زیر سایه شعار آبروداری؛ باشنده‌گان ۲۵ ولایت با کمبود نگران‌کننده آب مواجه‌اند

عبدالاحمد حسینی

وزارت دولت در امور رسیده‌گی به حوادث از آغاز خشک‌سالی در ۲۵ ولایت کشور خبر می‌دهد. مسوولان در این وزارت تأکید دارند که کمبود آب آشامیدنی و خشک‌سالی در حوزه‌های شمال، شمال‌شرق‌، غرب و شرق کشور مشهود است. به گفته این مسوولان، خشک‌سالی و کمبود آب آشامیدنی بیش از یک میلیون شهروند و سه میلیون راس مواشی را در این مناطق تهدید می‌کند. برخی دیگر از نهادها اما خشک‌سالی امسال را موقتی و زودگذر می‌خوانند. با این حال دولت برای مبارزه با این خشک‌سالی کمیسیون عالی دولتی مبارزه با حوادث را تشکیل داده است. این کمیسیون طرحی جامع را برای مبارزه با خشک‌سالی و کمبود آب آشامیدنی روی دست گرفته‌ و برای مبارزه با این بحران، ۱۷ میلیارد افغانی بودجه پیش‌بینی کرده است. قرار است از این مقدار پول برای متضرران آب آشامیدنی، گندم، علوفه و کمک‌های مواد غذایی و غیرغذایی فراهم شود. در همین حال اداره ملی تنظیم امور آب دلیل خشک‌سالی‌ سال‌های اخیر را رشد و تراکم نفوس، تغییرات اقلیمی، افزایش استخراج آب‌های زیرزمینی و استفاده بی‌رویه از منابع آبی در کشور می‌داند. این اداره می‌گوید که به دلیل استفاده بی‌رویه آب و هم‌چنان به وجود آمدن تغییرات اقلیمی، آب‌های زیرزمینی ته‌نشین شده است. اداره ملی تنظیم امور آب تأکید دارد که طرح‌های کوتاه‌مدت و درازمدت را برای مدیریت آب‌ها و بحران خشک‌‌سالی روی دست دارد. هم‌زمان با این ریاست عمومی آب‌رسانی و کانالیزاسیون شهری می‌گوید که راه‌حل دایمی مشکل آب، استفاده از آب‌های سطح زمین و مدیریت آب باران است. آگاهان امور آب نیز تأکید می‌کنند که پالیسی استفاده از آب‌های زیرزمینی باید بازنگری شود و مردم در امر مبارزه با خشک‌سالی سهیم شوند. این آگاهان معتقدند که با آب‌های باران و برف و مدیریت سیلاب، مشکل خشک‌سالی تا حدودی رفع خواهد شد. نگرانی‌ها از خشک‌سالی در حالی مطرح می‌شود که مقام‌های حکومتی در جریان سال‌های اخیر، بارها از تلاش‌های‌شان برای مدیریت آب با شعار «آب، آبروی ما است» یاد کرده‌اند.

بحران کم‌‌آبی و خشک‌سالی در سال‌های اخیر، بیش‌تر شهروندان کشور را نگران کرده است. محمداشرف غنی، رییس جمهور کشور، در دهم حوت سال گذشته در ورکشاپ تعقیب و تحقق تعهدات کنفرانس جینوا ۲۰۲۰، از خشک‌سالی در جریان امسال و سال‌های آینده ابراز نگرانی کرد. به گفته او، به ‌رغم این‌که دو سال کامل بارها از مصونیت آب و آمدن خشک‌سالی صحبت کرده، اما کسی به آن توجه نکرده و اکنون کشور با بحران کمبود آب روبه‌رو است. غنی به امرالله صالح، معاون اولش، دستور داد که به عنوان فرد مسوول، همه تدابیر را برای مبارزه با خشک‌سالی بگیرد. به همین منظور «کمیسیون عالی مبارزه با حوادث» تحت ریاست امرالله صالح با عضویت وزارت احیا و انکشاف دهات، وزارت دفاع ملی، وزارت امور داخله، وزارت صحت عامه، وزارت زراعت، آبیاری و مالداری و ریاست امنیت ملی ایجاد شد.

اکنون وزارت دولت در امور رسیده‌گی به حوادث که عضو این کمیته است، می‌گوید که براساس پیش‌بینی‌ها، کشور در سال جاری با خشک‌سالی نگران‌کننده‌ای روبه‌رو است. محمدتمیم عظیمی، سخنگوی این وزارت، به روزنامه ۸صبح گفت که این خشک‌سالی هم‌اکنون آغاز شده و برخی از ولایات را با کمبود آب مواجه کرده است. طبق معلومات عظیمی، چهار حوزه کشور در سال جاری با خشک‌سالی روبه‌رو است، اما این بحران بیش‌تر در حوزه شرق، شمال‌شرق و غرب کشور محسوس است. او افزود که ولایت‌های بلخ، فاریاب و سرپل در حوزه شمال، بدخشان و تخار در شمال‌شرق و هرات، غور و بادغیس در حوزه غرب بیش‌تر آسیب‌پذیر است. هم‌چنان سخنگوی وزارت دولت در امور رسیده‌گی به حوادث بیان کرد که ولایات مرکزی از جمله دایکندی، بامیان، پنجشیر، کابل، کاپیسا و پروان نیز با کمبود آب آشامیدنی و خشک‌سالی مواجه است. او تأکید کرد که ۳۴ ولایت کشور با بحران خشک‌سالی روبه‌رو است، اما این معضل ۲۵ ولایت را بیش‌تر تهدید می‌کند. با این حال عظیمی خاطرنشان کرد که کمیسیون عالی مبارزه با حوادث برای مبارزه با بحران خشک‌سالی، طرح جامع را تهیه کرده است که در همکاری با نهادهای بین‌المللی، از جمله سفارت امریکا، سفارت بریتانیا، سفارت چین و نماینده‌گی اتحادیه اروپا در افغانستان تطبیق می‌شود.

عظیمی گفت که برای تطبیق پلان مبارزه با خشک‌سالی، ۱۷ میلیارد افغانی بودجه پیش‌بینی شده که از این میان ۱۰ میلیارد آن آماده شده است. او هم‌چنان افزود که پلان مبارزه با خشک‌سالی و کمبود آب آشامیدنی به مرحله تطبیق رسیده و نیز با ریاست‌های مبارزه با حوادث ولایات شریک شده است. سخنگوی وزارت دولت در امور رسیده‌گی به حوادث تصریح کرد که این خشک‌سالی بیش از یک میلیون نفر و سه میلیون رأس مواشی را در معرض خطر قرار داده است. از این رو به گفته عظیمی، برای ۲۰۰ هزار خانواده که زیر تهدید هستند، مواد غذایی و غیر‌غذایی در نظر گرفته شده است. مواد غذایی متذکره شامل آرد، برنج، روغن، بوره، لوبیا و نخود بوده که ارزش این بسته ۱۴ هزار افغانی عنوان شده است. به همین ترتیب کمیسیون عالی مبارزه با حوادث برای سه میلیون مواشی در معرض خطر، ۹۰ هزار متریک‌تُن علوفه در نظر گرفته است. عظیمی افزود که برای دهقانان متضرر از خشک‌سالی، ۶۵ هزار متریک‌تن گندم فراهم می‌شود. او تصریح کرد که هم اکنون بیش از ۲۰۰ میلیون افغانی برای کمک به خانواده‌های متضرر به ولایات ارسال شده است. براساس معلومات وزارت دولت در امور رسیده‌گی به حوادث، این کمک‌ها به همکاری سازمان بین‌المللی مهاجرت (IOM)، «سیف ده چلدرین»، اداره سازمان انکشافی امریکا در افغانستان (USAID)، برنامه پروگرام غذایی جهان (WFP) و واش کلستر (Wash Cluster) توزیع می‌شود. او ابراز امیدواری کرد که با این برنامه‌ها نگرانی‌ها از رهگذر خشک‌سالی رفع شود.

از سویی هم، وزارت زراعت، آبیاری و مالداری تصریح می‌کند که در سال جاری چهار ولایت با خشک‌سالی حاد روبه‌رو است. اکبر رستمی، سخنگوی این وزارت، به روزنامه ۸صبح گفت که این خشک‌سالی بیش‌تر در ولایت‌های بادغیس، هرات، جوزجان و فاریاب دیده شده و بیش‌تر مواشی در معرض خطر قرار دارند. او تصریح کرد که حیوانات با کمبود علف روبه‌رو است و به گندم للمی نیز آسیب رسیده است. او اما وضعیت دیگر ولایت‌ها را عادی توصیف کرد. مسوولان این وزارت در بیست‌وهفتم جوزا در نشستی به مناسبت روز جهانی مبارزه با بیابان‌زایی و خشک‌سالی، اعلام کردند که میزان تولید گندم در کشور امسال با کاهش ۲۴ درصدی، به چهار میلیون متریک‌تُن می‌رسد. این در حالی است که براساس ارزیابی مشرک وزارت زراعت با اداره ملی احصاییه و معلومات، ساحه کشت گندم للمی ۶۲ درصد و ساحه کشت گندم آبی سه درصد کاهش می‌یابد.

در همین حال نظام خپلواک، سخنگوی اداره ملی تنظیم امور آب، گفت که در تابستان سال جاری، ولایت‌های تخار، کندز، بغلان، سمنگان، بلخ، سرپل، جوزجان، فاریاب، غور، ارزگان، کاپیسا، میدان‌وردک، کابل، ننگرهار و خوست قسماً با کمبود آب روبه‌رو است. به همین ترتیب او افزود که ولایات بادغیس، هرات، فراه، نیمروز، هلمند، قندهار، زابل، غزنی، پکتیا و پکتیکا با کمبود شدید آب مواجه شده است.

سطح آب‌های زیرزمینی در برخی از نقاط کابل تا ۴۰ متر پایین رفته است

مسوولان در اداره ملی تنظیم امور آب، دلیل خشک‌سالی و کمبود آب را رُشد و تراکم نفوس، تغییرات اقلیمی، افزایش استخراج آب‌های زیرزمینی و استفاده بی‌رویه از منابع آبی عنوان می‌کنند. نظام خپلواک، سخنگوی اداره ملی تنظیم امور آب، به روزنامه ۸صبح گفت که تنها در ولایت کابل سطح آب‌های زیر‌زمینی به دلیل استفاده غیرمعیاری از سال ۲۰۱۴ تا سال روان میلادی، به طور اوسط ۱۳ متر ته‌نشین شده است. به این ترتیب آب‌های زیرزمینی پایتخت در هر سال دو متر ته‌نشین می‌شود. از سوی دیگر او یادآور شد که در برخی نقاط شهر کابل، از جمله خیرخانه و دشت برچی، سطح آب‌های زیر‌زمینی بین ۲۰ تا ۴۰ متر پایین رفته است.

گراف سطح آب‌های زیر‌زمینی در کابل

با این حال خپلواک تصریح کرد که اداره ملی تنظیم امور آب برنامه‌های جامع کوتاه‌مدت، میان‌مدت و درازمدت را به خاطر منابع آبی کشور به ویژه شهر کابل روی دست دارد. او توضیح داد که در برنامه کوتاه‌مدت، برای مبارزه با خشک‌سالی از آب‌های قابل دسترس سطحی و آب‌های موجود در منابع زیرزمینی استفاده بهینه صورت می‌گیرد. سخنگوی اداره ملی تنظیم امور آب خاطر‌نشان کرد که از این آب‌ها به مصرف آشامیدن اولویت داده می‌شود و به شهروندان در این زمینه آگاهی‌دهی خواهد شد. به همین ترتیب در برنامه میان‌مدت، اداره ملی تنظیم امور آب تلاش می‌کند منابع بدیل آب جست‌وجو کند‌.

در کنار این، خپلواک یادآور شد که برای مبارزه با خشک‌سالی، منابع آب‌های زیرزمینی تغذیه و سیلاب‌ها نیز‌ کنترل می‌شود. هم‌چنان طبق گفته‌های او، اداره ملی تنظیم امور آب برنامه‌ای برای جمع‌آوری آب باران روی دست دارد. پیش‌تر شرکت انکشاف ملی برنامه مدیریت آب‌های سطحی شهر کابل را روی دست گرفته بود. این شرکت در کوه‌های قُرغ، واصل‌آباد، کوه‌های بگرامی، گوسفنددره، پشت قصبه، دشت پدوله و چهل‌ستون حدود دو میلیون خندق کوچک را برای جذب آب‌های باران و برف حفر کرد‌. کارشناسان محیط زیست تأیید کردند که چنین راهکاری می‌تواند در تأمین منابع آب زیرزمینی موثر واقع شود.

در برنامه درازمدت، اداره ملی تنظیم امور آب تلاش دارد که با احداث بند‌‌های آب‌گردان‌، آب را ذریعه پایپ‌لاین به شهرها منتقل کند. نظام خپلواک، سخنگوی این اداره، گفت که برای تأمین آب مورد نیاز در شهرها، امکانات وافر و سهولت احداث بندها موجود است. به عنوان نمونه او به بند للندر کابل اشاره کرد و گفت که برای تأمین آب مورد نیاز شهر کابل، این بند به ارزش ۳۵۰ مییلیون دالر در ولسوالی چهار‌آسیاب احداث می‌شود. او گفت که با احداث این بند، آب مورد نیاز ۲٫۲ میلیون نفر تأمین خواهد شد. هم‌چنان به گفته او بند شاه و عروس در ولسوالی شکردره تکمیل شده و به زودی افتتاح می‌شود. گفتنی است که حکومت برای مدیریت آب‌های سطحی زمین کار ساخت شماری از بندها را روی دست گرفته است. براساس معلومات اداره ملی تنظیم امور آب، هم اکنون چهار بند پس از تکمیل کار، به بهره‌برداری رسیده است. هم‌چنان ۱۴ بند در حال ساخت است و قرار است کار ساخت ۴۴ بند دیگر در آینده نزدیک آغاز شود. به همین ترتیب اداره ملی تنظیم امور آب پلان دارد که حدود ۴۰ بند دیگر را نیز در آینده‌ بسازد.

پرچاوی برق روند آب‌رسانی را مختل کرده است

در همین حال ریاست عمومی شرکت آبرسانی و کانالیزاسیون شهری کشور که مسوولیت توزیع آب در ۲۲ ولایت را برعهده دارد، تأیید می‌کند که به دلیل خشک‌سالی و کمبود برق، آب‌رسانی با مشکل روبه‌رو شده است. نوید سعیدی، سخنگوی این ریاست، به روزنامه ۸صبح گفت که در سال جاری به دلیل نبود برق و کاهش آب‌های زیرزمینی، روند توزیع آب مختل شده است. او تصریح کرد که همه‌ پروژه‌های آب‌رسانی به برق زیاد نیاز دارد و از آن‌جایی که در ماه‌های اخیر برق‌های دولتی به دلیل تخریب پایه‌های برق، قطع شده، این روند روی توزیع آب نیز تأثیر منفی گذاشته است. سعیدی افزود که در نبود برق دولتی، این شرکت و سکتورهای خصوصی آب‌رسانی از برق جنراتور استفاده می‌کنند که به هیچ عنوان پاسخگوی نیازها نیست.

سخنگوی ریاست عمومی شرکت آب‌رسانی و کانالیزاسیون شهری افغانستان هم‌چنان در رابطه به مشکلات کمبود آب در شهر کابل گفت که در فصل گرما میزان مصرف آب افزایش می‌یابد و از آن‌جایی که منابع آبی محدود است، مردم با کمبود آب مواجه می‌شوند. او گفت: «ساحه خیرخانه و دشت ‌برچی منابع آب زیرزمینی ندارد. آب که وجود دارد، به خاطر حفظ طبقات و لایه‌های زمین است. اگر این آب استخراج شود، شاید در درازمدت شاهد فرونشست زمین باشیم. تهدید بزرگ است.» با این حال او بیان کرد که مقدار آب زیرزمینی که در ساحه دشت‌ برچی وجود داشت، توسط شرکت‌های خصوصی آب‌رسانی کشیده شده است و اکنون این شرکت‌ها با کمبود آب روبه‌رو هستند. او در حالی به کمبود آب در غرب کابل اشاره می‌کند که هم اکنون مردم این ساحه با کمبود آب آشامیدنی مواجه‌اند. با‌شنده‌گان محل می‌گویند که در جریان یک سال اخیر، شرکت‌های آب‌رسانی، آب مورد نیازشان را تأمین نمی‌توانند، از این رو آغاز به جیره‌بندی کرده‌‌اند. آنان از حکومت خواسته‌اند که برای تأمین آب مورد نیازشان اقدامات جدی روی دست گیرد.

راه‌حل دایمی؛ آب به پایتخت تزریق شود

نوید سعیدی، سخنگوی ریاست عمومی شرکت آب‌رسانی و کانالیزاسیون شهری، گفت که برای حل مشکل دایمی کمبود آب در کابل، باید آب‌های سطحی زمین به داخل شهر انتقال پیدا کند. به گفته او، این معضل دیگر راه‌حل ندارد. سعیدی خاطر‌نشان کرد که حکومت برای حل این مشکل، کارهای زیاد انجام داده است. به گفته او، دولت در نظر دارد که برای حل مشکل کم‌آبی در شهر کابل، آب مورد نیاز این شهر را از دریای لوگر، دریای پنجشیر و بند شاه‌توت و بند شاه و عروس تأمین کند. علاوه بر این، او افزود که برای رفع مشکل کم‌آبی در ساحه دشت برچی، یک پروژه در ساحه «دشت بیست‌هزاری» زیر کار است که با تکمیل شدن آن، مشکلات عمده این منطقه حل خواهد شد. او افزود که این پروژه توسط شرکت «کویکا»ی کوریایی جنوبی حمایت مالی می‌شود. هم‌چنان سعیدی تصریح کرد که برای حل مشکل کم‌آبی در کوتاه‌مدت، آب‌ بند قرغه را در شهر کابل انتقال می‌دهند. او افزود که در اطراف بند قرغه و جاهایی که این بند از آن تغذیه می‌شود، قرار است چاه‌های عمیق حفر شود و از آب آن برای حل مشکلات دشت برچی و برخی نقاط دیگر شهر کابل استفاده کنند.

در همین حال شماری از کارشناسان آب، خشک‌سالی کشور را نگران‌کننده می‌خوانند. نجیب‌آقا فهیم، استاد دانشگاه و کارشناس حوزه آب، به روزنامه ۸صبح گفت که تناوت زمانی خشک‌سالی در کشور کوتاه شده است. به گفته او، در گذشته بعد از ۱۵ تا ۳۰ سال خشک‌سالی تکرار می‌شد، اکنون اما این مدت زمانی به چهار سال و سه سال کاهش پیدا کرده است. فهیم تأکید کرد که این امر می‌تواند «نگران‌کننده» باشد. او تصریح کرد که برای مبارزه با خشک‌سالی باید آب‌های باران و برف و سیلاب مدیریت و بندهای آب‌‌گردان اعمار شود. به باور نجیب‌آقا فهیم، در غیر آن مردم مجبور می‌شوند که از آب‌های زیرزمینی استفاده کنند و این ممکن است تعادل آب را برهم زند؛ زیرا به گفته او، کسانی‌ که توانایی بیش‌تر دارند، چاهای عمیق‌تر حفر و آب‌های مناطق اطراف را جذب می‌کنند و این امر سبب می‌شود که سایر افراد نیز چا‌ه‌های عمیق‌تر از این حفر کنند و این مشکل ایجاد می‌کند.

پالیسی استفاده از آب‌های زیر‌زمینی بازنگری شود

نجیب‌آقا فهیم از دولت خواست که پالیسی استفاده از آب‌های زیر‌زمینی را بازنگری کند. او خاطر‌نشان کرد که شرکت‌های صنعتی همانند ذوب آهن، آب معدنی و نوشابه بیش‌تر از آب‌های زیرزمینی استفاده می‌کنند، در حالی که نباید از آب‌های زیر‌زمینی استفاده کنند. به باور او، شرکت‌هایی که به آب بیش‌تر نیاز دارند، باید آب مورد نیازشان را از آب‌های دریاها و آب‌ها سطحی زمین تأمین کنند. براساس معلومات، بیش‌تر شرکت‌ها آب‌های مورد نیازشان را از چاه‌های عمیق تأمین می‌کنند. از سوی دیگر، نجیب‌آقا فهیم تصریح کرد که برای مبارزه با خشک‌سالی، نیاز است شهروندان نیز سهیم شوند. او توضیح داد که مالکان ساختمان‌ها و شهرک‌ها باید نگذارند که آب‌های باران به هدر برود. به گفته فهیم، شهروندان باید با حفر کردن چاه‌ها، این آب‌ها را جذب زمین کنند تا سطح آب‌های زیرزمینی نیز بالا بیاید.

به همین ترتیب او به ادارات ذی‌ربط پیشنهاد داد که برای تصفیه آب‌های فاضلاب، مراکز تصفیه ایجاد کنند تا از آب آن در آبیاری و زراعت استفاده شود. گفتنی است که پیش از این نیز اداره ملی تنظیم امور آب از شهروندان خواسته است که در صحن حویلی‌شان چاه حفر کنند و آب‌های باران و برف را داخل آن هدایت کنند تا این آب‌ها به هدر نرود و در زمین جذب شود. با این حال نجیب‌آقا فهیم از خطرات خشک‌سالی در بُعد اقتصادی و امنیتی هشدار داد. فهیم گفت که خشک‌سالی می‌تواند منازعات آب و امنیت داخلی را بیش‌تر کند و دهقانان از نگاه اقتصادی متضرر شوند. به باور او، اقتصاد روستاها روی دو پایه مالداری و زراعت استوار است و خشک‌سالی می‌تواند این دو پایه را سست و لرزان کند. این استاد دانشگاه افزود که خشک‌‌سالی در مهاجرت شهروندان نیز نقش دارد؛ زیرا به گفته او، زمانی‌ که روستاها با کمبود آب روبه‌رو ‌می‌شوند، مردم به شهرها مهاجرت می‌کنند و این سبب بیکاری شهروندان می‌شود.

خشک‌سالی در حالی زنده‌گی شهروندان را تهدید می‌کند که براساس آمارها، در نیمه نخست سال جاری میلادی بیش از ۲۴ هزار نفر به دلیل همین موضوع مناطق‌شان را ترک‌ کرده‌اند. عبدالباسط انصاری، مشاور مطبوعاتی این وزارت، به روزنامه ۸صبح گفت که این تعداد نفر بیش‌تر از ولایت‌های گرم‌سیر مثل نیمروز، قندهار، فراه، هلمند، کندز، تخار و برخی دیگر از ولایات که با خشک‌سالی مواجه‌ است، بی‌جا و در مناطق مناسب برای زیست مسکن‌گزین شده‌اند. در سال جاری میلادی، شهروندان علاوه بر خشک‌سالی به دلیل جنگ نیز بی‌جا شده‌اند. گفتنی است که مجموع آمار بی‌جاشده‌گان جنگ از اوایل سال خورشیدی تاکنون به ۱۸ هزار و ۴۰۰ خانواده می‌رسد.

دکمه بازگشت به بالا