گذار به بزرگسالی و تجربه‌ی جوانان از مسائل جنسی در افغانستان

حسین‌علی کریمی

تجربه‌ی ورود به بزرگسالی در جوامع مختلف یکسان نیست و به عوامل مختلفی نظیر تجربه‌ی شهرنشینی، فرهنگ، ارزش‌های حاکم بر جامعه و… بستگی دارد. مواجهه با مسائل جنسی از این موضوعاتی است که به شدت از فرهنگ و هنجارهای اجتماعی متأثر است. فرهنگ رفتاری مسائل جنسی و نگاه به این مسئله در واقع زیر چتر ساختارها و ارزش‌های فرهنگی جوامع، معنا می‌یابد و دچار تغییر می‌شود. آنچه که گذار به بزرگسالی و فهم مواجهه با نظام جنسی را در افغانستان با اهمیت می‌سازد، سرعت تغییر و تحولات شدید ناشی از حضور رسانه‌های جمعی و تجربه‌ی شهرنشینی در دو دهه‌ی اخیر این کشور است.

گذار به بزرگسالی در بر گیرنده‌ی تغییرات مهم و متعدد هویتی و نقشی جوانان در چهار حوزه‌ی متفاوت اما مرتبط بهم جنسی، تحصیلی، شغلی و ازدواجی است. منظور از گذار جنسی تغییراتی است که در رابطه با به میان آمدن گرایشات و تمایلات جنسی افراد در جوانی رخ می­‌دهد. به عبارتی دیگر، فرد در کنار تحولات جسمی و اجتماعی، با تحولاتی در زمینه‌ی روابط خود با جنس مخالف و یا جنس موافق در ابعاد جنسی مواجه می­‌شود.

گذار به بزرگسالی و ابعاد آن

نتایج و یافته‌­های پژوهش تازه‌ی انستیتوت مطالعات استراتژیک افغانستان در مورد گذار به بزرگسالی و بررسی نگرش­‌ها و رفتارهای جنسی جوانان مجرد شهری در افغانستان، تغییرات شگرفی را در این حوزه نشان می‌دهد. تغییراتی که بیانگر تحولاتی مهم در روابط زن و مرد، فضاهای اجتماعی و ارزش‌های حاکم در جامعه است. این تحقیق با رویکرد ترکیبی (روش‌های کیفی و کمی) انجام شده است. جمعیت مورد مطالعه جوانان مجرد شهری بین ۱۵ تا ۳۴ سال در ده ولایت افغانستان بوده است. در مطالعه‌ی کیفی آن حجم نمونه‌ها ۵۲ نفر بوده است. برای پیمایش کمّی آن، حجم نمونه ۱۳۵۰ نفر بوده است. این تحقیق گذار به بزگسالی را در چهار محور گذار جنسی، اشکال و شیوه‌های مواجهه با آن، سلامت و آموزش جنسی مورد بررسی قرار داده است.

یافته‌های تحقیق در بخش‌های مختلف به شرح زیر است:

گذار جنسی و شیوه‌های مواجهه با آن

نتایج نشان می‌دهد که دخترها در فرایند بلوغ و تغییرات جسمانی خود دوره‌­های دشواری را گذرانده‌­اند. آن‌ها بیشتر از پسران با ترس، تعجب و ناآگاهی از آنچه برای­‌شان در حال رخ­ دادن است، روبه‌­­رو شده‌­اند. نو‌جوانان و جوانان در مواجهه با گذار جنسی واکنش یکسانی نداشته‌اند. این واکنش‌ها از کنترول و خویشتن­‌داری جنسی تا رابطه‌ی جنسی قبل از ازدواج در نوسان بوده است.

کنترول و خویشتن‌داری جنسی

تحقیق تازه‌ی انستیتوت مطالعات استراتیژیک افغانسنان نشان می‌دهد که یک سوم افراد (۳۳ درصد) غریزه و نیاز جنسی خود را کنترول و سرکوب می­‌کنند. اگر این میزان را به تفکیک جنسیتی در پژوهش مد نظر قرار دهیم، کنترول و خویشتن­‌داری در غریزه‌ی جنسی در زنان جوان (۴۵ درصد) دو برابر مردان جوان (۲۲ درصد) است.

خودارضایی جنسی

حدود ۵۲ درصد از نمونه‌های تحقیق، تجربه‌ی خودارضایی جنسی داشته‌­اند. تجربه‌ی خودارضایی جنسی برای مردان ۷۵ درصد و برای زنان ۲۸ درصد بوده است.

استفاده از محتواهای جنسی

حدود ۵۷ درصد کل پاسخ‌گویان در این تحقیق اعلام کرده‌­اند که از محتواهای جنسی (عکس­‌ها، فیلم‌­ها و وب‌سایت‌های مرتبط با پورنوگرافی) برای رفع نیازهای جنسی خود استفاده می‌­کنند. استفاده از محتواهای جنسی در مردان (۷۰ درصد) بیش از زنان (۴۲ درصد) گزارش شده است. حدود ۹ درصد مردان و ۵ درصد زنان از محتواهای جنسی اغلب اوقات یا همیشه استفاده می‌کنند.

