ایران در نهایت چه خواهد کرد؟

فردوس کاوش

رییس‌ جمهور ایالات متحده به تهران هشدار داد که اگر برای انتقام‌گیری تأسیسات نظامی و غیر‌نظامی امریکا را در منطقه هدف قرار دهد، ‌واشنگتن بر ۵۲ هدف در خاک ایران حمله می‌کند. ۵۲ هدف به قول ترمپ معنای سمبولیک دارد. پس از انقلاب سال ۱۹۷۹ جوانانی که از ایدیولوژی تشیع انقلابی الهام می‌گرفتند و حمایت رهبران انقلاب را داشتند، ۵۲ دیپلومات و کارمند سفارت امریکا را در تهران گروگان گرفتند. این حادثه دشمنی ایالات متحده و ایران شیعی و انقلابی را کلید زد. این دشمنی چهل سال است که ادامه دارد و قتل سلیمانی آن را شدیدتر کرده است. لیون پانتا، رییس پیشین سی‌آی‌ای که مدتی وزیر دفاع ایالات متحده  هم بود، به تازه‌گی گفته است که امریکا و ایران در چهل سال گذشته این قدر به جنگ نزدیک نشده بودند. ترمپ در یادداشت‌های اخیرش از دشمنی با حکومت و نیروهای مسلح ایران فراتر رفته و نوشته است در میان ۵۲ هدفی که واشنگتن مشخص کرده است، مکان‌هایی هم هست که برای فرهنگ ایرانی مهم است. این امر به معنای آن است که به دستور ترمپ نظامیان امریکایی میراث فرهنگی ایران را هم نشانه گرفته‌اند.

هشدار رییس‌ جمهور امریکا نشان می‌دهد که هرنوع حمله‌ی نظامی  بر تأسیسات و پایگاه‌های امریکا در منطقه که از سوی نیروهای ایرانی یا شبه‌نظامیان شیعه‌ی طرف‌دار تهران صورت بگیرد، ایالات متحده را وادار به بمباردمان ۵۲ هدف در داخل خاک ایران می‌کند. روشن است که در آن وضعیت ایالات متحده به قلمرو وسیع ایران نیروی نظامی پیاده نخواهد کرد. جنگ احتمالی ایالات متحده با ایران شبیه جنگ سال ۲۰۰۳ امریکا با صدام حسین نخواهد بود. در سال ۲۰۰۳ نیروهای امریکایی سراسر خاک عراق را تسخیر کردند؛ اما از سخنان ترمپ بر‌می‌آید که در جنگ احتمالی ایران و امریکا،‌ ایالات متحده به موشک‌باران و بمباردمان اهداف ایرانی اکتفا خواهد کرد. بعید نیست که در آن صورت شبه‌نظامیان مخالف تهران از سازمان مجاهدین خلق گرفته تا چریک‌ها کرد و بلوچ از سوی ایالات متحده برای جنگ با ایران مسلح شوند. برخی از رسانه‌ها گزارش داده‌اند که واشنگتن از طریق برخی از کشورهای دیگر هم به تهران پیام داده است که علیه ایالات متحده به اقدام نظامی متوسل نشود.

چنین می‌نماید که تهران هم این هشدارها را جدی گرفته است. به نظر نمی‌رسد که ایران سر اعصاب ترمپ راه برود و او را وادار به حمله‌ی نظامی بر ۵۲ هدف در داخل خاک ایران کند. هیچ تردیدی نیست که نیروی هوایی و موشکی ایالات متحده و در مجموع قدرت آتش امریکا، ‌بسیار بزرگ‌تر از توان آتش‌باری سپاه ‌پاسداران و ارتش ایران است. نیروهای هوایی ایالات متحده توانایی آن را دارد تا تمام تأسیسات نیروی هوایی و موشکی ایران را نابود کند. جنرال پرویز مشرف، حاکم نظامی سابق پاکستان، در کتاب خاطراتش آورده است که اگر جنگ متعارف و تمام‌عیار بین امریکا و ارتش پاکستان در بگیرد،‌ اردوی پاکستان نابود می‌شود. روشن است که چنین چیزی در مورد ایران نیز صدق می‌کند. تهران موشک‌های قاره‌پیما و جنگ‌افزارهای هسته‌ای ندارد تا آن‌ها را علیه ایالات متحده استفاده کند. به همین دلیل بعید نیست که رهبران نظامی و سیاسی ایران احتیاط کنند و از رویارویی مستقیم با ایالات متحده بپرهیزند. ولی بعید نیست که ایران راه‌های دیگری را برای انتقام امتحان کند.

