رفتن خارجی‌ها و ترس آمدن طالبان؛ جامعه رسانه‌ای نگران آینده است

محمدحسین نیک‌خواه

هم‌زمان با سوم می، روز جهانی آزادی مطبوعات، خبرنگاران و فعالان رسانه‌ای کشور نسبت به خروج نظامیان خارجی، احتمال حضور طالبان در قدرت، محدودیت آزادی مطبوعات و آزادی بیان و آینده نامعلوم رسانه‌ها در کشور نگران هستند. شماری از فعالان رسانه‌ای عقیده دارند که طالبان به فعالیت رسانه‌های آزاد و آزادی مطبوعات در کشور باور ندارند و اگر در قدرت سیاسی افغانستان سهیم شوند، به احتمال زیاد مانع فعالیت رسانه‌های آزاد خواهند شد. افزون بر این، مشکلات اقتصادی و پی‌آمدهای منفی ناشی از خروج نیروهای خارجی از افغانستان هم سبب نگرانی اصحاب رسانه در کشور شده است. برخی نهادهای حامی رسانه‌ها نیز از وضعیت دشوار رسانه‌ها و آینده‌ خبرنگاران در افغانستان هشدار می‌دهند. از جانب دیگر، معاون دوم رییس جمهور ضمن تاکید بر حمایت حکومت از آزادی مطبوعات، پافشاری دارد که خروج نیروهای خارجی چالش‌هایی را ایجاد خواهد کرد، اما فرصت‌های زیادی را نیز برای بسیج ملی در امر مبارزه با تروریسم فراهم می‌کند.

به باور شماری از روزنامه‌نگاران و فعالان رسانه‌ای افغانستان، مهم‌ترین نگرانی آنان خروج نیروهای خارجی، بدتر شدن وضعیت امنیتی و احتمال حضور طالبان در حکومت و آینده سیاسی کشور است و این موارد می‌تواند موانعی بزرگ برای فعالیت رسانه‌ها در افغانستان باشد. سعید حقیقی، از خبرنگاران سابقه‌دار افغانستان، در صحبت با روزنامه ۸صبح می‌گوید که روزنامه‌نگاران افغانستان در ۲۰ سال اخیر فصل تازه و «شرایط ویژه‌» را سپری کردند که با آزادی بیان و آزادی مطبوعات گره خورده بود و مردم شاهد گسترش عرصه روزنامه‌نگاری در افغانستان بودند. از دید او، یکی از دست‌آوردهای افغانستان «آزادی بیان» و «آزادی رسانه‌ها» است و رسانه‌ها در جهان مدرن در کنار سه قوه «اجراییه، قضاییه و مقننه»، به عنوان قوه چهارم شناخته می‌شوند و امروز رسانه‌ها در افغانستان هم بر جامعه، نهادها و حکومت نظارت می‌کنند و جایگاه خود را پیدا کرده‌اند.

سعید حقیقی افزود: «یکی از دلایلی که مخالفان به صلح رغبت نشان نمی‌دهند، موجودیت رسانه‌ها است. این‌ها نمی‌خواهند بپذیرند که ما در یک جامعه آزاد هستیم و هر کس می‌تواند سخن خود را بگوید و هرکس حق دارد حرف دل خود را بگوید، چه به مشام کسی خوش می‌خورد، چه نمی‌خورد». وی خاطر‌نشان کرد که پس از کودتای هفتم ثور، رسانه‌ها در افغانستان «ریشه‌کن» شد و حالا هم یک مشکل کلان سر راه جامعه همین است که تعدادی تلاش می‌کنند رسانه را محدود بسازند، آزادی بیان و آزادی عقیده را تضعیف کنند و مردم را در یک چوکات مشخص قرار دهند.

مقصود احراری، روزنامه‌نگار و مالک یکی از رسانه‌های خصوصی در افغانستان، به روزنامه ۸صبح می‌گوید که آوازه خروج نیروهای خارجی از کشور اثرات روحی و روانی منفی روی مسوولان رسانه‌ها، جامعه خبرنگاری، نهادهای مدنی و زنان داشته است. به گفته او، مالکان رسانه‌ها نگران هستند که با رفتن نظامیان خارجی از افغانستان، امنیت جانی خبرنگاران با خطر مواجه می‌شود و به لحاظ اقتصادی رسانه‌ها آسیب می‌بینند که این وضعیت ممکن است حتا سبب بسته شدن دروازه تعدادی از رسانه‌ها شود. احراری تأکید کرد: «در ۲۰ سال اخیر، طالبان ثابت کردند که دشمن آزادی بیان هستند، دشمن رسانه‌ها هستند، دشمن فعالان مدنی هستند، دشمن حضور زنان در نهادهای مختلف هستند. این ثابت شده است و مطمین هستیم که با حضور آنان در حکومت توافقی آینده، محدودیت‌ها جدی‌تر می‌شود».

از جانب دیگر، سازمان گزارشگران بدون مرز  (RSF)و مرکز حمایت از زنان ژورنالیست در افغانستان (CPAWJ) روز دوشنبه، سیزدهم ثور، هم‌زمان با روز جهانی آزادی مطبوعات‌، نسبت به وضعیت دشوار رسانه‌ها و آینده‌ خبرنگاری و خبرنگاران در افغانستان هشدار دادند. این دو نهاد مدافع آزادی رسانه‌ها، با نشر یک اعلامیه مشترک تأکید کردند که پس از امضای توافق‌نامه دوحه در ۲۹ فبروری ۲۰۲۰ میلادی و هشت ماه پس از شروع مذاکرات بین‌الافغانی، بیلان صلح برای آزادی رسانه‌ها فاجعه‌بار است.

طبق اطلاعات این دو نهاد، در شش ماه گذشته دست‌کم ۲۰ خبرنگار و کارمند رسانه‌ای هدف حملات هدف‌مند قرار گرفته‌‌ و هشت تن از آنان از جمله چهار زن در این مدت کشته شده‌اند. به همین ترتیب، در این مدت نزدیک به ۳۰ خبرنگار و کارمند رسانه در ارتباط با انجام کار رسانه‌ای تهدید شده‌اند. رضا معینی، مدیر بخش ایران و افغانستان گزارشگران بدون مرز، می‌گوید: «صلح و هم‌زیستی صلح‌آمیز که افغان‌ها خواهان آن هستند، بدون مشارکت تمام جامعه و بدون تضمین آزادی بیان و آزادی رسانه‌های مستقل ناممکن است».

نجیب شریفی، رییس کمیته مصونیت خبرنگاران افغان، می‌گوید که رسانه‌ها و خبرنگاران افغانستان دشوارترین روزهای خود را سپری می‌کنند. او در مراسم گرامی‌داشت از روز جهانی آزادی مطبوعات در کابل، از حکومت انتقاد کرد که جزییات پرونده‌های قتل خبرنگاران را همه‌گانی نمی‌کند. آقای شریفی پافشاری کرد که روند جدیدی از خشونت علیه خبرنگاران که شش ماه پیش آغاز شد، در نوع خود بی‌سابقه بوده است. او هم‌چنان افزود که خودسانسوری به گونه بی‌سابقه در رسانه‌ها حاکم است و بسیاری از خبرنگاران و رسانه‌ها جرأت نمی‌کنند موضوعات را پوشش دهند؛ زیرا بیم حمله بر خبرنگاران و رسانه‌ها می‌رود. وی در ارتباط به روند صلح نیز گفت، جامعه رسانه‌ای صلحی را که در آن آزادی مطبوعات و رسانه‌ها ارج نهاده نشود، نخواهند پذیرفت. اما محمدطاهر زهیر، سرپرست وزارت اطلاعات و فرهنگ، در واکنش به این گفته‌ها تأکید کرد که حکومت در هیچ مورد از قضایای خشونت علیه خبرنگاران بی‌تفاوت نبوده و اقدامات لازم را در این راستا انجام داده است.

در همین حال محمدسرور دانش، معاون دوم ریاست جمهوری، روز دوشنبه، سیزدهم ثور، در مراسم تجلیل از سوم می، روز جهانی آزادی مطبوعات، در کابل گفت که خروج نیروهای خارجی چالش‌هایی را ایجاد خواهد کرد، اما فرصت‌های زیادی را نیز برای بسیج ملی در امر مبارزه با تروریسم فراهم می‌کند. معاون دوم ریاست جمهوری تصریح کرد: «آزادی بیان اصولاً چیزی نیست که از خارج مرزها به ملتی هدیه داده شود. باید در راه آن مبارزه کرد و فشارها و رنج‌ها را تحمل کرد و زمینه‌های تحقق و تداوم آن را فراهم ساخت.»

آقای دانش پافشاری کرد که صلح، دفاع از جمهوریت، ارزش‌های جمهوری و در راس آن آزادی بیان، از اولویت‌های جدی حکومت است و نظام سیاسی مورد نظر طالبان، «اسلامی و دینی» نیست، بلکه نظام طالبانی یک زندان و یا قبرستان برای انسان‌های قرن ۲۱ است.

با این‌همه، در کنار قتل‌های هدف‌مند خبرنگاران و فعالان رسانه‌ای طی چند ماه گذشته و «موج خبرنگارکُشی» به ویژه آماج قرار گرفتن خبرنگاران زن در ولایت‌های گوناگون کشور، خروج نظامیان خارجی، آینده نامعلوم و احتمال حضور طالبان در حکومت، سبب نگرانی شدید خبرنگاران و جامعه رسانه‌ای کشور شده است.

دکمه بازگشت به بالا