اهمیت کشت و تولید نبات هنگ در افغانستان

صبغت‌الله یاسین

نبات هنگ به گروهی از نباتات گفته می‌شود که اندام آن دارای ترکیباتی با اثربخشی دارویی است و به دلیل اثرات درمانی برای انسان‌ها و حیوانات در صنعت دواسازی مورد استفاده قرار می‌گیرد. در چند دهه اخیر بعد از مشاهده عوارض جانبی ادویه‌های کیمیاوی در جهان، تمایل به مصرف نباتات طبی افزایش پیدا کرده است. طوری که حدود یک سوم ادویه‌های مورد استفاده در جوامع انسانی را ادویه‌هایی با منشاء طبیعی و گیاهی تشکیل می‌دهد. از آن جمله، نبات هنگ یکی از مهم‌ترین آن‌ها و  پیش‌گیری‌کننده و معالج‌کننده تعداد زیادی از دردها است. اهمیت نبات هنگ در سلامت جامعه و نقش آن در اشتغال‌زایی و درآمدزایی خانوارهای روستایی در افغانستان موجب شده است تا این نبات به یک محصول کلیدی تبدیل شود.

توسعه کشت گیاه طبی هنگ در افغانستان: افغانستان از لحاظ جغرافیایی، اقلیمی و آب و هوایی برای نباتات طبی از موقعیت ویژه و منحصربه‌فرد در دنیا برخوردار است. در بخش کشت و تولید نباتات طبی، این کشور از پتانسیل فوق‌العاده برخوردار است و توسعه کشت آن‌ها می‌تواند در اقتصاد کشور نقش مهم و سازنده داشته باشد. براساس آمارهایی که (Groombrige) در سال ۱۹۹۲ بیان داشته است، تعداد گونه‌های این نباتات در افغانستان به بیش از ۴۱۰۰ گونه می‌رسد. در این میان یکی از مهم‌ترین آن‌ها نبات هنگ است که در سال‌های اخیر از اقلام مهم صادراتی افغاستان بوده است. این نبات در کوه‌های افغانستان، به خصوص در ولایت‌های تخار و بدخشان به وفور می‌روید. نظر به این‌که این نبات به آب کم‌تری نیاز دارد و در عین حال از درآمد خوبی برخوردار است، بسیاری از دهقانان تمایل بیش‌تری به کشت این نبات دارند. این امر باعث شده است تا مردم در ولایات سمنگان، بغلان، بلخ، کندز، سرپل، جوزجان، فاریاب، غور، بامیان، بادغیس و هرات به کشت این نبات طبی روی آورند.

اهمیت اقتصادی تولید هنگ در افغانستان: نباتات طبی ثروت پنهان و ارزش‌مند کشور ما محسوب می‌شود که در بعضی از کشورها به طلای سبز نیز مشهور است. نظر به آمار اتاق تجارت و صنایع، در جریان سال ۲۰۱۷، افغانستان سی‌ودو هزار تن نبات طبی صادر کرده و ۱۴۴ میلیون دالر درآمد کسب کرده است که نزدیک به ۲۵ درصد کل صادرات افغانستان را تشکل می‌دهد. اما نظر به آخرین داده‌های اداره ملی احصائیه و معلومات کشور، در سال ۱۳۹۸ صادرات نباتات طبی به ۱۸۱ میلیون دالر رسیده است که ۱۶٫۸ درصد رشد را نشان می‌دهد. از این میان، نبات هنگ رشد فوق‌العاده‌ای در میان نباتات طبی در سال‌های اخیر داشته و با ارزش ۱۱۴ میلیون دالر در جایگاه نخست اقلام صادراتی کشور قرار گرفته است. این نبات به کشورهای هند، امارات متحده عربی، پاکستان، ایران، چین و سایر کشورهای جهان صادر می‌شود. جدول زیر، میزان صادرات نبات هنگ را از سال ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۸ نشان می‌دهد. ( جدول ۱)

جدول ۱: گراف صادرات نبات هنگ بین سال‌های ۱۳۹۰ – ۱۳۹۸

ارزش به دالر مقدار تولید به (KG) سال‌ها
۲۳,۸۹۲,۹۴۱ ۴۵۲,۶۲۲ ۱۳۹۰
۲۲,۸۸۲,۲۳۲ ۴۴۲,۴۴۴ ۱۳۹۱
۳۰,۹۴۲,۶۲۶ ۴۹۵,۰۸۲ ۱۳۹۲
۳۶,۸۹۲,۳۸۹ ۵۷۳,۱۱۵ ۱۳۹۳
۵۵,۵۱۳,۲۰۵ ۸۲۸,۵۸۹ ۱۳۹۴
۳۰,۵۵۷,۱۹۴ ۳۵۵,۴۲۱ ۱۳۹۵
۱۰۰,۵۷۷,۰۷۳ ۱,۴۴۹,۱۷۵ ۱۳۹۶
۹۹,۶۹۷,۲۰۳ ۱,۵۱۸,۰۰۰ ۱۳۹۷
۱۱۴,۱۴۶,۹۸۵ ۱,۵۴۷,۴۶۸ ۱۳۹۸

منبع: اداره ملی احصائیه و معلومات

با توجه به شرایط نامناسب اقتصادی در کشور، یکی از راه‌های مقابله با این معضله، تقویت و توسعه تولیدات نباتات طبی است. با وجود زمینه‌ها و فرصت‌های فراوانی که در این بخش وجود دارد، در کنار بهبود وضع اقتصادی، کشت نبات هنگ زمینه اشتغال‌زایی و درآمدزایی را نیز برای روستانشینان کشور فراهم می‌کند. از سوی دیگر، هنگ یکی از نباتات طبی مهم جهان است و خوشبختانه افغانستان یکی از خاستگاه‌های اصلی این نبات در جهان به شمار می‌رود. بنابراین باید در زمینه تولید، جمع‌آوری و صنعتی‌نمودن این نبات از هیچ‌گونه سعی و تلاشی دریغ نشود. نباتات طبی در افغانستان در سال‌های اخیر با وجود مشکلات زیاد از قبیل خشک‌سالی، جمع‌آوری غیرفنی، عدم بسته‌بندی درست و حرفه‌ای و نبود فابریکه‌ها از رشد و توسعه خوبی برخوردار است که این خود پتانسیل بالقوه این نبات را در رشد و توسعه اقتصادی کشور نشان می‌دهد.

طوری که طی ۹ سال گذشته، میزان صادرات نبات هنگ از ۲۳ میلیون دالر به بیش‌تر از ۱۱۴ میلیون دالر در سال رسیده است که این خود ظرفیت و توانایی تولید این محصول مهم و با ارزش کشور ما را نشان می‌دهد. در نتیجه نظر به اهمیت و جایگاه اقتصادی این گیاه در کشور، وزارت زراعت، آبیاری و مال‌داری در قسمت رشد و توسعه آن باید به شکل درست و هدف‌مند کار کند. این نبات باید به شکل منظم در طبیعت کنترل شود و ساحاتی که این نبات می‌روید، مشخص و شناسایی گردد. قسمت‌های که در معرض خطر و انقراض قرار دارد، محافظت شود. هم‌چنان یک بانک اطلاعاتی به خاطر اطلاعات مکمل این نبات ایجاد شود تا دهقانانی که در زمینه علاقه‌مند هستند، به شکل حرفه‌ای عمل کنند.

دکمه بازگشت به بالا