چرا نیروهای دفاعی و امنیتی مورد اعتماد مردم‌اند؟

بهار مهر٬ مشاور رسانه‌ای وزارت امور داخله

فروپاشی نیروهای مسلح افغانستان در فردای خروج نیروهای شوروی از افغانستان، آن‌چنان که در حلقات داخلی و بیرونی تصور می‌رفت، یک‌باره اتفاق نیفتاد، بلکه ارتش رژیم کمونیستی آهسته و آرام از داخل به دلیل مخالفت‌های سیاسی و تفاوت دیدگاه در رهبری و صفوف و عوامل تأثیر‌گذار دیگر از جمله حمایت گسترده در سطح منطقه و جهان از مجاهدین، قطع بخش بزرگی از کمک‌های مالی و تسلیحاتی شوروی و عدم اعتماد لازم رهبری حزب دموکراتیک و هم‌چنان مردم به این نیروها، نهایتاً به فروپاشی این ارتش انجامید.

درسی که می‌توان از این فروپاشی تلخ تاریخی آموخت، این است که نیروهای مسلح افغانستان نه فقط به دلیل کمبود و کاهش کمک‌های مالی و تسلیحاتی شوروی، بلکه به دلیل مخالفت‌های داخلی، چند‌دسته‌گی‌های سیاسی، قومی و گروهی در میان آن‌ها عدم اعتماد مردم، علی‌رغم ایستاده‌گی چندین‌ساله‌‌ی این نیروها در برابر فشارهای گوناگون، فرو پاشید.

نیروهای دفاعی و امنیتی افغانستان امروز نیز در معرض کاهش کمک‌های مالی و تجهیزاتی پیمان آتلانتیک شمالی ناتو و ایالات متحده قرار دارند. تداوم مذاکرات صلح با طالبان بدون حضور نماینده‌گانی از حکومت افغانستان در بیش از یک سال گذشته، دخالت کشورهای منطقه و تضاد منافع در رویکرد صلح در سطح منطقه و فراتر از آن، از یک سو این نیروها را به لحاظ روانی تحت فشار قرار داده است و از جانب دیگر مسبب نگرانی‌های مشابه تاریخی برای مردم افغانستان شده است.

نیروهای دفاعی و امنیتی افغانستان امروز نیز در معرض کاهش کمک‌های مالی و تجهیزاتی پیمان آتلانتیک شمالی ناتو و ایالات متحده قرار دارند. تداوم مذاکرات صلح با طالبان بدون حضور نماینده‌گانی از حکومت افغانستان در بیش از یک سال گذشته، دخالت کشورهای منطقه و تضاد منافع در رویکرد صلح در سطح منطقه و فراتر از آن، از یک سو این نیروها را به لحاظ روانی تحت فشار قرار داده است و از جانب دیگر مسبب نگرانی‌های مشابه تاریخی برای مردم افغانستان شده است.

اما چیزی که برخلاف گذشته به عنوان تکیه‌گاه اصلی و نقطه قوت برای این نیروها عمل می‌کند، اعتماد گسترده‌ی مردمی، اجماع جهانی بر سر حفظ این نیروها، غیر‌حزبی و غیرایدیولوژیک بودن نیروهای دفاعی و امنیتی، حفظ بی‌طرفی این نهادها در کشمکش‌های سیاسی موجود و عبور از آن است. نیروهای دفاعی و امنیتی علی‌رغم کاستی‌های دیگر در امر حکومت‌داری، به گونه فراگیر مورد حمایت مردم قرار دارند، طوری‌که حتا مردم در گردهمایی‌های اعتراضی‌شان به این نیروها گل اهداء می‌کنند.

نقش رهبری این نیروها در ایجاد فضای اعتماد و گذار از بحران‌های سیاسی در گذشته نیز دلیل دیگری برای این باورمندی عامه است. نیروهای دفاعی و امنیتی در گذار از بحران انتخاباتی ۲۰۱۴ علی‌رغم وسواس و نگرانی آگاهان و مردم، با آینده‌نگری به خوبی عمل کردند.

بحث اصلاحات ساختاری و مسلکی‌سازی این نیروها در حمایت جامعه بین‌المللی از موارد قابل عطف دیگر است. ماهیت تداوم اصلاحات که در حفظ عمل‌کرد پویا و دینامیک نهادها تأثیر مستقیم دارد، سبب شده است تا کادرهای مسلکی و آموزش‌دیده با حداقل تعلقات فکری و ذهنی ایدیولوژیکی – قومی در مقایسه با نسل گذشته‌ی افسران و سربازان، به جناح‌‌ها و جریان‌های سیاسی، جذب این نیروها شده و در آن‌جا روحیه‌ی ملی-میهنی‌شان پخته‌تر شود. طبعاً این بدان معنا نخواهد بود که رهبری کنونی این  نیروها حاکم بی‌قید‌وشرط بر ذهن و اراده این نیروها اند، اما حضور آنان که صرفاً نگاه ملی وطنی به رویدادها و قضایا دارند، سبب حفظ و بقای این نیروها است.

پای‌بندی نیروهای دفاعی و امنیتی به قوانین نافذه کشور که ضامن حراست از حقوق و آزادی‌های فرد است، دلیل دیگر اعتماد مردم به این نیروها است، طوری که این نیروها هیچ‌گونه رویکرد سرکوب‌گرایانه در قبال شهروندان نداشته و ندارند، همان‌طور که آزادی تجمعات و تظاهرات از حقوق اساسی شهروندان است. این نیروها حتا در غیر پیش‌بینی‌شده‌ترین تظاهرات و تجمعات که استعداد و احتمال خشونت‌های خیابانی می‌رفت (به استثنای مواردی که تجمعات به خشونت بالفعل گرایید) نه تنها مانع سلب این حق شهروندان نشده‌اند، بلکه  امنیت آن‌ها را نیز تأمین کرده‌اند.

حس تعلق عمیق و ریشه‌دار نیروهای امنیتی و دفاعی به افغانستان که برخاسته از آگاهی جمعی، حافظه تاریخی و سیستم باز سیاسی است، روابط این نیروها با مردم و بالعکس را برقرار و مستحکم ساخته است، طوری که در این روابط دو سویه، ارزش‌های اجتماعی، یاد، خاطره و رشادت‌های این نیروها توسط مردم حفظ و زنده نگه داشته می‌شود. هم‌چنان ‌که مادران زیادی داغ فرزندان عزیز شهید سرباز‌شان را در دل دارند، همراهان رشید آن‌ها در صفوف نیروهای امنیتی و دفاعی افغانستان هم و غم مادر وطن را در سینه دارند و از آن دفاع می‌کنند.

عوامل و دلایل بالا و د‌ه‌ها مورد دیگر دلیل اعتماد و امید مردم به نیروهای دفاعی و امنیتی است که آنان را با قوای مسلح از دست رفته در گذشته متمایز می‌سازد و ما را اطمینان می‌بخشد که افغانستان با وجود معضلات، تلاطم و شوریده‌گی سیاسی، می‌تواند به تمرین دموکراسی ادامه دهد و بقا یابد.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن