شفافیت هزینه‌های تبلیغات در قوانین و مقررات انتخاباتی افغانستان

مرتضی محقی، استاد دانشگاه و دانشجوی دکتری حقوق خصوصی

انتخابات یکی از مهم‌ترین ارکان مردم‌سالاری و تجلی حضور و آزادی ملت‌ها در‌ تعیین‌ سرنوشت‌‌شان است. انتخابات به شکل روزافزون، در حیات سیاسی‌ جوامع دموکراتیک نفوذ دارد. در همین راستا قانون اساسی افغانستان مطابق با ماده سی و سوم خود‌ مقرر‌ می‌دارد‌ که اتباع افغانستان حق انتخاب کردن و انتخاب شدن را دارا می‌باشند، بنا بر این امور کشور باید به اتکای آرای عمومی و از راه انتخابات‌ اداره‌ شود.

بررسی رفتار انتخاباتی مردم، نحوه مواجهه آن‌ها با نامزدها و تأثیرپذیری‌شان از‌ ابزارهای‌ تبلیغاتی مختلف، می‌تواند در شکل‌دهی به مردم‌سالاری بسیار مؤثر باشد. نظام جمهوری اسلامی افغانستان به بحث انتخابات توجه ویژه داشته و قوانین و مقرراتی را برای تبلیغات در انتخابات تدوین کرده است.

در این میان می‌توان از هزینه‌ها و مصارف انتخاباتی به عنوان یکی از مهمترین زمینه‌های بحث در خصوص انتخابات اشاره کرد. هزینه‌های تبلیغات انتخاباتی نیازمند قواعد‌ و مقرراتی است‌ که این قواعد و مقررات در کشورهای مختلف‌ متفاوت‌ بوده‌ و می‌توان گفت به شکل کلی اهداف ذیل را تعقیب می‌نماید:

  • ایجاد سقف و محدودیت برای مصارف انتخاباتی به منظور کاهش تاثیرات زیان‌بار پول بر سیاست و تصمیم‌گیری افراد و احزاب،
  • تنظیم شیوه‌ها و مقرراتی برای علنی کردن مقدار هزینه‌های صرف شده و شفاف‌سازی هزینه‌ها. زیرا در سایه شفافیت و اطلاع‌رسانی می‌توان به سلامت و کارآیی نظام انتخاباتی امیدوار بود،

‌در‌ نظام‌ انتخاباتی افغانستان، در این‌ باره‌ توجه به چهار نکته مهم است:

  • هر نامزد برای رسیده‌گی و انجام امور مالی تبلیغاتی خود می‌تواند یک وکیل مالی استخدام کند و یا خود به عنوان نماینده مالی خویش عمل کند.
  • یک حساب بانکی مجزا برای مجموعه فعالیت‌های تبلیغاتی نزد بانک افتتاح شود و گزارش‌ مالی‌ آن به مراجع قانونی ارسال گردد.
  • سقف هزینه تبلیغاتی برپایه مقررات خاص معین شده و تجاوز از آن تخلف تلقی می‌شود.
  • واحدی، تحت عنوان بخش تنظیم امور مالی مبارزات انتخاباتی کاندیدان به این امور رسیده‌گی می‌کند‌. نماینده مالی مسوولیت گزارش‌دهی و تنظیم امور مالی مبارزات انتخاباتی کاندید مربوط را به عهده دارد. (فقره دو، ماده ۱۰ لایحه تنظیم امور مالی مبارزات انتخاباتی کاندیدان ریاست جمهوری سال ۱۳۹۸)

کاندیدان در جریان تبلیغات انتخاباتی یک گزارش مالی ۳۰ روز اول و یک گزارش نهایی را به کمیسیون مستقل انتخابات ارائه می‌دهند. کاندیدان باید گزارش اولی را در روزهای ۳۰ تا ۳۵ و گزارش نهایی را در دوره سکوت (۴۸ ساعت قبل از روز انتخابات) به کمیسیون ارائه کنند. (فقره ۱ ماده ۱۱ لایحه تنظیم امور مالی مبارزات انتخاباتی کاندیدان ریاست جمهوری سال ۱۳۹۸)

میزان مساعدت‌های مالی برای مبارزات انتخاباتی توسط اشخاص‌ حقیقی‌ به‌ نامزدها دارای سقف معیّن است. اشخاص حقیقی شناخته شده مجاز به پرداخت حداکثر ۲۰۰ هزار افغانی و اشخاص حقوقی (احزاب سیاسی و سایر شخصیت‌های حکمی داخلی غیردولتی) الی مبلغ یک میلیون افغانی به یک نامزد هستند. (فقره ۱ و ۲ ماده ششم لایحه تنظیم امور مالی مبارزات انتخاباتی کاندیدان ریاست جمهوری سال ۱۳۹۸) در عین حال هیچ یک از ادارات دولتی نمی‌تواند برای مبارزات انتخاباتی یک کاندید مشخص مساعدت کند.

در خصوص فواید تعیین محدودیت بر میزان کمک اشخاص حقیقی یا حقوقی به کاندیدا یا حزب باید گفت از این طریق می‌توان تضمین کرد که منتخب انتخابات به راستی منتخب مردم است، نه حاصل سرمایه‌گذاری ثروت‌مندانی که قصد انتفاع از فعالیت‌های وی را دارند. محسوب کردن کمک‌های طرف‌داران نامزد به منزله هزینه‌های تبلیغاتی خود وی نیز تدبیر مؤثری در جلوگیری از دور زدن قانون و فرار از مسوولیت خرج کردن اضافه از حد است.

هیچ یک از کاندیداها حق‌ ندارند‌ مساعدت‌های مالی را از اتباع یا دول خارجی و یا نماینده‌گی‌های سیاسی کشور‌های خارجی مقیم افغانستان قبول یا دریافت کنند‌. البته نامزدها‌ حق دارند از طریق تبلیغات‌ مطبوعاتی‌ تقاضای کمک‌ کنند‌، ولی‌ مفاد آگهی تبلیغات باید صرفا حاوی موضوع‌ دریافت‌ کمک باشد. (فقره ۳ ماده ۷۷ قانون انتخابات ۱۳۹۵ و فقره پنج ماده ششم لایحه تنظیم امور مالی مبارزات انتخاباتی کاندیدان ریاست جمهوری سال ۱۳۹۸)

نکته جالب توجه این که در تعدیل لایحه مبارزات انتخاباتی در انتخاب‌های ریاست جمهوری سال ۹۸ مساعدت‌های معنایی نیز اضافه شده است. بر اساس فقره ۳ ماده ششم تعدیل لایحه مبارزات انتخاباتی: «کاندیدان، احزاب و ائتلاف‌های سیاسی نمی‌توانند از اتباع یا دولت‌های خارجی و یا نماینده‌گی‌های سیاسی کشور‌های خارجی مقیم افغانستان مساعدت‌های مادی و معنوی را قبول یا دریافت نمایند.»

فقره‌ی (۲) ماده‌ی ۷۷ قانون انتخابات، کاندیدان را ملزم به ارائه گزارش از منابع تمویل، حدود و موارد مصارف انتخاباتی‌شان به کمیسیون نموده و معلومات مربوط به حساب بانکی، صورت حساب بانکی، نماینده‌ی امور مالی، گزارش قروض‌شان را نیز با استفاده از فورمه‌های مربوط به کمیسیون ارائه می‌دارند.

کاندیدان و یا نماینده‌گان مالی آنان باید در ۶۰ روز مبارزات انتخاباتی، دو گزارش از امور مالی مبارزات انتخاباتی مربوط به کمیسیون ارائه نمایند. امور مالی کاندیدان، توسط «لایحه‌ی تنظیم امور مالی مبارزات انتخاباتی کاندیدان ریاست‌جمهوری ۱۳۹۸» تنظیم می‌گردد و این لایحه، طرزالعمل، رهنمود و فورمه‌های امور مالی کاندیدان توسط کمیسیون تهیه گردیده و در اختیار کاندیدان قرار داده می‌شود.

برای حصول اطمینان از تأمین شفافیت و تنظیم امور مالی انتخاباتی کاندیدان مطابق احکام قانون انتخابات و مصوبات کمیسیون، گزارش‌های دریافتی امور مالی کاندیدان -هم‌زمان با اعلان نتایج ابتدایی انتخابات- از طریق ویب‌سایت کمیسیون منتشر و همه‌گانی می‌شود. مردم و سایر جوانب ذی‌دخل در امر انتخابات می‌توانند در صورت مشاهده هرگونه تخلف انتخاباتی معطوف به امور مالی مندرج ماده‌ی ۹۸ قانون انتخابات، در کمیسیون شکایات انتخاباتی شکایت درج کنند.

امید که با تطبیق قوانین و مقررات در همه زمینه‌ها و بالاخص در حوزه انتخابات، بتوان روزنه امیدی در دل مردم رنج‌دیده افغانستان ایجاد کرد تا شاهد رشد و توسعه‌ی روزافزون سرزمین‌شان باشند.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن