بی‌تابی ترمپ افغانستان را کجا می‌برد؟

پیمان

۱۸ سال پیش، ایالات متحده امریکا و متحدان اروپایی آن با چه ماموریتی حکومت طالبان را سرنگون کردند؟ «عملیات بلند مدت آزادی» که در اکتبر سال ۲۰۰۱ میلادی با حملات بمب‌افگن‌های امریکایی آغاز شد آیا تنها ماموریت آن جلوگیری از حملاتی چون «حمله یازدهم سپتامبر و «سقوط القاعده» را دنبال می‌کرد یا ماموریت‌های غیر جنگی نیز بخشی از برنامه «تغییر در افغانستان» بود؟

طالبان تنها یک‌ماه پس از حمله امریکا به افغانستان سرنگون شدند و گروه‌های تروریستی چون القاعده پناه‌گاه‌های خود در این کشور را از دست دادند، ایالات متحده امریکا و هم‌پیمانان او ۱۸ سال دیگر در افغانستان ماندند، حضوری که پس از سال ۲۰۱۴  میلادی، پشت صحنه بود. حضوری که پس از سال‌های ۲۰۰۱ و ۲۰۰۲ با اشتباهات مشترک دولت افغانستان و پشتی‌بانان خارجی‌اش منجر به تقویت طالبان شد.

در این ۱۸ سال، سه رییس جمهور ایالات متحده نتوانستند جنگ افغانستان را پایان دهند؛ در این میان اما دونالد ترمپ رییس‌جمهور خبرساز ایالات متحده تصمیم گرفت تا میراث این جنگ به رییس‌جمهور بعدی به‌جا نماند.

دونالد ترمپ جمهوری‌خواه قصد رقابت مجدد برای ریاست جمهوری آن کشور را با ثبت مدارک لازم در کمیسیون فدرال انتخابات را اعلام کرد و تصمیم برنده شدن را دارد. کمپین‌های انتخاباتی ترمپ برای این دور از انتخابات از ۱۸ فبروری در فلوریدا آغاز شده و او هم‌اکنون در وضعیت کمپین به سر می‌برد.

بی‌تاپی ترمپ برای دست‌یابی به صلح در افغانستان از این جهت است که او پایان جنگ در افغانستان را می‌خواهد به برنامه تبلیغاتی خود بیفزاید. ترمپ می‌خواهد به مردم امریکا نشان دهد که هزینه‌های این کشور را در یک «جنگ غیر ضروری» کاهش داده و به ۱۸ سال حضور سربازان و مشاوران امریکایی در افغانستان نقطه پایان گذاشته است. ترمپ همچنان می‌خواهد از خود یک «چهره‌ی صلح‌جو» نمایش دهد. چهره‌ای که گاهی از «کشتن ۱۵۰ نفر در تلافی سقوط پهپاد امریکایی در ایران» جلوگیری می‌کند و گاهی «نمی‌خواهد پولیس خاور میانه باشد و اگر دلسوزی‌ای در کار نباشد می‌تواند افغانستان را از نقشه جهان محو می‌کند.»

به این ترتیب، ترمپ قصد دارد که به وعده‌های داده شده مبنی بر پایان جنگ در افغانستان عمل کند. او بسیار بی‌تاب است. زلمی خلیل‌زاد، نماینده ترمپ در امور صلح افغانستان که از سپتامبر سال گذشته ماموریت خود برای دستیابی به صلح در افغانستان را آغاز کرده تا اکنون هشت بار به منطقه سفر کرده است. سفرهای فشرده خلیل‌زاد، عجله واشنگتن برای پیدا کردن راه حل ختم جنگ افغانستان را آشکار ساخته است.

به باور نویسنده، بی‌تابی، عجله و شتاب ایالات متحده دو پیامد کلان به همراه داشته است. نخستین پیامد آن بالا رفتن انتظارات طالبان است، طالبان به‌خوبی از شتاب امریکایی‌ها آگاهی دارند، طالبان تلاش می‌کنند که مذاکرات صلح طولانی‌تر شود، آن‌ها گمان می‌کنند که نزدیک شدن به انتخابات سال ۲۰۲۰، امریکا را بیش از پیش مجبور خواهد کرد تا به خواسته‌های این گروه تن داده شود. طالبان با این توصیف، از همین حالا خود را برنده جنگ افغانستان عنوان می‌دهند.

پیامد دیگر این شتاب، توافقنامه‌ای است که به احتمال زیاد بخش بزرگی فعالیت‌های ناشی از ماموریت غیر جنگی جهان برای افغانستان را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد. کشورهای مختلف جهان از جمله ایالات متحده امریکا طی ۱۸ سال گذشته، میلیون‌ها دالر را خرج ماموریت‌های غیر جنگی کردند.

پس از کنفرانس بن تا اکنون، کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان به یک میلیون افغان مفهوم حقوق بشر را آموزش داده است. صدها رسانه در افغانستان به نشر اطلاعات می‌پردازند. آزادی بیان در این کشور بیش از کشورهای منطقه نهادینه شده است. میلیون‌ها زن و دختر در افغانستان شامل مکاتب، دانشگاه‌ها و موسسات دولتی و غیر دولتی شدند. تقریباً همه زنان در زمان طالبان محصور در خانه‌ها بودند. با همه چالش‌های موجود اما برای نخستین بار، مردم افغانستان از رییس‌جمهور تا نماینده‌های مجلس و شوراهای ولایتی را با رای مستقیم انتخاب کردند و موارد بیشتری که در افغانستان به «ارزش‌های ۱۸ سال اخیر» شهرت یافته‌اند.

در سال‌های نخست پس از سقوط طالبان، انکشاف و توسعه در افغانستان شدت گرفت و نیروی مطلقا از بین رفته نظامی با خرج مصرف ملیاردها دالر جان نسبی دوباره گرفت، تا جایی‌که پس از سال ۲۰۱۴ ماموریت دفاع از این ارزش‌ها و همچنان تمامیت ارضی افغانستان را بیش از گذشته و این‌بار به تنهایی بر عهده گرفت.

این ارزش‌ها به قیمت جان باختن صدها هزار تن در افغانستان به دست آمد. تنها ۳۰ هزار سرباز در پنج سال اخیر و در دوران ماموریت حکومت وحدت ملی افغانستان جان باخته‌اند. ده‌ها هزار غیر نظامی نیز در جنگ افغانستان جان‌های خود را از دست دادند و به این ترتیب نبرد ۱۸ ساله افغانستان که بخشی از آن ماموریت غیر جنگی و برای نهادینه ساختن ارزش‌های حقوق بشری بود هزاران خانواده در این کشور را داغدار ساخت.

در ایالات متحده امریکا بحث میان جمهوری‌خواهان و دموکرات‌ها بر سر چگونگی خروج از افغانستان و دسترسی به صلح در روزهای اخیر بالا گرفته است. دموکرات‌ها می‌گویند که خروج پرشتاب، دستآوردهای ۱۸ سال گذشته را از بین خواهد برد.

برخی دموکرات‌ها معتقند اند که ترمپ در کشاندن ایران به میز مذاکره و گفت‌وگو با کوریای شمالی در مورد پایان بخشیدن به تولید تسلیحات هسته‌ای به شکست روبه‌رو شده و تلاش می‌کند که تمرکز بر مسأله صلح در افغانستان را افزایش دهد و با شتاب، شکست‌هایش در دیپلماسی با ایران و کوریای شمالی را جبران کند.

او باید دستآوردهایش را با مردم امریکا در میان بگذارد.

به نظر می‌رسد که توافق‌نامه صلح میان طالبان و امریکا بیش از آن‌که یک توافق‌نامه جامع برای پایان بخشیدن به ۵۰ سال نبردهای مختلف و پی‌هم در این کشور باشد به تقویم سیاسی این‌روزهای ایالات متحده امریکا بستگی دارد تا واقعیت‌های پیچیده سیاسی در این کشور.

آن‌چه در رسانه‌ها به عنوان «هدف درشت مذاکرات طالبان و امریکا» از آن یاد می‌شود، توافق امریکا و طالبان در عدم استفاده این کشور برای اهداف تروریستی است. توافقی که طالبان با جان و دل می‌پذیرند، توافقی که نفع آن، بیشتر متوجه ایالات متحده، کشورهای جهان و همسایه‌های افغانستان است. اما بندها و ماده‌های دیگر این توافق‌نامه همین اکنون برای مردم افغانستان روشن نیست.

مردم افغانستان نگران‌اند که این توافق‌نامه مبادا، افغانستان و مردمش را «دو دستی» تقدیم افکار طالبانی کند. برای آن‌ها هنوز این سوال‌های ناحل شده‌ی زیادی باقی مانده، از جمله این‌که آیا طالبان حاضر خواهند بود تا رسانه‌های افغانستان، آزادانه به فعالیت‌های خود دوام دهند؟ آیا طالبان به اقلیت‌های دینی و مذهبی ساکن در این کشور اجازه فعالیت‌های آزادانه خواهند داد؟ آیا آنان محدودهای برداشته شده از سر راه‌ زنان را دوباره احیا خواهند کرد؟ و در نهایت این‌که این توافق‌نامه ظرفیت جلوگیری از بازگشت افغانستان به دهه‌های ۸۰ و ۹۰ میلادی را خواهد داشت؟

هر نوع نادیده گرفتن ارزش‌های ۱۸ ساله و توافق‌نامه‌ای که در آن دست طالبان را برای سلب آزادی‌های مردم باز بگذارد را می‌توان «عقب‌نشینی عمدی» ترمپ «برای پیروزی در انتخابات ۲۰۲۰» نام‌گذاری کرد. عقب‌نشینی‌ای که در آن مردم افغانستان قربانی اصلی خواهند بود.

Comments are closed.