پس از قتل جنرال قاسم سلیمانی، در حلقات سیاسی بغداد و پارلمان عراق مطالبه‌ی ختم همکاری نظامی و امنیتی عراق با ایالات متحده مورد بحث قرار می‌گیرد. در پارلمان عراق هم بحث خاتمه‌ی حضور نظامی امریکا بالا گرفته است. ایالات متحده در عراق یک پایگاه نظامی بزرگ و یک سفارت بسیار کلان ساخته است. هدف ایالات متحده در سال ۲۰۰۳ این بود که دولت خصم صدام حسین را نابود کند و به جای آن یک حکومت دوست برای واشنگتن در بغداد روی کار آورد. به نظر می‌رسد که ایران بعد از این تمام نیروهای شیعه‌ی طرف‌دار خودش را در عراق بسیج خواهد کرد تا مطالبه‌ی خروج نظامی و دیپلماتیک امریکا از عراق را مطرح کنند. از آن‌جایی که اکثریت جمعیت عراق شیعه است،‌ این تلاش ایران، ‌درد سر بزرگی برای ایالات متحده خلق خواهد کرد. ایالات متحده به قیمت خون هزاران سرباز و یک تریلیون دالر یک حکومت دوست در بغداد روی کار آورد. اگر تهران بتواند پارلمان، ‌حکومت و نیروهای سیاسی عراق را علیه حضور نظامی و دیپلماتیک گسترده‌ی امریکا در آن کشور بسیج کند،‌ ضربه‌ی کلانی به واشنگتن زده است. بسیج نیروهای سیاسی، ‌حکومت و پارلمان عراق علیه امریکا، چیزی است که واشنگتن را وادار به حمله‌ی نظامی به ایران نمی‌کند، ‌اما ایالات متحده را به درد سر بزرگی می‌اندازد و شکست سیاسی به این قدرت بزرگ تحمیل می‌کند.

احتمال حمله‌ی نظامی ایران بر اهدافی در خاک عربستان نیز وجود دارد. چندی قبل هم عربستان ایران را متهم کرد که بر شبکه‌ی استخراج و تصفیه‌ی نفت این کشور حمله کرده است، اما ریاض دست به اقدام تلافی‌جویانه علیه ایران نزد. این امر نشان‌دهنده‌ی آن است که  عربستان می‌خواهد متحدان خودش مثل امریکا و پاکستان را درگیر جنگ با ایران کند، نه این‌که خودش وارد رویایی نظامی با تهران شود. علاوه بر این، حمله‌ی نظامی ایران بر اهدافی در عربستان بعید است که سبب واکنش نظامی امریکا شود. هشدار ترمپ نشان می‌دهد که اگر تهران بر تأسیسات و پایگاه‌های نظامی امریکا حمله کند، ایالات متحده بر ۵۲ هدف در داخل خاک ایران حمله می‌کند؛ ولی به نظر نمی‌رسد که واشنگتن در صورت حمله‌ی محدود نظامی ایران بر یکی از متحدان منطقه‌ای ایالات متحده، ۵۲ هدف نظامی را در ایران بمباردمان کند. بنا بر این بعید نیست که ایران علیه عربستان دست به اقدام نظامی محدود بزند. انتقام‌گیری برای تهران در حال حاضر موضوع حیثیتی شده است و بعید نیست که ایران ریسک کند.

برخی احتمال توسل ایران به روش‌های نا‌متعارف انتقام‌گیری را نیز بعید نمی‌دانند. در جولای سال ۱۹۸۸ یکی از کشتی‌های جنگی ایالات متحده یک هواپیمای مسافربری ایرانی را به ظن این‌که یک جنگنده‌ی هوایی ایرانی است، ‌هدف قرار داد. ایالات متحده آن حمله را یک شلیک اشتباهی اعلام کرد، ‌اما تهران حتا امروز به این باور است که سرنگونی آن هواپیما قصدی بود. در دسامبر سال ۱۹۸۸ یک هواپیمای مسافربری که از لیبیا پرواز کرده بود، ‌در فضای لاکربی منفجر شد که از اثر آن ۲۷۰ مسافر غیر‌نظامی کشته شدند. معمر القذافی، حاکم وقت لیبیا، مسوولیت آن حمله را پذیرفت و به کشته‌گان غرامت پرداخت، ولی منابع غربی به این عقیده‌اند که در پشت آن حمله ایران بود و در تلافی حادثه‌ی جولای سال ۱۹۸۸ هواپیمای مسافربری را در فضای لاکربی منفجر ساخت. احتمال آن زیاد است که نیروهای اطلاعاتی ایران دست به اقداماتی بزنند که نه رد پایی از خود برجا بگذارند و نه آن‌قدر امریکا را تحریک کنند که به اقدام نظامی علیه ایران متوسل شود. این احتمال هم وجود دارد که ایران برای اتحاد جهادیسم شیعه و سنی تلاش کند. وضعیت منطقه بسیار پیچیده است.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن