لزوم رعایت حقوق قربانیان در روند صلح

داکتر سیما سمر

روز جهانی حقوق بشر، روز ملی قربانیان و یاد و خاطره‌ی همه‌ی قربانیان نقض حقوق بشر و قربانیان تروریزم و جنگ در افغانستان را گرامی می‌داریم. این دو مناسبت مهم ملی و بین‌المللی فرصت مناسبی را فراهم می‌آورد تا وضعیت حقوق بشر، خصوصاً حقوق قربانیان نقض حقوق بشر، میزان دسترسی قربانیان به حقوق بشری‌شان و نحوه‌ی حمایت از حقوق بشری آنان به بررسی گرفته شده و بر بنیاد آن تدابیر عملی لازم برای حفاظت از حقوق آنان اتخاذ گردد.

یکی از پیامدهای زیان‌بار و ناگوار جنگ و مخاصمات مسلحانه در افغانستان، نقض حقوق بشر و قربانی شدن تعداد زیادی از شهروندان است. شهروندان افغانستان طی سالهای جنگ به گونه‌های مختلف از حقوق بشری و اساسی خود محروم شده و قربانی نقض حقوق بشر شده‌اند. قربانیان از گروه‌های آسیب‌دیده و آسیب‌پذیر جامعه بوده و باید به حقوق بشری آنان در تمام حالات و در جریان تمام پروسه‌های ملی توجه لازم صورت گیرد.

با در ‌نظر داشت نکات پیش‌گفته، صلح بدون رعایت حقوق بشر، تأمین عدالت و برابری، پایان دادن به فرهنگ معافیت و خشونت ممکن و پایدار نیست. شرط لازم تحقق حقوق بشر و عدالت در روند صلح، زمینه‌سازی برای مشارکت مستقیم و معنادار قربانیان، زنان، فعالان جامعه مدنی و حقوق بشر در جریان گفت‌وگوی‌های صلح و ایجاد و تطبیق مکانیزم رسیده‌گی برای حقوق و مطالبات قربانیان در روند صلح می‌باشد. با تأکید مجدد بر این‌که تمام انسان‌ها حق دارند با کرامت برابر و بدون ترس زنده‌‌‌‌‌‌‌‌‌گی کنند، صلح باید از خاتمه دادن به هر نوع خشونت، از جمله خشونت علیه زنان شروع شود تا پایداری صلح تضمین گردد. امیدواریم شاهد تأمین صلح پایدار و عادلانه و ختم جنگ و مخاصمه مسلحانه در کشور خود باشیم.

قربانیان نقض حقوق بشر، ضمن برخورداری از حقوق بشری مندرج اعلامیه جهانی حقوق بشر و سایر اسناد ملی و بین‌المللی، باید به صورت مؤثر، برابر و بدون تبعیض به عدالت و نهادهای عدلی و قضایی صالح که از حقوق بشری آنان حمایت کند، دسترسی داشته باشند. قربانیان حق دارند تا خسارات وارده بر آنان به صورت مقتضی، مؤثر و فوری جبران شود، مورد بازپروری و بازتوانی قرار گرفته و عدم تکرار دوباره نقض حقوق آنان تضمین گردد. دسترسی به اطلاعات در مورد نقض‌ها، رسیده‌گی به قضایا، مکانیزم‌های جبران خسارت و پروسه‌های تأثیرگذار بر حقوق آنان، نظیر روند صلح، از حقوق دیگر قربانیان نقض حقوق بشر است.

یکی از عرصه‌های مهمی که می‌تواند بر وضعیت حقوق بشری قربانیان تأثیر قابل ملاحظه بگذارد، روند صلح و مصالحه ملی است. صلح از نگاه حقوق بشر صرفاً ختم جنگ و آتش‌بس موقتی نیست، بلکه حالتی است که در آن تمام شهروندان بدون تبعیض از حقوق بشری خود برخوردار بوده، دسترسی به عدالت داشته و از یک زنده‌گی با کرامت و عاری از ترس و خشونت برخوردار باشند.

رعایت همه‌جانبه موازین حقوق بشر و عدالت در تمام مراحل گفت‌وگوهای صلح، از مهم‌ترین پیش‌شرط‌های تأمین صلح عادلانه و پایدار است. بی‌اعتنایی نسبت به این ارزش‌ها و عدم رعایت دقیق آن در هر گامی که در راستای صلح برداشته می‌شود، منجر به صلح پایدار و عادلانه نمی‌شود، بلکه چنین صلحی شکننده و ناپایدار بوده و زمینه‌های تداوم فرهنگ معافیت و انتقام‌گیری‌های شخصی را فراهم می‌کند.

زمینه‌سازی جهت مشارکت قربانیان، زنان، سازمان‌های جامعه مدنی و سایر اقشار و اصناف آسیب‌پذیر و تأثیر‌پذیر از روند صلح، می‌تواند رعایت حقوق بشر و عدالت را در روند صلح تضمین کند. این گروه‌ها که قربانیان اصلی مخاصمات مسلحانه جاری در کشور می‌باشند، از یک سو حق دارند در پروسه صلح مشارکت داشته باشند و از سوی دیگر با اشتراک مستقیم در این روند، فرصت طرح مطالبات، خواسته‌ها و پیشنهاد‌های شان  در این زمینه را پیدا می‌کنند و به این ترتیب امکان دفاع از حقوق بشری خود را می‌یابند.

همان‌طوری که اشاره شد، در جریان مخاصمات مسلحانه جاری در کشور، شمار زیادی از شهروندان کشته و زخمی شده، عزیزان خود را از دست داده و یا ملکیت و دارایی‌شان نابود شده و مجبور به ترک محل زنده‌گی و حتا کشورشان شده‌اند. این افراد و گروه‌ها، قربانیان نقض حقوق بشر، قربانیان جنگ و تروریزم هستند. بنابراین، لازم است در جریان گفت‌وگوهای صلح به حقوق این گروه‌ها توجه صورت گیرد و زمینه مشارکت مستقیم و معنا‌دار آنان در روند صلح فراهم گردد. طرح و تطبیق یک مکانیزم روشن، شفاف و مشخص برای رسیده‌گی به حقوق، مطالبات، خواسته‌ها و پیشنهادات قربانیان، از راهکارهای اساسی برای تضمین حقوق قربانیان در روند صلح است. طراحی این مکانیزم و عملی شدن آن، باید بخشی جداناپذیر از برنامه عمل صلح افغانستان باشد.

با در ‌نظر داشت نکات پیش‌گفته، صلح بدون رعایت حقوق بشر، تأمین عدالت و برابری، پایان دادن به فرهنگ معافیت و خشونت ممکن و پایدار نیست. شرط لازم تحقق حقوق بشر و عدالت در روند صلح، زمینه‌سازی برای مشارکت مستقیم و معنادار قربانیان، زنان، فعالان جامعه مدنی و حقوق بشر در جریان گفت‌وگوی‌های صلح و ایجاد و تطبیق مکانیزم رسیده‌گی برای حقوق و مطالبات قربانیان در روند صلح می‌باشد.

با تأکید مجدد بر این‌که تمام انسان‌ها حق دارند با کرامت برابر و بدون ترس زنده‌‌‌‌‌‌‌‌‌گی کنند، صلح باید از خاتمه دادن به هر نوع خشونت، از جمله خشونت علیه زنان شروع شود تا پایداری صلح تضمین گردد. امیدواریم شاهد تأمین صلح پایدار و عادلانه و ختم جنگ و مخاصمه مسلحانه در کشور خود باشیم.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن