پیام جدید ابوبکر البغدادی چیست؟

حسین احسانی، پژوهشگر مسایل خاور میانه

البغدادی بعد از حضور در روز اول ماه رمضان سال ۲۰۱۴ در مسجد جامع نوری موصل، خود را به عنوان رهبر مسلمانان جهان معرفی کرد. او در آن سخنرانی، از برنامه‌های عملی خود و گروهش برای تصرف عراق و سوریه، مکه و مدینه و هم‌چنین تسخیر روم به عنوان پایتخت صلیبی‌ها پرده برداشت. بعد از حضور در مسجد جامع موصل، بیانیه‌های صوتی بسیار کمی از رهبر دولت اسلامی منتشر شد. عدم حضور او در برابر دوربین‌ها، او را به شخصیتی بسیار پر رمز و راز بدل کرده بود. بعد از سال ۲۰۱۴ و اعلام خلافت، هیچ تصویر دیگری از ابوبکر البغدادی منتشر نشد. با ضعیف شدن دولت اسلامی و مقابله‌ی جدی نیروهای ائتلاف بین‌المللی و منطقه‌ای علیه نیروهای دولت اسلامی و همچنین شایعات در مورد مرگ البغدادی، این تصور وجود داشت که دولت اسلامی به پایان خود نزدیک شده است. اما انتشار ویدیوی جدید بعد از پنج سال تمامی احتمالات و فرضیات در مورد البغدادی را به چالش کشید.

این ویدیوی ۱۸ دقیقه‌ای که با نام «در محضر امیرالمومنین» توسط تیم رسانه‌ای «الفرقان» رسانه‌ی وابسته به دولت اسلامی بر روی تلگرام در تاریخ ۲۹ اپریل سال روان منتشر شده بود، بعد از پنج سال، تصویری از خلیفه‌ ابراهیم را به مردم جهان نشان داد. انتشار این ویدیو موجی از واکنش‌ها و گمانه‌زنی‌ها را در مورد مکان اختفای زعیم دولت اسلامی به وجود آورد. وزارت دفاع عراق با انتشار بیانیه‌ای، مکان ضبط این ویدیو را در زیرزمین یک پناهگاه در نزدیکی مرزهای عراق و سوریه تخمین زده است.

 

محتوای این ویدیو از چند جهت مورد بررسی می‌باشد:

ویژه‌گی‌های ظاهری

البغدادی در این ویدیو فربه‌تر و پیرتر شده است. فربه‌تر شدن او نشان از عدم تحرک او به دلایل امنیتی است. البغدادی ترجیح داده است برای حفظ جان خود و حفاظت از مقام رهبری دولت اسلامی، از نقل مکان جلوگیری کند. سه تن از افرادی که در این ویدیو با البغدادی در مورد ماموریت‌های آینده دولت اسلامی مباحثه دارند، احتمالاً رهبران واحد‌های مختلف دولت اسلامی یا امیران تحت امر ابوبکر البغدادی می‌باشند که در حال استماع دستورهای جدید خلیفه‌ ابراهیم می‌باشند. دیوار آن مکان توسط پارچه‌های سفید پوشانده شده است. پوشاندن دیوار با پارچه‌ی یک‌رنگ بیش‌تر توسط گروه القاعده انجام می‌شد. آن‌ها با این کار درصدد بودند تا سازمان‌های استخباراتی آمریکا و بریتانیا نتوانند محل اختفای بن‌لادن و ایمن الظواهری را پیدا کنند. کما این که دلیل اصلی کشته شدن ابومصعب الزرقاوی رهبر گروه القاعده در بلاد الرافدین، انتشار تصویری از وی بود که در فضایی آزاد مشغول استفاده از سلاح خود بود. همین ویدیو به کارشناس نخبه‌ی استخباراتی امریکایی این امکان را داد تا محل اختفای ابومصعب الزرقاوی راپیدا کرده و او را در سال ۲۰۰۶ به قتل برسانند.

یک سلاح کلاکوف روسی در کنار زعیم دولت اسلامی به چشم می‌خورَد. در عراق این سلاح به نام «سلاح بن‌لادن» مشهور است.

پوشش البغدادی و سه نفر از امیران دولت اسلامی که صورت خود را پوشانده‌اند، نشان می‌دهد که آن‌ها لباس «شماغ» بر تن دارند که این نوع لباس بیش‌تر در نواحی شرق سوریه و غرب عراق مرسوم و مروج می‌باشد. لباس‌های زمستانی که از سرد بودن هوا در جریان تصویر برداری حکایت می‌کند.

ابوبکر البغدادی در جریان این سخنرانی، کوشش می‌کند تا با لهجه‌ی فصیح عربی سخن بگوید اما لهجه‌ی عراقی هنوز هم در میان صحبت‌های او وجود دارد. کوشش او بر صحبت به لهجه‌ی فصیح عربی از این جهت است که خلیفه ابراهیم می‌خواهد هنوز خود را به عنوان رهبر مسلمین جهان قلم‌داد کند و صدای خود را به تمامی مسلمانان عرب جهان برساند. از سوی دیگر، تقلای البغدادی برای تکلم به لهجه‌ی فصیح، این نکته را تداعی می‌کند که او تلاش می‌کند تا به مخاطب بفهماند که در جغرافیای عراق حضور ندارد و ممکن است در جایی دیگر از جهان اسلام حضور داشته باشد.

در مقایسه با سخنرانی اول ابوبکر البغدادی بر فراز منبر مسجد جامع نوری موصل که در اجتماع عظیم پیکارجویان جهادی برگزار شد و با لحنی کاملا حماسی و ظفرمندانه آغاز خلافت خود را اعلام و خود را خلیفه و رهبر مسلمین جهان خواند، این سخنرانی جدید او که به حالت «نشسته بر روی زمین»، در میان «سه نفر از امیران دولت اسلامی»، در «مکانی نامعلوم» و «صحبت‌های مستاصل» او که صبغه‌ی حماسی نداشت، نشان‌دهنده‌ی وضعیت کنونی دولت اسلامی می‌باشد.

 

خاتمه‌ی نبرد باغوز

ابوبکر البغدادی در ابتدای این ویدیو اشاره می‌کند که «نبرد باغوز خاتمه یافته است». نبرد باغوز که از فبروری سال ۲۰۱۹ تا ۲۳ مارچ ۲۰۱۹ به طول انجامید، نبردی میان ائتلاف جهانی و منطقه‌ای به رهبری نیروهای کُرد حزب دموکراتیک سوریه و نیروهای بنیادگرای دولت اسلامی و ولایت الشام بود که منجر به پیروزی نیروهای کُرد حزب دموکراتیک سوریه گشت. به موجب این نبرد دولت اسلامی آخرین پایگا‌ه‌های خود در سوریه در شهرهای دیرالزور، باغوز و ابوکمال را از دست داد. احتمال اصلی این است که این ویدیو در هفته‌ی آخر ماه مارچ سال ۲۰۱۹ ضبط شده باشد. البغدادی نبرد باغوز را جنگ میان «صلیبی‌ها» و «امت اسلامی» قلمداد کرد. اشاره‌ی البغدادی به شکست در نبرد باغوز، آن هم در ابتدای این ویدیو نشان می‌دهد که ضبط این ویدیوی جدید به جهت اعلام شکست نیروهای دولت اسلامی در سوریه و پایان سلطه‌ی سرزمینی دولت اسلامی در منطقه‌ی عربی می‌باشد.

 

ولایات دوازده‌گانه

البغدادی در این ویدیو از رویکرد جدید دولت اسلامی و نقشه‌ی جدید جنگ پرده بر‌می‌دارد. او نقشه‌ها و برنامه‌های جدید جنگ را در قالب جزوات جداگانه که تعداد آن‌ها به ۱۲ می‌رسد را به سه فرد حاضر در جلسه می‌دهد و در مورد آن توضیحاتی ارائه می‌کند. البغدادی نقشه‌ی جنگ جدید دولت اسلامی را خارج از منطقه‌ی خاورمیانه توصیف می‌کند. در ویدیو، جزواتی با نام «ولایت الصومال»، «ولایت ترکیا» و «ولایت القوقاز» به چشم می‌خورد. نقشه‌ی جنگ جدید شامل دوازده ولایت می‌شود که بیش‌تر شامل خراسان (منطقه‌ی شرق خاورمیانه) غرب و وسط آفریقا، ترکیه و منطقه‌ی بالکان و یمن می‌شود. او هم‌چنین اشاره می‌کند که برنامه‌ی جنگ فعلی، برنامه‌ی «تخلیه‌ی نیروها» می‌باشد. تخلیه‌ی نیروها احتمالاً بیرون کشیدن نیروهای بنیادگرا و پیکارجویان دولت اسلامی از دو سرزمین عراق و سوریه می‌باشد تا بتوانند در دیگر نقاط جهان اسلام قدرت مانور داشته باشند. ابوبکر البغدادی در این ویدیو اشاره می‌کند که به زودی راهبرد نوین جنگ دولت اسلامی اجرا خواهد شد و طی این راهبرد، ۹۲ عملیات سهمگین در بعضی از هشت کشور به مرحله‌ی اجرا خواهد رسید. البغدادی تاکید می‌کند که با تمام توان علیه فرانسه‌ی «صلیبی» و متحدان حملاتی را تدارک ببینند.

 

دولت اسلامی و جهان اسلام

البغدادی به سه تن از امیران دولت اسلامی دستور می‌دهد که با دیگر گروه‌های جهادی در جهان اسلام رابطه‌ی موسع ایجاد کنند. از میان این گروه‌ها به گروه‌های بنیادگرای اسلامی در بورکینافاسو و مالی اشاره می‌کند که باید این گروه‌ها با دولت اسلامی ادغام شوند. هم‌چنین دولت اسلامی، از وضعیت پرآشوب به وجود آمده در لیبیا خرسند است و معتقد است که شرایط کنونی لیبیا، فرصتی مناسب برای شکل‌گیری و تاسیس دولت اسلامی می‌باشد و باید از بستر بی‌ثبات لیبیا در جهت رسیدن به اهداف عالی دولت اسلامی استفاده بهینه کرد. خلیفه ابراهیم از وضعیت به وجود آمده از الجزایر و سودان نظری دووجهی دارد. او از یک طرف خوشحال است که حکومت‌های طاغوتی سودان و الجزایر توسط مردم ساقط شدند، اما از طرفی دیگر او نگران است که مردم سودان و الجزایر به درستی نمی‌دانند که چرا قیام کردند. البغدادی به هر سه امیر دستور می‌دهد که اولویت دولت اسلامی در این کشورها باید آگاهی‌دهی و تزریق تفکر تاسیس دولت اسلامی باشد. با این وجود این طور به نظر می‌رسد که بی‌ثباتی کشورها، بستری حاصل‌خیز برای رشد و گسترش نیروهای دولت اسلامی در کشورهای بی‌ثبات باشد.

 

استراتژی گرگ تنها

 استراتژی گذشته دولت اسلامی «استراتژی توحش» بود. استراتژی‌ای که بیش‌تر بر رویکرد حداکثری استفاده از خشونت و ایجاد حداکثری رعب و وحشت استوار بود. به وسیله‌ی همین استراتژی بود که نیروهای دولت اسلامی به راحتی می‌توانستند شهرها را یکی پس از دیگری در عراق و سوریه تصرف کنند. اما با تضعیف دولت اسلامی و هزیمت آن در سوریه و عراق، استراتژی نوینی که ابوبکر البغدادی در این ویدیو به آن استناد می‌کند و آن را نقشه‌ی راه پیش‌روی خود تعریف کرده است، استراتژی «گرگ تنها» است. خلیفه‌ ابراهیم در این ویدیو اشاره می‌کند که حملات انتحاری در سریلانکا جزیی از برنامه‌ و استراتژی نوین گرگ تنها می‌باشد که طی این حملات ۳۲۱ نفر کشته و بیش‌تر از ۵۰۰ نفر زخمی شدند. البغدادی با اشاره به این استراتژی، معتقد است که در دیگر نواحی که در آینده به میدان عملیاتی و نبرد دولت اسلامی بدل خواهد شد، استراتژی گرگ تنها بهترین استراتژی برای موفقیت دولت اسلامی و رسیدن به هدف می‌باشد. این استراتژی به نیروهای دولت اسلامی این امکان را می‌دهد تا در ولایات دوازده‌گانه مذکور، به عملیات انتحاری که حداکثر تخریب و حداکثر تلفات را به همراه دارد، خواهند پرداخت.

با توضیحاتی که ارائه شد، البغدادی درصدد بوده است که بر تمامی شایعات و گمانه‌زنی‌ها در مورد مرگش نقطه‌ی پایان ببخشد. چرا که از لحاظ سازمانی، مسأله‌ی «رهبری» در دولت اسلامی یک امر کلیدی در سازمان‌دهی نیروها و پیش‌بُرد عملیات مطرح می‌شود. هم‌چنین البغدادی در توجیه شکست‌های نیروهایش در عراق و سوریه این طور بیان می‌کند که «مأموریت ما تداوم جهاد است نه پیروزی» و «این جهاد تا روز قیامت ادامه خواهد داشت». با این وجود باید دید که دولت اسلامی در رویکرد نوین خود تا چه اندازه به مانند تجربه‌ی گذشته خود در دوره‌ی زمانی ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۶ موفق خواهد بود.

دکمه بازگشت به بالا