رابطه‌ی جنسی با جنس مخالف

نزدیک به ۷۰ درصد از مشارکت‌­کنندگان- هم در میان مردان و هم زنان- معتقد اند که در حال حاضر رابطه‌ی دوستی میان دختران و پسران در جامعه‌ی افغانستان به راحتی ممکن است. ۴۶ درصد افراد مورد بررسی نگرش مثبتی به رابطه‌ی دوستی با جنس مخالف داشته‌اند، در مقابل، ۲۱ درصد نگرش منفی داشته‌­اند. حدود ۳۳ درصد نیز در وضعیت بینابین قرار داشته‌اند. نگرش مثبت در میان مردان بیشتر از زنان بوده است.

انگیزه‌ی همه افراد در برگزیدن روابط دوستی یکسان نبوده است. حدود یک‌پنجم افراد اشاره کرده‌­اند که «برای نیاز به دوست داشتن» وارد روابط دوستی می­‌شوند. انگیزه‌ی مهم‌تر بعدی، «ازدواج» بوده است. مردان و زنان تقریباً به طور برابر به ازدواج به عنوان هدف ورود افراد به روابط دوستی اشاره کرده‌­اند. «فرار از تنهایی» به عنوان هدف روابط دوستی به ویژه توسط زنان نیز مطرح شده است. «کنجکاوی و تلاش برای شناخت جنس مخالف» نیز یکی از انگیزه­‌های افراد در ایجاد روابط دوستی است. «کسب تجربه» یکی دیگر از انگیزه‌هایی است که افراد در رابطه­‌های دوستی دارند. زنان بیشتر از مردان این انگیزه را ذکر کرده‌­اند. برخی هم به «سرگرمی و خوش‌گذرانی» به عنوان هدف روابط دوستی دو جنس اشاره کرده‌­اند.

حدود نیمی از افرادی که در زمان بررسی دارای دوست‌پسر و یا دوست‌دختر بوده‌اند، احتمال زیادی می­‌دادند که رابطه‌ی دوستی‌شان به ازدواج ختم شود. این وضعیت برای زنان مورد بررسی بیشتر بوده است. با این­ حال ۲۵ درصد احتمال کمی دادند که با دوست‌پسر یا دوست‌دختر­شان ازدواج کنند یا اصلاً احتمال این کار را نمی­‌دهند. از این رو، انگیزه‌ی بیشتر افراد از روابط دوستی، قصد ازدواج است (۳۲ درصد). این نسبت برای زنان بیشتر از مردان درگیر در این روابط بوده است.

احتمال ازدواج با فردی که در تماس/ رابطه‌ی جنسی هستند

بر اساس نتایج پژوهش نگرش‌ها، تمایل و رفتار دوستی با جنس مخالف به شدت از زمینه‌های جمعیتی، خانوادگی و اجتماعی تأثیر می­‌پذیرد. جنسیت، تحصیلات، سطح دین‌داری، تجربه‌ی مهاجرتی، استفاده از ماهواره (دیش آنتن)، اینترنت و شبکه‌های اجتماعی، نفوذ دوستان و هم‌سالان، ویژگی‌های خانواده (سطح سواد و طبقه اجتماعی) همگی از عوامل و بسترهای مهم در شکل‌گیری نگرش‌ها، تمایل و رفتار دوستی با جنس مخالف بوده است.

نگرش به رابطه‌ی جنسی با جنس مخالف 

نتایج تحقیق نشان می‌دهد که حدود ۴۴ درصد افراد مورد بررسی، نگرشی منفی (مخالف) به تماس و رابطه‌ی جنسی با جنس مخالف خارج از حیطه‌ی ازدواج دارند. در مقابل، ۲۲ درصد نگرش مثبت (موافق) با این نوع روابط داشته‌اند و ۳۴ درصد نیز در وضعیت بینابینی قرار داشتند. از این رو، نگرش منفی به این روابط دو برابر نگرش مثبت بوده است. نگرش مثبت در میان مردان (۲۴ درصد) بیشتر از زنان (۱۹ درصد) است.

نگرش به رابطه‌ی جنسی با جنس مخالف

تجربه‌ی تماس بدنی/ رابطه‌ی جنسی با جنس مخالف 

بررسی نشان می‌دهد که حدود ۲۴ درصد جوانان مجرد تجربه‌ی حداقل یکبار تماس بدنی یا رابطه‌ی جنسی با جنس مخالف را داشته­‌اند. به طور دقیق‌­تر، ۱۸ درصد جوانان مورد بررسی تجربه‌ی تماس بدنی (سطح مقدماتی رابطه‌ی جنسی) و ۶ درصد تجربه‌ی رابطه و آمیزش جنسی (سطح پیشرفته) داشته‌­اند.

تجربه‌ی تماس بدنی/ رابطه‌ی جنسی با جنس مخالف

بکارت دختر به عنوان پیش‌­شرط ازدواج

یافته­‌های بخش کیفی پژوهش بیانگر اهمیت فردی و اجتماعی بکارت در جامعه‌ی افغانستان است. تمام شرکت‌­کنندگان به اهمیت اجتماعی بکارت برای زنان، پیش از ازدواج اشاره کرده‌اند. آن‌ها معتقد اند جامعه از زنان توقع دارد که جسم خود را به عنوان امانتی برای همسر آینده‌ی‌شان محفوظ نگه­ دارند. در نتیجه، فارغ از این که وجود پرده‌ی بکارت می‌­تواند در برخی از زنان وجود نداشته باشد، انتظار از زنان، داشتن آن است و نداشتن پرده بکارت، برابر با بی­‌عفتی تلقی می‌­شود.

دیدگاه جوانان مورد بررسی پیرامون بکارت دختر به عنوان پیش‌­شرط ازدواج

شرکت‌­کننده­ای از مزارشریف این مسئله را چنین توضیح داده است:

دیدگاه من به عنوان یک مرد این است که یک زن کامل، زنی است که امانتی که شوهرش نسبت به او دارد را با پاک‌دامنی و حفظ تقوا نگاه کند (مرد، ۲۷ ساله، مزارشریف، لیسانس).

رفتارهای همجنس‌­گرایانه

یک چهارم افراد مورد بررسی از هر دو جنس گفته‌اند که فرد یا افرادی از آشنایان مذکرشان رابطه‌ی جنسی با همجنس خود­ داشته است. این نسبت برای مردان ۳۸ درصد و برای زنان مورد بررسی ۱۳ درصد اعلام شده است.

سلامت جنسی

حدود ۶۴ درصد پاسخ‌گویان راجع به انتقال ویروس ایدز (HIV) از طریق رابطه‌ی جنسی ناسالم شناخت و آگاهی داشتند. حدود ۲۰ درصداز پاسخ‌گویان آگاهی و اطلاع داشته‌اند که برای داشتن آمیزش و رابطه‌ی جنسی سالم و ایمن از چه روشی استفاده کنند. نکته‌ی قابل توجه این که، حدود سه‌چهارم افرادی که گفته‌­اند اطلاع دارند، آگاهی و شناخت درستی داشته و به روش استفاده از کاندوم اشاره کرده‌­اند.

آموزش جنسی

جوانان در افغانستان از طُرق مختلفی به ‌دنبال فهم گذار جنسی خود و آنچه در این مورد برای‌شان اتفاق می‌­افتد یا اتفاق خواهد افتاد، بوده‌­اند. این موارد به طور کلی شامل منابع اینترنتی، کتاب‌های آموزشی، دوستان و در برخی موارد والدین بوده‌­اند. بر اساس نتایج، مهم‌ترین منبع کسب اطلاعات جنسی و پاسخ به سؤالات جنسی جوانان مورد بررسی، صحبت با دوستان (۳۸ درصد) است. بعد از آن جستجو در اینترنت (۳۱ درصد) است. برای دختران علاوه بر این دو منبع، صحبت با مادر (۲۲ درصد) می­‌باشد. یافته‌­ها نشان می‌­دهد که ۳۷ درصد افراد مورد بررسی مسائل و موضوعات جنسی خود را گاهی یا همیشه از طریق اینترنت جستجو می­‌کنند. این نسبت برای مردان ۴۶ درصد و زنان ۲۸ درصد بوده است. نتایج پژوهش نشان می‌­دهد که جوانان در زمان گذار جنسی و بلوغ خود با کمبود آموزش در این زمینه مواجه‌­اند. این کمبود نه تنها در حوزه‌ی رسمی، که در حوزه‌ی آموزش غیر‌رسمی در سطوح خانواده‌ها نیز وجود دارد. در نتیجه جوانان به دنبال راه‌­ها و استراتیژی‌های جایگزینی برای حل مشکلات و پرسش‌­های دوره‌ی بلوغ خود هستند.

رابطه‌ی جنسی با جنس مخالف قبل از ازدواج یکی از مهم‌ترین اَشکال مواجهه با گذار جنسی است. حضور رسانه‌ها در ابعاد مختلف زندگی، تجربه‌ی شهرنشینی و گسترش فضاهای عمومی در سال های اخیر باعث شده است که بسیاری از هنجارهای اجتماعی و سنتی در افغانستان دستخوش تغییرات اساسی شوند. به تبع این تغییرات روابط زن و مرد نیز تغییر پیدا کرده است، به طوری که این تغییرات گاهی متضاد با ارزش‌های دینی و سنتی مسلط بر جامعه است. ارزش‌های حاکم بر جامعه، رسانه‌ها و انتظارات اجتماعی می‌‌توانند این فرایند را کند و یا سرعت ببخشند. برای پذیرش و ایفای هر چه بهتر نقش‌های بزرگسالی، جوانان و سیاست‌گذاران مسائل اجتماعی و فرهنگی نیاز دارند تا این فرایند را به درستی فهم کنند تا از این طریق پیامدهای ناشی از آسیب‌های آن کاهش دهند.

دیدگاه are closed.