نسخهی دوم حکومت وحدت ملی راه حل است
گفتوگوکننده: فردوس کاوش
تمیم عاصی معین قبلی وزارت دفاع، از نخبهگان امنیتی جوان افغانستان است که در سمتهای مهم امنیتی کشور کار کرده است. آخرین وظیفهی تمیم عاصی پالیسیسازی برای وزارت دفاع بود. او با سپری کردن تحصیلات عالی نظامی ارکان حربی در دانشگاه کینز کالج بریتانیا دوباره به کابل برگشته است. تمیم عاصی شناخت عمیق از اوضاع نظامی وسیاسی افغانستان دارد و از سیاستهای قدرت بزرگ در مورد افغانستان نیز آگاه است. او روابط خوبی با جامعهی دیپلماتهای خارجی در کابل دارد. ۸صبح با او گفتوگوی اختصاصی در بارهی انتخابات ریاست جمهوری و پیآمدهای احتمالی آن انجام داده است.
گفتوگوی اختصاصی ۸صبح با تمیم عاصی معین پیشین پالیسی و استراتژی وزارت دفاع
۸صبح: جناب عاصی نهادهای جامعهی مدنی ناظر بر انتخابات به ۸صبح گفتهاند که از نُهونیم میلیون اسمی که در فهرست رأیدهندهگان کمیسیون مستقل انتخابات درج است، صرف شش میلیون آن بااعتبار است، سهونیم میلیون دیگر مشکل تذکره/شناسنامه، اسم و عکس دارد، اگر این ارزیابی را بپذیریم و سطح مشارکت را ۵۰ درصد یعنی سه میلیون رأیدهنده فرض کنیم، نامزد برندهی انتخابات ریاست جمهوری صرف به یکونیم میلیون رأی نیاز دارد، با وجود آن هم، گمان میکنید که انتخابات به دور دوم برود؟
تمیم عاصی: ببینید یک بحث این است که آقای اشرف غنی و کمیسیونهای انتخاباتی تلاش میکنند که انتخابات به دور دوم نرود. آنان به این نظر اند که اگر انتخابات به دور دوم برود، کشمکشهای سیاسی بیشتر میشود. اگر همان شش میلیون را در نظر بگیریم و از میان آن مثلاً پنج میلیون نفر رأی بدهد و از میان آن پنج میلیون هم ۷۰ درصدش به رییس جمهور برحال رأی بدهد، نامزدانی که بازندهاند، این نتیجه را نمیپذیرند. رهبران تیم دولتساز این طور جلوه میدهد که ۷۰ درصد مجموع آرا را میبردند. محترم امرالله صالح معاون اول تیم دولتساز بسیار واضح گفته است که تیمشان ۷۰ درصد مجموع رأیهایی را که در انتخابات استفاده میشود، میبرد. تیم دولتساز به این باور است که شش تا هفت میلیون نفر رأی میدهند و آنان ۷۰ درصد مجموع آرا را میبرند و ۳۰ درصد دیگر بین کاندیداهای رقیب تقسیم میشود. تیم رییسجمهور غنی به همین شکل ذهنیتسازی میکند. ولی گمان نکنم کاندیداهای رقیب قبول کنند که آقای غنی در دور اول برنده شده است. آنان شاید بحث تقلب الکترونیک یا نوع دیگری از تقلب را مطرح کنند و کشمکش سیاسی آغاز شود. اگر کشمکش سیاسی آغاز شود، ترس من این است که قدرتهای بزرگ و در مجموع جامعهی جهانی با سیاسیونی که به برگزاری انتخابات عقیده ندارند، همدست شوند و بحث ادارهی موقت را مطرح کنند.
۸صبح: جناب عاصی اگر شش میلیون نام را در فهرست رأیدهندهگان واجد شرایط بدانیم و از آن میان سه میلیون نفر یعنی ۵۰ درصد در انتخابات شرکت کنند، نامزدی که باید برنده شود، به یکونیم میلیون رای نیاز دارد، یکونیم میلیون رأی، رأی بسیار زیادی نیست، فکر نمیکنید که یک نامزد بدون تقلب هم یکونیم میلیون رأی ببرد، رقیبانش سندی در مورد تقلب الکترونیک یا شکل دیگر تقلب نداشته باشند و سوال کشمکش سیاسی، بحران و ادارهی موقت اصلاً طرح نشود؟
تمیم عاصی: خوب اگر فرض کنیم که دو میلیون یا یکونیم میلیون رأی را نامزد برنده رییس جمهور غنی یا یک نامزد دیگر ببرد، باز هم سوال این است که آیا این یکونیم میلیون رأی افغانستانشمول است یا صرف از یک قوم و زبان افغانستان، سوال دیگر این است که آیا این یکونیم میلیون یا دو میلیون به صورت متوازن مربوط به تمام ولایات و سمتها میشود یا مربوط ولایات خاص و سمتهای خاص و پرسش مهم دیگر این است که آیا جامعهی جهانی مشروعیت آن را میپذیرد یا نمیپذیرد؟ این سوالها بسیار جدی است و صرف برنده شدن یک نامزد با یکونیم میلیون رأی کشمکش سیاسی و بحران را منتفی نمیکند.
۸صبح: ولی خوب در دموکراسیهای بزرگ هم میزان مشارکت در انتخاباتها در مواردی بسیار گسترده نیست، در انتخابات اخیر پارلمان اروپا میزان مشارکت نسبتاً بالا بود و احزاب دستراستی رأی آوردند ولی در انتخابات ماقبل آخر آن اتحادیه، میزان مشارکت اندکی بیشتر از ۲۰ درصد بود ولی در آن زمان هم پارلمان اروپا تشکیل شد و مشروعیت حقوقی داشت، چرا باید مثلاً برنده شدن یک نامزد با مثلاً یکونیم میلیون رأی در افغانستان برای جامعهی جهانی مسأله باشد؟
تمیم عاصی: خوب اروپا در جنگ نیست، کشورهای اروپایی جوامع بحرانزده و از هم پاشیده نیستند و شرایط آنان بسیار فرق میکند. فکر میکنم که قیاس کشور ما با اروپا و انتخاباتهای اروپا زیاد بمورد و منصفانه نیست. بحث من این است که آیا انتخاباتی که ما برگزار میکنیم و میزان مشارکت در آن، همهشمول خواهد بود؟ آیا یکونیم میلیون رأیی که نامزد فرضی برنده به دست میآورَد، از تمام لایههای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی افغانستان نمایندهگی خواهد کرد؟ این سوالها بسیار مهم است. مشروعیتبخشی به حکومت، انتقال قدرت از یک جناح به جناح دیگر و ثبات سیاسی، کارکردهایی است که از یک انتخابات نسبتاً سالم انتظار میرود. وقتی مثلاً یکی از لایههای سیاسی و اجتماعی کشور خودش را بخشی از روند نداند و احساس کند که در برنده شدن یک نامزد فرضی دخیل نیست آن انتخابات نمیتواند ثبات سیاسی بیاورد و از کشمکش سیاسی جلوگیری کند. من میشنوم که خوب اگر ۳۰ فیصد رأیدهندهگان هم شرکت کنند، برنده رییسجمهور است ولی سوال این است که آیا آن نتیجه ثبات سیاسی را تامین خواهد کرد؟ ترس من از لیبیایی شدن است. انتخابات در لیبیا سبب شده است که آن کشور دو پاره شود. جنرال حفتر و مخالفانش در دو گوشهی آن کشور حاکماند. حفتر و مخالفانش هر دو مدعای مشروعیت انتخاباتی دارند. انتخابات برای آنان یک مصیبت شد. در انتخابات لیبیا صرف برخی از مردم شهرنشین شرکت کردند و مردم روستایی و قبیلهای آن نتوانستند شرکت کنند و شرکتکنندهگان و رأیهایی که بالاخره نتیجه را تعیین کرد، تنوع لازم را نداشت و مشکل برای آنان به وجود آمد. ترس من این است که تجربهی آنان را تکرار کنیم.
۸صبح: خوب ولی وقت حکومت وحدت ملی به پایان رسیده است، بر مبنای قانون اساسی باید انتخابات برگزار کنیم ولو که این انتخابات محدود به شهرها باشد، تسلط نیروهای طالبان بر بخشی از روستاها و جغرافیای کشور یک واقعیت است ولی بر مبنای حکم قانون باید انتخابات ریاست جمهوری برگزار شود، ولو آن که در آن ۵۰۰ هزار نفر اشتراک کند و نامزد برنده ۲۵۰ هزار رأی بیاورد، دیگر راهی نیست، مگر نه؟
تمیم عاصی: من همیشه گفتهام که یک انتخابات ولو بد، بسیار بهتر است از این که هیچ انتخاباتی برگزار نشود. انتخابات ما را از طالبان متمایز میسازد. انتخابات ما را مشروعیت میدهد و طالبان مدعی مشروعیت از راه تفنگ است. من طرفدار برگزار نشدن انتخابات نیستم. من طرفدار انتخاباتی هستم که سالم باشد، مشکل تخنیکی آن کم باشد و در آن تقلب نشود. نگرانی من از لیبیایی شدن افغانستان است که باید اتفاق نیافتد. من با برخی از لیبیاییها و عراقیها صحبت کردم. آنان از لفظ انتخابات نفرت دارند. آنان میگویند که انتخابات نه تنها سبب ثبات نشده است بلکه موجب چندپارچهگی آنان شده است.
۸صبح: خوب جناب عاصی ما در حال حاضر یک فهرست از رأیدهندهگان داریم که در مورد با اعتبار بودن شش میلیون نام آن اجماع وجود دارد، اگر سه میلیون نفر شرکت کنند و یک نامزد یکونیم میلیون رأی بایومتریک شده، بارکورد خورده و بسیار معیاری بیاورد و این رأی مثلا همهشمول هم باشد و نامزد رقیب سندی برای تقلب نداشته باشد، در آن صورت نباید مشکلی به وجود بیاید، در آن وضعیت نباید به سمت لیبیا شدن برویم نه؟
تمیم عاصی: برای جلوگیری از لیبیایی شدن صرف رأی پاک و بدون تقلب در حد یک میلیون یا دو میلیون برای نامزد برنده کافی نیست، در کنار یکونیم میلیون رأی پاک، یک چیز دیگر هم باید باشد که از لیبیایی شدن جلوگیری کند. چند مدل برای کشورهای جنگزده، بیثبات و در حال منازعه وجود دارد. یک مدل انتخابات در برخی از کشورهای بحرانزدهی افریقایی تجربه شده است که در آن سران قبایل و نخبهها در جایی جمع میشوند شبیه لویهجرگه در کشور ما و به دو نامزد رأی میدهند و برنده را رییس جمهور اعلام میکنند. مدل دیگر این است که در کشورهای در حال جنگ، در شهرها و حومهی شهرها برای مردم صندوق میگذارند تا رأی بدهند و بعد نتیجه را اعلام میکنند، ولی این مدل هم مشکل خود را دارد و فاصلهی بین ده و شهر را زیاد میسازد. ولی یک مدل دیگر هم است که هم در شهرها و حومهی شهرها و مناطق امن انتخابات میشود و هم در کنار آن اجماع نخبهگان و نیروهای سیاسی شکل میگیرد، ترکیبی از اجماع و انتخابات در شهرها و حومههای شهرها، به نحوی ثبات سیاسی را به وجود میآورد. در کوسوا وقتی از صربستان جدا شد، همین مدل تطبیق شد. در آنجا اجماع روی دورانی بودن ریاست دولت هم صورت گرفت طوری که یک دوره یک نفر رییس دولت باشد و بعد از مدتی آن را به شخص دیگر بسپارد. مردم آن جای به شورایی از رییسان دولت رأی میدهند و بعد هر یک به صورت دورانی روی کار میآیند. به نظر من در کشورمان هم در کنار انتخابات در مناطق امن و شهرها بین نیروهای سیاسی هم باید یک اجماع به وجود بیاید تا یک ثبات نیمبند سیاسی حداقل در روز پس از انتخابات و اعلام نتایج داشته باشیم.
۸صبح: چه نوع اجماع و به چه صورتی باید به وجود بیاید؟
تمیم: خوب باید کاری شود که از تشتت سیاسی و بحران و کشمکش در شرایطی که حوصلهی جامعهی جهانی هم زیاد نیست، پرهیز شود. همیشه گفتهام که سه سناریو پس از انتخابات متصور است، نسخهی دوم حکومت وحدت ملی، ادارهی موقت و بحران تمامعیار و فروپاشی. به نظر من بهترین راه این است که برویم به سمت حکومت وحدت ملی نسخهی دوم، حتا اگر انتخابات به مشکل هم برنخورد و یک نامزد برنده، یکونیم تا دو میلیون رأی به دست بیاورد باز هم به یک اجماع سیاسی و به یک نوع حکومت وحدت ملی نسخهی دوم نیاز داریم. رییسجمهور فعلی باید آغوش سیاسیاش را باز میکرد و همه نیروها را در پهلوی خود میگرفت و یک قاعدهی وسیع سیاسی ایجاد میکرد و بعد میرفت به انتخابات، ولی این کار را نکرد متاسفانه. آقای غنی حتا یکسال قبل هم فرصت داشت که این کار را کند، ولی نکرد. جامعهی جهانی دیگر نمیتواند مثل جان کری در سال ۲۰۱۴ میانجیگری کند. اگر بحران بیاید امریکاییها و جامعهی جهانی به احتمال زیاد روی گزینهی ادارهی موقت با یک تعداد از سیاسیونی که به انتخابات عقیده ندارند کار خواهند کرد تا آن ادارهی موقت صلح را مدیریت کند. من شک دارم که اگر آقای غنی یکونیم میلیون رأی پاک ببرد و برنده اعلام شود و رقیبانش سندی دال بر تقلب نداشته باشند، بیاید و اعلام کند که خمیهی کلان سیاسی ایجاد میکنند و همهی نیروهای سیاسی را دعوت به تشکیل حکومت میکند. حتا اگر این کار را هم بکند شک دارم که نتیجه بدهد. در چهار سال گذشته آقای غنی فرصت اجماع سیاسی را از دست داد و آن قدر فاصلهها را زیاد کرد که قابل ترمیم نیست ولی باز هم باور من این است که یک اجماع کلان سیاسی در کنار انتخابات باید به وجود بیاید تا صاحب یک حکومت با پایههای وسیع سیاسی شویم و آن حکومت موضوع صلح را مدیریت کند. اگر کمیسیون انتخابات رییس جمهور غنی یا کسی دیگر را با دو میلیون رأی برنده اعلام کند و شخصی که برنده اعلام شده همه چیز را برای خودش بخواهد، ما به سمت ثبات نمیرویم. جامعهی جهانی هم با یک حکومت با پایههای وسیع سیاسی راحت است تا با آن صلح را مدیریت کند.
۸صبح: تشکر جناب عاصی
