علت تغییر لحن روسیه در مورد توافق هسته‌ای ایران چیست؟

منبع: مجله The National Interest
برگردان: شبنم عمری، خبرنگار آزاد

در اواخر آگست میخاییل اولیانوف، مذاکره‌کننده ارشد هسته‌ای روسیه در وین، از ایالات متحده و ایران خواست تا برای احیای توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵، در اسرع وقت بر آخرین اختلافات خود با موفقیت غلبه کنند.

این تشویق با موضع مسکو در ماه مارچ که خواستار معافیت تجارت روسیه و ایران از تحریم‌های بین‌المللی علیه روسیه به‌عنوان بخشی از توافق نهایی اتمی شد، در تضاد است. این درخواست کرملین، باعث توقف مذاکرات هسته‌ای ایران شد.

شش ماه بعد، نگرانی‌های مسکو در مورد انرژی این کشور شدیدتر شده است؛ زیرا کشورهای اروپایی متعهد بر بایکوت انرژی روسیه تا پایان سال روان شده‌اند.

در سال ۲۰۲۱، اعضای اتحادیه اروپا در حدود ۲٫۲ میلیون بشکه نفت خام در روز از روسیه وارد می‌کردند. به‌طور معمول، صادرات نفت روسیه به اتحادیه اروپا، تبدیل به یک اهرم سیاسی بالقوه برای روسیه شده بود؛ اما تحریم به این معنا است که کشورهای اتحادیه اروپا به دنبال واردات نفت از سایر کشورها از جمله ایران هستند که توافق هسته‌ای آن را به بازار اضافه می‌کند.

براساس برآورد‌های بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها، ایران می‌تواند در اولین سال پس از احیای توافق هسته‌ای، روزانه دو میلیون بشکه نفت خام خود را صادر کند که حدود یک میلیون بشکه بیشتر از آن‌چه اکنون صادر می‌کند، افزایش می‌یابد.

بر‌اساس گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران، ۳۸ درصد از صادرات نفت خام ایران در سال ۲۰۱۷ به اروپا صادر شده است. از آن زمان به دلیل تحریم‌های ایالات متحده علیه صنعت نفت این کشور که توسط دولت ترمپ در سال ۲۰۱۸ دوباره اعمال شد، اروپا هیچ نفتی از این کشور خریداری نکرده است.

اگر سهم صادرات نفت ایران به اروپا نسبت به کل صادرات نفت آن کشور به سطح سال ۲۰۱۷ بازگردد، اروپا روزانه به ۸۰۰ هزار بشکه نفت خام تازه‌وارد شده دسترسی خواهد داشت.

در نتیجه، این قرارداد، این پتانسیل را خواهد داشت که اهرم فشار روسیه بر اتحادیه اروپا را کاهش دهد و به کشورهای اروپایی اجازه می‌دهد تا زمستان سال روان را با خاطر آرام سپری کنند.

با توجه به این واقعیت، چرا کرملین لحن خود را در مورد توافق هسته‌ای ایران تغییر داده است؟

 پاسخ احتمالی این است که ارزیابی روسیه از هزینه‌ها و مزایای توافق تغییر کرده است؛ حتا اگر این توافق اهرم فشار روسیه بر اروپا را کاهش دهد، مسکو ممکن در پنج مسیر ذیل از احیای این توافق منتفع شود:

اول: تحریم‌های غرب، دسترسی مسکو به سیستم بانکی بین‌المللی را محدود کرده است. اگر واشنگتن تحریم‌های بانکی علیه ایران را لغو کند، مسکو می‌تواند از طریق ایران به شبکه مالی بین‌المللی دسترسی پیدا کند. تهران، یکی از شرکای کلیدی مسکو بوده و سال‌ها تجربه در رفع تحریم‌ها دارد که می‌تواند از آن برای کمک به مسکو استفاده شود.

دوم: لغو تحریم‌ها علیه ایران در این توافق، قرارداد ۱۰ میلیارد دالری بین مسکو و تهران برای ساخت یک سایت هسته‌ای در ایران را امکان‌پذیر می‌سازد. این معامله به دلیل تحریم‌ها غیر‌فعال باقی مانده است. با این حال، توافق هسته‌ای جدید منابعی را برای ایران جهت پرداخت به روسیه فراهم می‌کند.

سوم: با رفع تحریم تسلیحاتی سازمان ملل علیه تهران، روسیه می‌تواند مجموعه وسیعی از تسلیحات متعارف را به تهران به فروش برساند که ممکن میلیاردها دالر ارزش داشته باشد. ایران سال‌ها است که تمایل خود را برای خرید سلاح‌ها و تسلیحات مدرن از روسیه اعلام کرده است.

با این حال، تحریم‌ها و کمبود منابع مالی ایران علاوه بر موارد دیگر، مانع چنین معاملاتی شده است. با دسترسی ایران به ده‌ها میلیارد دالر و انزوای بین‌المللی روسیه، فهرست توقعات تهران ممکن سرانجام به واقعیت تبدیل شود.

چهارم: طی چند ماه گذشته تهران و مسکو مذاکرات گسترده‌ای را برای گسترش همکاری‌ها در بخش انرژی انجام داده‌اند. مقام‌های ایرانی به این باور‌ند که تهران و مسکو به‌عنوان بخشی از توافق هسته‌ای جدید، ممکن نفت را به‌عنوان راهی برای دور زدن تحریم‌ها علیه روسیه استفاده کنند.

در واقع، غول انرژی دولتی روسیه، گازپروم، قرارداد نفت و گاز در حدود ۴۰ میلیارد دالری را در مرحله اولیه با ایران در ماه جولای امضا کرده است. در حالی که بازگشت ایران به بازار نفت می‌تواند فشار بر روسیه را افزایش دهد، دو طرف به دنبال کاهش این اثرات منفی از طریق همکاری متقابل هستند.

در نهایت تزریق انبوه پول نقد به خزانه ایران، به این معنا است که تهران ممکن بتواند کمک بیشتری به روسیه برای نبردش در اوکراین ارایه کند. تهران قبلاً حمایت نظامی و دیپلماتیک قوی از تهاجم مسکو علیه اوکراین را ارایه کرده است.

علی خامنه‌ای، رهبر ایران، در دیدار اخیر با ولادیمیر پوتین، رییس‌ جمهور روسیه، از تصمیم کرملین برای جنگ حمایت کرد. براساس گزارش مجله گاردین در ماه اپریل، روسیه از سلاح‌های ساخت ایران که از طریق عراق قاچاق می‌شد، در جنگ اوکراین استفاده کرده است.

براساس گفته‌های مقام‌های امریکایی در ماه آگست، ایران ارسال تعداد زیادی طیاره‌های بی‌سرنشین جنگی را برای استفاده در جنگ به روسیه آغاز کرده است.

روسیه، ایران و شبه‌نظامیان شیعه طرف‌دار تهران در کنار یک‌دیگر در سوریه جنگیدند. روابط راهبردی رو به رشد بین مسکو و تهران به این معنا است که دسترسی جمهوری اسلامی به میلیاردها دالر ممکن به مداخله بیشتر و جسورانه‌تر در اوکراین منجر شود. با ادامه انزوای بین‌المللی روسیه، مسکو امکان چنین حمایت ارزش‌مندی را خواهد داشت.

دکمه بازگشت به بالا