افغانستان چه زمانی در تولید گندم خودکفا می‌شود؟

شعیب صبوری، کارشناس تنظیم منابع طبیعی

گندم مهم‌ترین محصول زراعت جهان است و جزء غذای اصلی و مهم مردمان افغانستان پنداشته می‌شود. بر اساس آمار اداره‌ی ملی احصاییه و معلومات در سال ۱۳۹۹ جمعیت کشور حدوداً ۳۲ میلیون تخمین زده شده که نیازمندی این کتله نفوس، در سال جاری به ۶.۴ میلیون تن گندم می‌رسد. اما به اساس پیش‌بینی‌های وزارت زراعت، آبیاری و مالداری تولید گندم در سال جاری حدوداً ۵ میلیون تن خواهد بود و نیازمندی کشور به ۱.۴ میلیون تن گندم (به ارزش ۵۰۰-۶۰۰ میلیون دالر امریکایی) می‌رسد. این در حالی است که در استراتژی ملی پنج ساله گندم افغانستان تاکید صورت گرفته بوده تا سال ۲۰۲۰ کشور باید به خودکفایی گندم دست یابد.

افغانستان نزدیک به (۷.۸) میلیون هکتار زمین قابل کشت دارد. از این مقدار سالانه حدود (۳.۳) میلیون هکتار آن تحت کشت محصولات مختلف زراعتی بوده و (۳.۳) میلیون هکتار آن به کشت گندم اختصاص داشته و از آن جمله (۲.۳) میلیون هکتار آن به گندم آبی و حدوداً یک میلیون هکتار هم به کشت گندم للمی تعلق دارد.

زراعت کشور شدیداً وابسته به بارنده‌گی‌های کافی و به موقع می‌باشد. در سال‌هایی که بارنده‌گی کافی در زمان کشت گندم خزانی صورت نگیرد، اکثر زمین‌های للمی کشور از کشت باز می‌مانند و از سوی دیگر ادامه بارنده‌گی در جریان فصل بهار برای زمین‌های تحت کشت گندم خیلی حیاتی پنداشته می‌شود و در غیر آن محصول قابل قبول گندم را نخواهد داد. از این رو با وصف تلاش‌های نفس‌گیر دولت و همکاران بین‌المللی تا حال کشور به خودکفایی گندم دست نیافته است.

با در نظر داشت بهترین شیوه‌های جهانی، افغانستان می‌تواند به خودکفایی نزدیک گردد که بارزترین عوامل آن‌ها موارد تذکر رفته ذیل می‌باشد.

در کشور حدود چهار میلیون هکتار زمین کم‌وبیش ظرفیت زراعت را دارند که به دلایل مختلف از کشت بازمانده‌اند. اما دولت قادر است با استفاده از مدل مشارکت دولتی و خصوصی یا (Public Private Partnership) به تشویق سرمایه‌گذاری بپردازد و زمین‌های قابل زرع را در اختیار متشبثان قرار بدهد تا آن‌ها از یک‌سو در تولید غله و از سوی دیگر در اشتغال‌زایی روستایی کمک کنند.

زمین‌های للمی کشور حدود ۲۰-۳۰ فی‌صد گندم کشور را تولید می‌کند و در عین حال آسیب‌پذیرترین زمین‌ها از نگاه اقلیمی می‌باشد. ارقام نشان می‌دهد که طی ۲۰ سال اخیر شش بار زمین‌های للمی کشور به دلیل ناسازگاری‌های اقلیمی از تولید بازمانده‌اند و تمام مصارف و زحمات دهقانان کشور بدون پاداش فصل به اخیر رسیده است. از این رو توجه خاص دولت روی تقویت زمین‌های للمی کشور خیلی مهم تلقی می‌گردد. مهم‌ترین برنامه‌ای که دولت به تقویت آن زمین‌ها، می‌تواند اجرا کند، فراهم‌سازی آب و شیوه‌های درست آبیاری در صورت عدم وقوع بارنده‌گی به موقع است.

از آن‌جایی که تغییرات اقلیمی و بروز آفات و امراض مختلف نباتی از جمله چالش‌های عمده فرا راه دهقانان کشور می‌باشد لذا، پشتی‌بانی و تشویق برنامه‌های تحقیقاتی روی گندم و سایر غله‌جات جزء اولویت‌های کشور است. با راه‌اندازی تحقیقات، استقرار در پالیسی‌های به جا، فعالیت‌های اگرنومیکی درست اصلاح نباتات و تخم‌های اصلاح شده توسط شرکت‌های تولید تخم با هم‌آهنگی کامل دولت فراهم خواهد گردید.

تولید گندم در هر هکتار زمین در کشور به طور اوسط ۲.۵ تن محاسبه گردیده است؛ حال آن که در کشور‌های دنیا از هر هکتار زمین زراعتی شش تن گندم حاصل بر می‌دارند. پس بدین منظور رول تحقیقات زراعتی و ترویج فعالیت‌های معیاری زراعتی در تولید و تکثیر استفاده تخم اصلاح‌شده زراعتی مقاوم در مقابل امراض و آفات، مقاوم در مقابل کم‌آبی و حاصل بلند مهم پنداشته می‌شود و ایجاب می‌کند که سیستم‌های عصری زراعتی را در بسته‌های اگرونومیکی که شامل (مقدار تخم‌ریز در زمین‌های آبی و للمی، استفاده از کود‌های حیوانی حد اقل شش ماه قبل از کشت و کود‌های کیمیایی به موقع و مراحل مختلف رشد گندم، کنترل گیاهان هرزه، کشت نبات در قطارهای منظم، دانستن مقدار نیاز آب و مراحل آبیاری گندم در هر زون اگروایکولوژیکی، زهکشی مناسب و متوجه ساختن دهاقین به صحت خاک‌های زراعتی‌شان) خیلی مهم است.

فاکتور دیگری که بر افزایش تولیدات محصول گندم مفید واقع می‌گردد، مکانیزه‌سازی زراعت است. به اساس تحقیقاتی که صورت گرفته، استفاده از تراکتورهای دوچرخه در کاشت و رفع حاصل از یک‌سو کار‌های نفس‌گیر زراعتی را آسان می‌سازد و از سوی دیگر از ضایعات گندم جلوگیری می‌کند. علاوه بر این، شناسایی مدل‌های مناسب و تنظیم برنامه‌های آموزشی برای دهقانان کوچک و بزرگ و پشتی‌بانی مالی، به سبب ایجاد ارائه‌کننده‌گان خدمات قابل استفاده در زمینه‌ی ماشین‌آلات در سراسر کشور، کمک خواهد کرد تا سطح تولید هر واحد زمین زراعتی کشور در تولید گندم بلند برود.

در نتیجه تلفیق عواملی چون وضع نمودن پالیسی‌های مناسب، تشویق سکتور خصوصی و دولتی، تقویت ساحات للمی‌کاری، پشتی‌بانی تحقیقات، خدمات ترویج به دهاقین و مکانیزه‌سازی، افغانستان را قادر خواهد ساخت تا از نگاه تولید گندم به خودکفایی برسد.

منابع:

  • اداره ملی احصاییه و معلومات
  • وزارت زراعت، آبیاری و مالداری
  • International Maize and Wheat Improvement Center (CIMMYT)

دکمه بازگشت به بالا