لزوم توافق روی کاهش چشم‌گیر خشونت‌ها در دور دوم مذاکرات

دور دوم مذاکرات صلح در حالی آغاز می‌شود که سطح خشونت‌ها در کشور کماکان بلند است. در کنار آن ترورهای هدف‌مند نیز در جریان است. با این وصف، توقع عمومی آن است که طرف‌های مذاکره در اولین اقدام روی کاهش خشونت‌ها توافق کنند؛ هرچند تاکنون نشانه‌ای از نیت طالبان برای کاهش این خشونت‌ها دیده نمی‌شود.

آتش‌بس موضوعی است که توافق روی آن با توجه به اختلاف عمیق دیدگاه بین دو طرف به‌زودی حاصل نخواهد شد. این موضوع در حالی که در رأس فهرست موضوعات پیشنهادی دولت برای بحث در دور دوم مذاکرات قرار دارد، در فهرست موضوعات پیشنهادی طالبان اما در قعر واقع شده است. قرارگرفتن این موضوع با این فاصله زیاد در فهرست‌های موضوعات پیشنهادی دو طرف، نشانه اختلاف عمیق دیدگاه بین هیأت‌های دولت و طالبان در این باره است. از این‌رو، توافق روی مسأله آتش‌بس، پیش از آن‌که روی موارد مهم دیگری توافق حاصل شود، به دست نخواهد آمد.

موضوع کاهش قابل ملاحظه خشونت‌ها اما آن‌قدر پیچیده نیست که دو طرف نتوانند روی آن به توافق برسند. با آن‌هم به منظور حصول توافق روی این مسأله نیز نیاز به یک سلسله اقداماتی است که باید انجام شود. این نیاز را توافق‌نامه امریکا و طالبان و همین‌طور توافقات اخیر دولت‌های افعانستان و پاکستان به میان آورده است. دولت قبلاً گفته بود که ملزم به رعایت توافق‌نامه امریکا و طالبان نیست؛ اما فعلاً به حکم کارشیوه مذاکرت که در دور نخست نهایی شد، انتخابی جز رعایت آن هم ندارد.

توافق‌نامه امریکا و طالبان حالا یکی از چهار رکن اصلی کارشیوه مذاکرات است که می‌باید مذاکرات مطابق آن ادامه یابد. رکن دیگر این کارشیوه، خواست مردم است. تعهد دو طرف به ادامه مذاکرات تا رسیدن به توافق جامع صلح و قطع‌نامه شورای امنیت در حمایت از اعلامیه مشترک کابل – واشنگتن و توافق‌نامه امریکا و طالبان، دو رکن مهم دیگر این کارشیوه است. در صورتی که دور دوم مذاکرات بر پایه این چهار رکن استوار شود، می‌توان خوش‌بین بود که دو طرف روی کاهش قابل ملاحظه خشونت‌ها، قبل از توافق روی نظام سیاسی آینده، کارشیوه تقسیم قدرت و آتش‌بس جامع و فراگیر، به توافق دست خواهند یافت.

طبق توافق‌نامه دوحه، طالبان باید پیش از توافق روی کاهش خشونت‌ها به دو هدف عمده خود، شامل رهایی هفت‌هزار زندانی باقی‌مانده در بند دولت و رفع کلیه تعزیرات بین‌المللی این گروه برسند. این دو موضوع به صورت صریح در توافق‌نامه امریکا و طالبان آمده است و هم‌زمان با شروع مذاکرات اصلی بین دولت و طالبان باید عملی شود. طالبان بارها گفته‌اند که اگر توافقات امریکا در برابر این گروه اجرایی نشود، پیش‌رفتی در مذاکرات بین‌الافغانی نیز حاصل نخواهد شد. از این‌رو بعید است که طالبان پیش از رسیدن به این دو هدف، تن به خواست کاهش قابل ملاحظه خشونت‌ها بدهند. به‌ویژه آن‌که طالبان در توافق‌نامه دوحه هیچ‌گونه تعهدی هم در این زمینه نداده‌اند؛ اگر تعهدی هم در مورد کاهش قابل ملاحظه خشونت‌ها از سوی این گروه وجود داشته باشد، صرفاً شفاهی و غیرمکتوب است.

دولت‌های افغانستان و پاکستان در سفر عمران‌خان به کابل توافق کردند که اقداماتی را برای اعتمادسازی بین دو کشور و به نشانه حسن نیت، انجام دهند. محمداشرف غنی در نخستین اقدام برای این هدف، فرمان رهایی بخشی از زندانیان پاکستانی را صادر کرد. این فرمان اما تاکنون به دلایل نامعلومی عملی نشده است. در مقابل محتمل‌ترین اقدام از سوی پاکستان آن بود که جانب طالبان را در ازای رهایی زندانیان خود از بند دولت افغانستان به پذیرش طرح کاهش خشونت‌ها قانع کند. کما‌ این‌که موضوع کاهش خشونت‌ها یکی از برجسته‌ترین موضوعاتی بود که در سفر هیأت طالبان به پاکستان، بین مقامات دو طرف مورد بحث قرار گرفت. بنابراین، موضوع کاهش قابل ملاحظه خشونت‌ها به این مسأله نیز پیوند دارد و پاکستان و طالبان برای تصمیم‌گیری در این باره چشم به راه اجرای فرمان غنی نیز هستند.

طبق رکن «خواست مردم» در کارشیوه مذاکرات، پیشنهاد هیأت دولت به طالبان، آتش‌بس جامع است. این هدف با توجه به این‌که در توافق‌نامه دوحه مابعد توافق روی نقشه سیاسی آینده افغانستان قرار دارد و به دلیل دیدگاه متفاوت طالبان نسبت به این موضوع، فوراً به دست نخواهد آمد. بنابراین و با توجه به تعهد طالبان به تمکین به اصل خواست مردم، پیش‌بینی می‌شود که این گروه تنها به کاهش خشونت‌ها راضی خواهد شد. البته با این شرط که گام‌های دیگری که فوقاً از آن یاد شد، مطابق توافق‌نامه امریکا و طالبان برداشته شود.

تأکید هیأت دولت روی گزینه آتش‌بس جامع، یک اقدام نیک است. با این وصف، بعید است که هیأت مذکور بتواند در اولین اقدام به این هدف برسد. بهتر است که هیأت مذاکره‌کننده دولت روی گزینه کاهش قابل ملاحظه خشونت‌ها بیش‌تر توجه و مسایل مرتبط با آن را به صورت درست پی‌گیری و دنبال کند.

کاهش قابل ملاحظه خشونت‌ها نیز یک دست‌آورد بزرگ است. این کار ضمن آن‌که به اعتمادسازی بین دو طرف کمک خواهد کرد، دو طرف را به ادامه مذاکرات نیز متعهد نگه خواهد داشت. از آن‌جا که یکی از ارکان کارشیوه مذاکرات، تعهد دو طرف به صلح است، عملی‌ترین طرح برای اثبات این تعهد، مسأله کاهش خشونت‌ها است. هرگاه دو طرف بتوانند در این زمینه به توافق برسند، مراحل بعدی مذاکرات نیز آرام آرام طی خواهد شد. انتظار این‌که هیأت‌های دو طرف به یک‌باره‌گی و بدون برداشتن گام‌های مقدماتی، روی آتش‌بس توافق کنند، یک انتظار غیرعملی است. معنای این سخن هرگز آن نیست که داشتن انتظار از دولت و طالبان برای توافق روی آتش‌بس جامع و فراگیر، یک انتظار نادرست است. مسأله آن است که این انتظار به همان اندازه که درست و به حق است، در حال حاضر و بدون پیش‌رفت مذاکرات، غیرعملی نیز است. بنابراین، اگر هیأت‌های مذاکره‌کننده در دور دوم مذاکرات بتوانند روی کاهش قابل ملاحظه خشونت‌ها به منظور ادامه مذاکرات به توافق برسند، در واقع به یک هدف بزرگ دست یافته‌اند.

دکمه بازگشت به بالا
بستن