جزییات طرح حکومت برای تشکیل دارالافتاء؛ دارالافتاء دارای یک مفتی اعظم و اعضای انتصابی است

عبدالاحمد حسینی

محمداشرف غنی، رییس جمهور کشور، روز سه‌شنبه به تأسیس «دارالافتاء جمهوری اسلامی افغانستان» فرمان داد. در خبرنامه‌ای که ارگ ریاست جمهوری در این مورد منتشر کرد، آمده است که دارالافتای جمهوری اسلامی افغانستان به عنوان یگانه مرجع اصدار فتواهای شرعی تأسیس شده است. در این خبرنامه در مورد طرح تأسیس این دارالافتاء جزییات بیش‌تر داده نشده بود. با این حال، جزییات تازه‌ای از این طرح در اختیار روزنامه ۸صبح قرار گرفته است. بر اساس این طرح که خلاصه‌ی آن در ۱۳ ماده آمده است، دارالافتاء دارای یک مفتی اعظم و اعضای انتصابی است که از سوی حکومت منصوب می‌شوند. مرکزیت دارالافتای تازه‌تأسیس کابل است و حکومت یک مجتمع مدرن برای ادارات، دفتر مفتی اعظم، شورای عالی، مسجد و کتابخانه این شورا در نظر گرفته است.

حکومت این دارالافتاء را یگانه مرجع صدور فتوای شرعی در سراسر کشور توصیف کرده است که از لحاظ بودجه و صدور فتوا کاملاً مستقل است و تابع هیچ نهاد و ارگانی نمی‌باشد. هم‌چنان گفته شده است که این دارالافتاء به مشکلات جامعه مانند خشونت علیه زنان و اطفال‌، تنظیم اخلاق خانواده و اجتماع،‌ ترویج اخلاق اداری و پاسخ به سوالات دینی و شرعی از طریق تماس‌های تلفنی رسیده‌گی می‌کند.

هم‌چنان اعضای دارالافتای تازه‌تأسیس را علمای «متبحر و خیر» تشکیل می‌دهند که از اوضاع کشور معلومات همه‌جانبه دارند و متعهد به نظام و زنده‌گی معاصر هستند. با این حال در مورد شمار اعضای آن جزییات در دست نیست. افزون بر این در طرح ذکره شده آمده است که مفتی اعظم دارالافتاء باید دارای شخصیت والای علمی باشد و این مفتی از لحاظ مقام اداری، خارج رتبه بوده و حیثیت وزیر را دارد. از جانب دیگر، گفته شده است که اداره فتوا که در چارچوب استره‌محکمه فعالیت دارد، دارای تشکیل کوچک بوده و تنها در مورد هلال عید و روزه فتوا صادر می‌کند، اما دارالافتای جمهوری اسلامی افغانستان صلاحیت صدور فتوا در تمامی بخش‌ها را دارد.

بر بنیاد طرحی که حکومت ارائه کرده است، فعالیت‌های دارالافتاء وظایف و صلاحیت‌های قوه قضاییه را محدود نمی‌کند و دارالافتاء پاسخگوی «استفتاء» حکومت، قوه قضاییه و شورای ملی است. به همین ترتیب گفته شده است که نقش شورای علما توسط دارالافتاء محدود نمی‌شود. در دارالافتاء هیأت کبار یا «بزرگان» وجود دارد که اعضای شورای علما می‌توانند در آن عضویت داشته باشند.

حکومت با توجه به زمان صدور فرمان برای تأسیس دارالافتاء، گفته است که ایجاد و تأسیس این دارالافتاء در این مقطع زمانی یک عمل کمپینی نیست، بلکه تأسیس آن یکی از طرح‌های رییس جمهور است که مراحل مقدماتی آن قبلاً انجام شده بود.

در همین حال، سخنگوی ریاست جمهوری هدف از ایجاد این دارالافتاء را داشتن یک مرجع معتبر صدور فتوا در کشور می‌داند. صدیق صدیقی، سخنگوی رییس جمهور در صحبت با روزنامه ۸صبح گفت که برای جلوگیری از صدور فتواهای غیرضروری توسط افراد و اشخاص، دارالافتای جمهوری اسلامی افغانستان ایجاد شده است. به گفته او، این دارالافتاء یک مرجع معتبر است که در رأس آن مفتی قرار می‌گیرد و بر اساس احکام دین و شریعت فتوا صادر می‌کند. آقای صدیقی در مورد گزینش اعضای این دارالافتاء افزود که مکانیزم مشخص برای تعیین رییس و اعضای آن وجود دارد. با آن‌که در طرح این دارالافتاء آمده است که یک نهاد مستقل است، اما آقای صدیقی می‌گوید که رییس و اعضای آن از سوی حکومت انتصاب می‌شوند.

واکنش‌ها به تأسیس دارالافتاء

تأسیس دارالافتاء از سوی حکومت با واکنش شماری از فعالان مدنی و سیاسی روبه‌رو شده است. عزیز رفیعی، فعال مدنی در صحبت با روزنامه ۸‌صبح می‌گوید که تأسیس چنین دارالافتاء در شرایط حساس کنونی ضروری است. به گفته او، ریاستی تحت نام «دارالافتاء» در استره‌محکمه از مدت‌ها است که در عرصه مسایل دینی فعالیت دارد، اما این ریاست تا اکنون دست‌آوردی قابل توجه نداشته است. این فعال مدنی می‌گوید، در صورتی ‌که دارالافتاء توانایی صدور فتوای درست و دقیق مطابق احکام شریعت را داشته باشد، تأسیس آن یگ گام مثبت است.

با این حال، عزیز رفیعی نسبت به محتوای فتواهایی که قرار است از دارالافتای جمهوری اسلامی افغانستان صادر می‌شود، به نحوی نگران است. به گفته او: «اگر حساسیت‌های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی در نظر گرفته نشود، ممکن است که پی‌آمد خوبی نداشته باشد.» به گفته او در گذشته نیز شماری از نهادها فتواهای مبتنی بر شریعت اسلام صادر می‌کردند، اما این فتواها بیش‌تر سیاسی بوده و به منظور اهداف سیاسی صادر می‌شده است. اکنون او می‌گوید که نحوه صدور فتوا از این نهاد مشکوک است.

عبدالودود پدرام، فعال مدنی دیگری است. او تأسیس دارالافتای جدید را زیاد مؤثر نمی‌داند. او می‌گوید، فتواهایی که تا اکنون از طرف شورای علمای کشور صادر شده است، در کاهش جنگ و افراط‌گرایی مؤثر نبوده است. این فعال مدنی می‌گوید، با توجه به وضعیت کنونی کشور، علما تا کنون موضع روشنی برای جلوگیر از آن اتخاذ نکرده‌اند و این دارالافتاء نیز مؤثر واقع نخواهد شد.

تهمینه شجاع، فعال مدنی دیگری است که از تأسیس دارالافتای جمهوری اسلامی افغانستان ابراز خوش‌بینی کرد. او می‌گوید که تأسیس چنین مراکز فتوا می‌تواند به مردم ذهنیت داده و مردم را از سردرگمی نجات دهد. هم‌چنان این فعال مدنی معتقد است که داشتن یک مرکز صدور فتوا، می‌تواند از صدور «فتواهای ناجایز» جلوگیری کند.

با این حال علی‌رضا احمدی، استاد دانشگاه و آگاه مسایل دینی، تأسیس چنین مراکز فتوا را مؤثر نمی‌داند. او می‌گوید که شماری از دارالافتا‌ءها که در کشورهای دیگر اسلامی فعالیت دارند، مؤثر نبوده‌اند. به گفته او، این مراکز صدور فتوا با صدور فتواهای نادرست و ناسنجیده، باعث بروز برخی مشکلات در جامعه اسلامی شده‌اند.

دکمه بازگشت به بالا
بستن