کودتای ترکیه؛ مردم ترکیه را نجات دادند

مانی

در ۱۵ جولای سال ۲۰۱۶ (۱۳۹۵) بخش‌هایی از ارتش ترکیه به قصد براندازی اردوغان دست به کودتا زدند که این رویداد در کشور نیمه‌اروپایی و نیمه‌آسیایی، کشورهای منطقه و جهانیان را به حیرت انداخت و وحشت‌زده کرد. هیچ کشور و تحلیل‌گر منطقه و جهان، خطر کودتا در کشوری مثل ترکیه را پیش‌بینی نکرده بود. بخشی از ارتش ترکیه که با تانک‌ها از زمین و با جنگنده‌های اف ۱۶ در ارتفاع بسیار پایین بر فراز پایتخت انقره گشت می‎زدند، با مخالفت میلیونی شهروندان ترکیه مواجه شدند و در نهایت پس از چند ساعت درگیری شکست خوردند.

کودتا در نیمه‌های شب و هنگامی که شهر هنوز پر از عابران بود و تلویزیون‌ها هم‌چنان بیننده داشتند، آغاز شد. کودتاگران ارتش ترکیه در نخستین لحظات کودتا، میدان‌های هوایی بین‌المللی استانبول و انقره را اشغال کردند و بعد از آن کنترل ستاد نیروهای امنیتی در انقره را به دست گرفتند. از آن‌جا به چندین فرستنده تلویزیونی هجوم بردند. مجریان برنامه‌های تلوزیونی را مجبور کردند تا به نام «ستاد نیروهای مسلح» بیانیه‌‌ کودتاچیان را قرائت کنند. کودتاچیان با بیانیه وضع سراسری کشور را جنگی و نظامی اعلام کردند. آنان برنامه داشتند که در گام بعدی رجب طیب اردوغان و دیگر مقام‌های بلندپایه حکومتی و دولتی را بازداشت کنند، اما کار به این‌جا نرسید.

کودتا در همان شب اول و در واقع ساعت‌های اول خنثا شد. رسانه‎ها و تحلیل‌گران منطقه و جهان نقش ایران و روسیه را در خنثاسازی کودتا موثر دانستند؛ اما عامل عمده ناکامی کودتا، خود مردم ترکیه بودند. اولین دلیل ناکامی کودتا، مقاومت مردم، احزاب سیاسی و سازمان‌های غیردولتی ترکیه بود؛ به این معنا که در لحظات اولیه کودتا، مردم، احزاب سیاسی و سازمان‌های غیر‌دولتی به خیابان‌ها ریختند و جلو تانک‌های کودتاچیان خوابیدند. بخش زیادی از کودتاچیان را مردم عام بازداشت کردند و به دولت تحویل دادند.

یکی دیگر از عوامل، شکاف در درون ارتش بود. تمام ارتش با کودتاچیان همراه نبود. به‌طور مثال رییس ستاد ارتش حتا پس از بازداشت هم از کودتا حمایت نکرد. دولت طرفداران فتح‌الله گولن، رهبر اسلام‌گرای ترکیه را که در هنگام کودتا در ایالات متحده امریکا بود، متهم به کودتا کرد. طرف‌داران فتح‌الله گولن از سال ۱۹۷۰ وارد ارتش و دیگر بخش‌های دولت ترکیه شده بودند و در هنگام کودتا تمام ارتش با آنان همراه نبود. برای همین بخش اندک ارتش نتوانست کودتا را به پیروزی برساند.

هم‌چنان کودتاچیان انتظار داشتند در ساعات اولیه موفق به بازداشت رجب طیب اردوغان شوند؛ ولی موفق نشدند؛ چون اردوغان موفق شد با هواپیما از یک هتل بگریزد و خود را نجات بدهد. او بعد از فرار از طریق شبکه‌های اجتماعی که آنان را شیطانی می‌خواند، با مردم صحبت کرد. نقش شبکه‌های اجتماعی هم در شکست کودتا اساسی بود.

هیچ یک از کشورهای منطقه و جهان از کودتا حمایت نکرد. حمایت جامعه بین‌الملل از اردوغان و دولت بر سر کار، یکی از عامل‌های مهم شکست کودتا بود. افزون بر این‌ها، ناهماهنگی و ناشی‌گری‌های رهبران کودتا همراه مقاومت مردم، احزاب سیاسی و نهادهای غیردولتی، سبب شد که طی چند ساعت ورق به نفع دولت برگردد و کودتا شکست بخورد. اما کودتا چندان هم بی‌هزینه نبود؛ ۲۵۱ نفر کشته و ۲ هزار و ۱۹۳ نفر زخمی در پی داشت.

اما این کودتا پایه‌های حاکمیت اردوغان را مستحکم‌تر از قبل ساخت. او کودتا را «نعمت الاهی» خواند؛ زیرا برای او فرصت تصفیه مخالفان حزب و دولتش را داد و او با استفاده از این کودتا بدون حکم دادگاه صدها افسر،‌ جنرال، خبرنگار و دانشجو را بازداشت و زندانی کرد. بر پایه آمارها، نزدیک به ۱۱۵ هزار نفر از پولیس، قوه قضاییه، وزارت بهداشت و چندین وزارت‌خانه دیگر و صدها نفر از کارمندان بانک‌ها و نهادهای دیگر از کار برکنار شدند.

دکمه بازگشت به بالا