خطر ‌هم‌سرنوشت شدن منار جام با بودای بامیان

محمدحسین نیک‌خواه

منار جام غور، بنای با عظمت خشتی‌ای که این روزها در گرداب نابه‌سامانی و بی‌مهری دولت سیر می‌کند. آخرین بار که دولت، نهادهای بین‌المللی، فعالان مدنی، خبرنگاران و مردم از منار جام غور یاد کردند، سیلاب در اطراف پایه‌های کهن آن جوش‌وخروش داشت. 

اصل داستان این است که ناامنی‌ها در منطقه‌ی جام ولسوالی پر آشوب «شهرک» در ولایت غور، دست دولت و مردم را از ساحت این سازه‌ی باستانی کوتاه کرده است.

درد مشترک منار جام و مردم از این هم بیش‌تر است. منابع موثق مردمی به خبرنگاران محلی گزارش داده‌اند که برخی از گروه‌های مسلح بی‌مهابا اطراف منار را به ظن یافتن آثار باستانی و اشیای قیمتی، حفاری می‌کنند.

احمدشاه موحد، از خبرنگاران محلی به روزنامه‌ی ۸صبح گفته که دست‌کم ۵۰۰ طالب هم اکنون در اطراف منار جام مسکن گزیده و این منطقه را پر تنش کرده‌اند.

آقای موحد به نقل از منابع آگاه مردمی می‌گوید که طالبان پس از سقوط پاسگاه نیروهای امنیتی که وظیفه‌ی تامین امنیت اطراف منار باستانی را داشت، پا را فراتر گذاشته و دست به تخریب بخش‌هایی از زمین اطراف منار جام زده‌اند. از دید این خبرنگار محلی، این عمل طالبان تلاشی برای فروپاشی منار تاریخی جام در ولایت غور است.

منار جام با تاریخ نزدیک به یک هزار سال، آخرین بار هنگامی تیتر رسانه‌های جهان قرار گرفت که موج‌های خروشان سیلاب در اطراف آن آه نهاد دولت و فعالان فرهنگی را بر آورد. از آن واقعه کمی بیش‌تر از یک ماه می‌گذرد. در آن ویدیو دیده می‌شد که موج‌های سرکش سیلاب به بدنه‌ی این بنای تاریخی می‌تازد و کسی جلودارش نیست.

تمام تلاش اداره‌ی محلی غور منحصر به استخدام موقت چند تن از ساکنان منطقه برای منحرف کردن جریان سیلاب بود.

 

دفتر والی غور: طالبان تضمین اجرایی بدهند

اداره‌ی محلی غور ناامنی‌ها در اطراف منار جام غور و ولسوالی شهرک این ولایت را می‌پذیرد اما می‌گوید که اگر طالبان تضمین اجرایی برای تامین امنیت ندهند، کسی نمی‌تواند برای بازسازی منار اقدام کند.

عبدالحی خطیبی، سخنگوی والی غور در صحبت با روزنامه‌ی ۸صبح، می‌گوید که ناامنی‌های روز افزون در اطراف منار جام کار را برای توجه بیش‌تر به وضعیت این منار سخت کرده است.

اضافه‌تر از این، آقای خطیبی تاکید می‌کند که حتا در صورت گرفتن تضمین اجرایی از آدرس طالبان برای بازسازی منار جام، بیم آن می‌رود که سایر جنگ‌جویان تفنگ‌به‌دست دیگر، آن را نپذیرند.

نجیب‌الله نظری، فعال مدنی در ولایت غور نگران وضعیت منار جام است. آقای نظری می‌گوید با وجود وعده‌های حکومت مرکزی مبنی فرستادن هیأتی برای بررسی وضعیت منار جام و پیش‌گیری از روند تخریب آن، تا کنون هیچ مقام حکومتی برای حفاظت از این بنای با شکوه، کاری نکرده است.

برای بازدید و وعده دادن جهت بازسازی منار جام، در دو ماه گذشته سفیر هند در افغانستان به همراه والی و برخی از مقام‌های محلی غور در همراهی با مقام‌های حکومت مرکزی به این منطقه سفر کرد.

سفری که با استفاده از چرخبال‌های ارتش انجام شد و به دلیل تهدیدهای امنیتی منطقه، اعضای هیأت از فراز آسمان به بازدید از وضعیت منار جام اکتفا کردند.

 

دو میلیون دالر کجاست؟

گفتنی است که پس از سیلاب یک ماه گذشته، «یونسکو» یا سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد وعده‌ی اختصاص دو میلیون دالر امریکایی برای بازسازی منار جام را داده بود. دولت افغانستان هم از کنار گذاشتن بودجه‌ای هرچند نامشخص برای حفاظت از این  بنای تاریخی خبر داد.

به رغم این وعده‌ها اما ظاهراً افزایش تهدیدهای امنیتی و حضور گسترده‌ طالبان جنگ‌جو در منطقه جام ولسوالی شهرک ولایت غور، تا کنون کار عملی برای نگهداری از منار صورت نگرفته است. از سرنوشت مبلغی که دولت و یونسکو وعده‌ی پرداخت آن را داده بود هم خبری در دست نیست.

طالبان پیش از این و در دوره‌ی حاکمیت شش ساله‌ی‌شان  در تاریخ افغانستان، تجربه‌ی تخریب بناهای تاریخی کشور را در کارنامه‌ی خود ثبت کرده‌اند. واژگون‌سازی بودا در ولایت مرکزی بامیان از سوی طالبان، حیرت جهانیان را بر انگیخت، اما طالبان آن را «جایز» عنوان کردند.

حالا که حضور طالبان در ولایت باستانی و استراتژیک غور گسترش یافته است، هم مردم، هم دولت و هم فعالان مدنی و رسانه‌ای، نگران تکرار تاریخ و فروپاشی کهن‌ترین سازه‌ی خشتی جهان به دست طالبان هستند.

رییس اطلاعات و فرهنگ ولایت غور چندی پیش به روزنامه ۸صبح گفته بود که موضوع تخریب احتمالی منار جام بارها با مسوولان مرکزی در میان گذاشته شده است. به گفته او، دو سال پیش نیز هیأتی از یونسکو به منار جام آمد تا نیازمندی‌های این منار را بررسی کند. رییس اطلاعات و فرهنگ ولایت غور می‌گوید که پس از بازگشت این هیأت از غور به کابل، تا اکنون هیچ تماس رسمی یا غیر‌رسمی با اداره اطلاعات و فرهنگ ولایت غور گرفته نشده است.

این میراث فرهنگی افغانستان پس از قطب منار در دهلی، بلندترین سازه خشتی جهان محسوب می‌شود. منار جام از معدود آثار تاریخی ثبت شده افغانستان در سازمان یونسکو است، اما جنگ و رسیده‌گی نکردن حکومت به میراث‌های فرهنگی در سال‌های اخیر، این بنای خشتی بزرگ جهان را با خطرات جدی روبه‌رو ساخته است.

باستان‌شناسان معتقد اند «قطب‌منار» در هند که بلندای آن به ۷۳ متر می‌رسد، نیز با الهام از منار جام غور در اوایل سده‌ی سیزدهم ساخته شده است. رسانه‌های بین‌المللی از جمله نیویارک‌تایمز از برج جام به عنوان بنای با‌ارزش فراتر از مرزهای افغانستان یاد کرده‌اند.

Comments are closed.