رؤیای هم‌گرایی منطقه‌ای

رییس‌ جمهور به استانبول ترکیه رفته است تا در نشست قلب آسیا شرکت کند. نشست قلب آسیا به این منظور راه اندازی می‌شود که هم‌آهنگی‌های کشورهای منطقه را با افغانستان در عرصه‌های مبارزه با تروریسم، جرایم سازمان‌یافته، تجارت و ترانزیت بیش‌تر سازد. انتظار این بود که روند قلب آسیا از این نشست‌ها که سال‌ها برگزار می‌شود شکل می‌گرفت و واقعاً کشورهای منطقه به هم‌دیگر وصل می‌شدند؛ اما با گذشت سال‌ها نه تنها کشورهای منطقه به هم وصل نشدند، که مشکلات بیش‌تر شد. مشکل جدی در حال حاضر این است که قدرت‌های منطقه‌ای دیدگاه‌های مختلف در مورد افغانستان دارند. در سال‌های اول سقوط طالبان بیش‌تر کشورهای منطقه با قدرت‌های بزرگ هم‌آهنگ بودند و همه از بازسازی و دولت‌سازی در افغانستان پشتی‌بانی می‌کردند؛ اما در سال‌های اخیر کشورهای منطقه به صراحت از حضور نظامی محدود ناتو و ایالات متحده در افغانستان انتقاد می‌کنند. کشورهای منطقه در این سال‌ها با طالبان هم تأمین رابطه کرده‌اند. این کشورها به بهانه‌ی کنترل اطلاعاتی طالبان و نفوذ‌گذاری برای تأمین صلح، با طالبان روابط برقرار کرده‌اند. روشن است که برقراری روابط با گروهی مثل طالبان، بدون پرداخت پول، ‌سلاح و نظایر آن امکان ندارد. این وضعیت سبب شده است که روابط افغانستان با تمام کشورهای منطقه دچار مشکل شود.

مشکل دیگری که به وجود آمده است، این است که کشورهای مختلف در مورد آن‌چه حل سیاسی جنگ افغانستان خوانده می‌شود با هم‌دیگر رقابت دارند. عربستان از روندی هراس دارد که همه‌‌کاره‌ی آن قطر باشد. قطر امیرنشین کوچکی است که با پادشاهی عربستان رقابت دارد. این پادشاهی نگران است که نکند امیرنشین قطر در حل سیاسی جنگ افغانستان چنان نقشی ایفا کند که کل نفوذ و احترامی که عربستان در حال حاضر از آن برخوردار است را به صفر ضرب دهد. ترکیه هم در این وسط می‌خواهد نقش جدی داشته باشد. ترکیه نمی‌خواهد که هیچ نقشی در حل سیاسی جنگ افغانستان اگر اتفاق بیفتد نداشته باشد. نقش پاکستان که روشن است. رهبران طالبان و پایگاه‌های نظامی آنان در پاکستان است و همه‌ی قدرت‌های بزرگ به نقش پاکستان اذعان دارند و حتا برخی از کشورها پذیرفته‌اند که پاکستان می‌تواند در افغانستان نفوذ نامشروع داشته باشد. روشن است که این وضعیت مورد قبول هند نیست. هند در زمان حاکمیت طالبان بسیار ضرر دید. نیروهای جهادیستی ضد هند که مورد حمایت طالبان بودند،‌ در افغانستان اردوگاه‌های آموزشی داشتند. رهبران و حامیان مالی این جهادیست‌ها پس از سقوط طالبان در قلمرو پاکستان میزبان رهبران طالبان و حتا سران القاعده شدند. آن نیروها هنوز هم با طالبان هستند. کسی نمی‌تواند روابط طالبان با جهادیست‌های پاکستانی ضد هند را انکار کند. هند نمی‌خواهد حل سیاسی جنگ افغانستان به گونه‌ای اتفاق بیفتد که در کل به سود جهادیست‌های ضد هند و پاکستان باشد.

چین و روسیه هم نگرانی‌های خود شان را دارند. روس‌ها نگران جهادیست‌های آسیای میانه و چینی‌ها هم نگران سازمان ترکستان شرقی است. این جهادیست‌ها در مناطقی که زیر سلطه‌ی دولت افغانستان نیست، فعالیت دارند. بخشی از این جهادیست‌ها با گروه داعش پیوسته بودند و برخی از آنان هنوز هم با طالبان هستند. هیچ بعید نیست که یک عده از حلقات قدرت‌مند و پول‌دار در خاورمیانه و ترکیه با جهادیست‌های ضد چین و روسیه در ارتباط باشند. این به نگرانی چین و روسیه افزوده است. کشورهای آسیای میانه هم که بیش‌تر از مسکو حرف‌شنوی دارند. این وضعیت هم‌آهنگی منطقه‌ای در مورد افغانستان را به یک رؤیا بدل کرده است. بیش‌تر از هر وقت دیگر تحقق رؤیای هم‌گرایی منطقه‌ای دشوار به نظر می‌رسد. دولت افغانستان، ‌نیروهای سیاسی داخلی و حتا برخی از دیپلمات‌های امریکایی تلاش می‌کنند که رقابت‌های منطقه‌ای را از افغانستان دور نگه ‌دارند، ولی به نظر می‌رسد که امروز بیش‌تر از هر وقت دیگر رسیدن به این هدف دشوار است. دستگاه دیپلماسی کشور در حکومت وحدت ملی در امر ایجاد هم‌گرایی منطقه‌ای زیاد موفق نبود.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن