‌های تروریستی دست کشیده و وارد گفت‌وگو‌ با هندوستان شود، پاکستان به این عقیده است که جدایی‌طلبی در کشمیر را می‌تواند من‌حیث ابزار سیاسی به نفع خویش استعمال کند. هندوستان هیچ‌گاه از گفت‌وگو عقب‌نشینی نکرده است، ولی همواره روی قطع تمویل گروه‌های تروریستی و جدایی‌طلبان من‌حیث پیش‌شرط گفت‌وگو‌ها تأکید داشته است. ولی دولت پاکستان به این باور است که نخست با کسب استقلال در جامو و کشمیر می‌تواند بعداً این ایالت را با پاکستان مدغم کند. دولت آن کشور که مشمول اردوی پاکستان، سازمان استخباراتی (ISI) و سازمان خدماتی روابط عامه (ISPR) پاکستان می‌باشد، معتقد به خشونت و برانگیختن احساسات ضد هندوستان در جامو و کشمیر است؛ ولی پاکستان باید بپذیرد که مواد قانون اساسی که حالت ویژه را به جامو و کشمیر عطا کرده بود، اکنون از بین رفته است. تهدید جنگ به شمول تهدید استفاده از سلاح‌های هسته‌ای که نخست‌وزیر آن کشور عمران خان همواره از این موضوع برای جلب توجه جامعه بین‌المللی به خطراتی که متوجه این قاره می‌باشد استفاده می‌نماید، این اظهارات کاملاً غیر‌مسوولانه بوده و باید در اکثر موارد به پاکستان یاد‌آوری گردد که با در نظر داشت وضعیت اقتصادی فعلی آن کشور، توانایی هندوستان و موقف آن در سطح جامعه بین‌المللی، پاکستان در وضعیتی نیست که حرف از جنگ با هندوستان بزند.

سفر نخست‌وزیر مودی به ایالات متحده امریکا قبل از سخنرانی‌اش در مجمع عمومی سازمان ملل متحد و یک‌جا شدن رییس جمهور ترمپ با وی در روی استیژ در یکی از گردهمایی‌های امریکایی‌های هند‌تبار در هوستون باید یک پیام کافی برای پاکستان باشد. تلاش‌های این کشور برای خدشه‌دار ساختن اعتبار هندوستان در سطوح مختلف بین‌المللی، به پیروزی نیانجامیده است و در حقیقت ادای احترام به نخست‌وزیر مودی از سوی چندین کشور جهان به شمول کشور‌های اسلامی، اقدامات هندوستان را مشروعیت بخشیده است.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن