اصلاحات همه‌جانبه باشد

فردوس کاوش

پری‌روز اعلام شد که ریاست جمهوری آقای گران هیواد یکی از کارمندان وزارت امور خارجه را به عنوان سخنگوی این وزارت برگزیده است. در کنار اعلام این خبر، آقای صدیق صدیقی سخنگوی مقام ریاست جمهوری و آقای ادریس زمان سرپرست وزارت خارجه از اصلاحات قریب‌الوقوع و گسترده در این وزارت خبر دادند. آقای صدیقی گفت که کارمند و دیپلمات در وزارت خارجه باید بر مبنای نیازمندی استخدام شود نه ملاحظات دیگر. سخنان آقای صدیقی بیخی درست است. هیچ اشکالی در موضع ایشان وجود ندارد. در این هم تردیدی نیست که در زمان وزارت آقای صلاح‌الدین ربانی برخی از عزل‌ونصب‌ها در وزارت خارجه بر مبنای ملاحظات سیاسی و جناحی صورت می‌گرفت که اداره‌ی «میک» هم درباره‌ی آن یک گزارش نشر کرد. اما برخورد جناح‌های دیگر نیز با وزارت خارجه خالی از اشکال نیست. اگر قرار است اصلاحات در وزارت خارجه بیاید، انتظار عموم این است که گزینشی و جناحی نباشد و همه‌ی دستگاه دیپلماسی را در بر بگیرد.

یکی از عرصه‌هایی که در وزارت خارجه نیاز به اصلاح دارد استخدام و ارتقا است. در وزارت خارجه هم مثل وزارت‌خانه‌های دیگر، باید استخدام از طریق کمیسیون اصلاحات اداری و خدمات ملکی صورت بگیرد. هر نوع مانع حقوقی، سیاسی و اداری فراراه این امر، باید برداشته شود. وقتی استخدام‌کننده سیستم نباشد،‌ اشخاص در نقش مقررکننده ظاهر می‌شوند و این امر کل دستگاه دیپلماسی را با چالش مواجه می‌کند. وقتی سیستم استخدام نکند، شخصی که مقرر می‌شود، بیش‌تر به مقررکننده وفادار می‌ماند و در نهایت وقتی مشکلی به وجود می‌آید، ‌مرجعی نیست که از حقوقش دفاع کند. همین مشکل برای سخنگوی قبلی وزارت خارجه به وجود آمد.

یکی از عرصه‌هایی که در وزارت خارجه نیاز به اصلاح دارد استخدام و ارتقا است. در وزارت خارجه هم مثل وزارت‌خانه‌های دیگر، باید استخدام از طریق کمیسیون اصلاحات اداری و خدمات ملکی صورت بگیرد. هر نوع مانع حقوقی، سیاسی و اداری فراراه این امر، باید برداشته شود. وقتی استخدام‌کننده سیستم نباشد،‌ اشخاص در نقش مقررکننده ظاهر می‌شوند و این امر کل دستگاه دیپلماسی را با چالش مواجه می‌کند. وقتی سیستم استخدام نکند، شخصی که مقرر می‌شود، بیش‌تر به مقررکننده وفادار می‌ماند و در نهایت وقتی مشکلی به وجود می‌آید، ‌مرجعی نیست که از حقوقش دفاع کند. همین مشکل برای سخنگوی قبلی وزارت خارجه به وجود آمد.

مشکل دیگری که باید حل شود این است که در جابه‌جایی یک مامور وزارت خارجه از یک ریاست یا بخش این وزارت به بخش دیگر، ‌باید خود این وزارت یا بورد مربوط وزارت تصمیم بگیرد. چه ضرورت است که سخنگوی وزارت خارجه هم به حکم ریاست جمهوری استخدام شود؟ وزارت خارجه بخش روابط عمومی و رسانه‌ها دارد و باید این بخش بوردی داشته باشد که تصمیم بگیرد چه کسی سخنگوی این وزارت باشد یا چه کسی مثلاً از یک بخش به یک بخش دیگر برود. آقای گران هیواد شخصیت سخت‌کوش، باانگیزه و باانرژی است ولی مکانیزم تعیین سخنگو و هر مقام دیگر برای وزارت خارجه باید تغییر کند و روند باید به گونه‌ای باشد که خود وزارت تصمیم بگیرد نه ریاست جمهوری. این درست نیست که در مورد هر کاری ریاست جمهوری تصمیم بگیرد. در مورد وزارت‌خانه‌های دیگر هم باید همین قاعده وجود داشته باشد و برای آن یک مکانیزم درست شود.

ریاست جمهوری در تعیین سفیر و معین هم برای وزارت خارجه با دقت عمل نکرده است. مثلاً از سه معین برحال وزارت امور خارجه،‌ تقریباً هیچ کدام سابقه‌ی کار در این وزارت و دستگاه دیپلماسی کشور نداشتند. در تعیین سفیران هم اصل شایسته‌گی مراعات نشده است. مثلاً سفیرانی تعیین شده‌اند که از دیپلماسی آگاهی چندانی ندارند. این درست است که سفیر باید از تیم رییس‌جمهور باشد. رییس‌جمهور نمی‌تواند نماینده‌ی یک جناح سیاسی دیگر را سفیر تعیین کند، ولی ریاست جمهوری خیلی ضروری است که اشخاص آگاه به دیپلماسی و آشنا با روابط قدرت کشور میزبان را به عنوان سفیر تعیین کند تا آن‌ها بتوانند از منافع کشور نماینده‌گی کنند. مثلاً نباید کسی با سابقه‌ی کاری‌ای که در مدیریت ورزش دارد و مثلاً چیزی از دانش سیاسی و دیپلماسی نمی‌داند،‌ در یک کشور بسیار مهم به عنوان سفیر تعیین شود. چنین شخصی به درد کشور نمی‌خورد. شاید کسی بگوید که عمران‌خان نخست‌وزیر پاکستان هم یک کرکت‌باز بود ولی این را نباید کسی فراموش کند که این کرکت‌باز از سال ۱۹۹۶ وارد دنیای سیاست و حزب‌داری شده بود.

در کنار این‌که در تشکیلات و قدمه‌های دوم و سوم وزارت خارجه تغییرات می‌آید، باید در سطح سفیران و دیپلمات‌های ارشد هم تغییر بیاید. اگر تغییرات جناحی و گزینشی باشد، مورد استقبال قرار نمی‌گیرد. علاوه بر این، تداوم هم یک اصل است. باید کارهای مثبتی که در این پنج سال در وزارت خارجه صورت گرفته بود، نیز دنبال شود. یکی از این کارها تهیه‌‍‌ی قانون خدمات دیپلماتیک و کنسولی وزارت خارجه بود که تا حال به تصویب کابینه نرسیده است. اگر آن سند نهایی شود، بخشی از مشکلات حل می‌شود. اگر دست نماینده‌گان پارلمان، سیاست‌مداران و دیگر گروه‌های قدرت از گزینش‌ها کوتاه شود و جلو نفوذ مخرب آنان در نماینده‌گی‌های دیپلماتیک کشور در خارج گرفته شود،‌ نور علی نور.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن