اعتبار کمیسیون اصلاحات اداری با امتحان الکترونیک گره خورده است

نیروانا رها

حدود سه سال می‌شود که امتحان تحریری بست‌های خدمات ملکی به صورت الکترونیک/کمپیوتری گرفته می‌شود. این نوآوری کمیسیون مستقل اصلاحات اداری و خدمات ملکی، از همان ابتدا مورد استقبال و پشتی‌بانی بی‌پیشینه‌ شهروندان قرار گرفت و به عنوان جلوه‌ای از عزم این کمیسیون برای فسادزدایی و حفظ بی‌طرفی در پروسه استخدام کارکنان خدمات ملکی، از سوی شهروندان تعبیر و تفسیر شد. این برداشت با توجه به اثرات مثبت امتحان الکترونیک، کاملاً منطبق به واقعیت است.

یکی از کارهای مفید، موثر و ماندگار آقای نادری در دوره کارش، راه‎اندازی امتحان الکترونیک است. به عبارت دیگر، الکترونیک‌سازی امتحان تحریری پروسه استخدام، به مثابه یک اصلاح چشم‌گیر و موثر، با نام آقای نادری پیوند و گره خورده است. این برنامه نشان داد که اگر در نزد تصمیم‌گیران و سیاست‌گذاران کشور، اراده‌ای برای تغییر وجود داشته باشد، وسیله و راه اعمال تغییر در دست‌رس است؛ کافی است آنان عزم کنند.

تنها کارکرد کمیسیون مستقل اصلاحات اداری و خدمات ملکی که به شدت مورد ارزیابی و قضاوت مستقیم همه شهروندان قرار دارد، همین فرایند استخدام کارکنان خدمات ملکی است که اتفاقاً از مهم‌ترین و حساس‌ترین وظایف این کمیسیون نیز است. هر نوع تغییر و تحول در این سیستم، از سوی شهروندان درک می‌شود و آنان اثرات هر نوع تغییر را مستقیم و بی‌واسطه احساس می‌کنند. به همین خاطر، برنامه‌های کمیسیون مستقل اصلاحات اداری و خدمات ملکی همواره از سوی آنان رصد می‌شود. پیشنهادات و انتقاداتی که درباره استخدام در پای خبرنامه‌ها و مطالب نشرشده در صفحه فیس‌بوک این کمیسیون ثبت می‌شود، گویای این امر است. هر نوع اصلاح و تغییری که در راستای تحقق شفافیت و عدالت در زمینه استخدام اعمال شود، بیش‌تر از دیگر موارد، در افکار عامه و دید شهروندان مورد کنکاش قرار می‌گیرد. مسوولان باید بدانند که اصلی‌ترین معیار قضاوت در مورد کمیسیون در افکار عامه، نوع مدیریت استخدام کارکنان خدمات ملکی است.

در سال‌های گذشته و زیر مدیریت مدیران پیشین، این کمیسیون به دلیل مدیریت فسادآلود پروسه استخدام و گزینش‌های غیرشفاف، غیرمسلکی و فسادآلود، به نماد فساد اداری در افکار عامه تبدیل شده بود. با الکترونیک‌سازی امتحان تحریری، تا حد زیادی اعتماد شهروندان به پروسه استخدام دوباره احیا و جلب شده است. شهروندان به این باور رسیده‌اند که اگر نه به صورت کامل، به گونه نسبی حق و شایسته‌گی‌شان در گزینش، لحاظ می‌شود. حداقل این اطمینان در مرحله امتحان تحریری که به صورت الکترونیک گرفته می‌شود، بلند است؛ چون متقاضیان کار مطمئن هستند که کسی نمره آن‌ها را کم و نمره رقیبان‌شان را زیاد نمی‎کند. آنان می‌دانند که سیستم، اجازه چنین کاری را به کسی نمی‎دهد و در فرایند نمره‌دهی، انسان دخالتی ندارد. این اطمینان، دستاورد کمی نیست. گزاف نیست اگر بگوییم که امتحان الکترونیک آبروی کمیسیون مستقل اصلاحات اداری است. با این حال، شکایت‌هایی در مورد کیفیت سوالات، ارتباط سوالات با بست‌ها و منابع معرفی‌شده وجود دارد که در اکثر موارد، وارد است. باید متصدیان در این زمینه اصلاحات لازم را اعمال کنند؛ اما این شکایت‌ها به معنای زیر سوال بردن کلیت سیستم امتحان الکترونیک نیست.

امتحان الکترونیک با آن‌که تنها یک مرحله از مراحل فرایند استخدام را شکل می‌دهد؛ اما موجب تحول و دگرگونی پروسه استخدام به صورت کل شده است. چرا که زمینه رقابت شفاف را فراهم می‌کند و به تبع آن، افرادی با دانش بالاتر و فهم عمیق‌تر به مراحل بعدی استخدام راه می‌یابند که در صورت برگزاری مصاحبه شفاف، علمی و بی‌طرف، امکان انتخاب فرد شایسته برای بست خالی افزایش می‎یابد. در این‌جا به صورت کوتاه به کارکردهای امتحان الکترونیک می‌پردازم تا موثریت و مزایای آن به صورت عینی مورد مداقه قرار گیرد و روشن شود که کدام مکانیسم و راهکارهای این سیستم موجب جلب اعتماد شهروندان به پروسه استخدام شده و شفافیت، عدالت و بی‌طرفی را محقق ساخته است. معلومات زیر از سایت کمیسیون مستقل اصلاحات اداری و خدمات ملکی گرفته شده است:

انتخاب سوالات به طور تصادفی: با توجه به معلومات ارایه‌شده در سایت کمیسیون مستقل اصلاحات اداری و خدمات ملکی، تاکنون بیش از ۳۰۰۰۰ پرسش در بخش‌های گوناگون طرح و در بانک سوالات امتحان الکترونیک ذخیره شده است. سوال‌های یک امتحان در همان لحظه‌ای که داوطلب پشت کمپیوتر می‌نشیند و مشخصات و نام کاربری خویش را وارد می‎کند، توسط کمپیوتر از بانک سوالات انتخاب می‌شود و در اختیار وی قرار می‌گیرد. در انتخاب سوالات، انسان هیچ‌گونه نقش و دخلی ندارد. این مکانیسم زمینه هر نوع دادوستد میان مجریان امتحان و داوطلبان را کاملاً می‌بندد. تنها چیزی که به داوطلب کمک می‎کند، دانش، مطالعات و شایسته‌گی او است.

نمره‌دهی به جواب‌ها توسط سیستم: برای جواب درست هر پرسش، نمره تعریف شده است. در صورت انتخاب گزینه درست از سوی داوطلب، سیستم، نمره آن را اختصاص می‌دهد. در پایان، هر داوطلب نمره مجموعی خود را می‌بیند. پس در نمره‌دهی نیز انسان دخالتی ندارد تا موجب نگرانی داوطلبان از دست‌کاری در نمره‌شان شود.

از بین بردن فاصله میان برگزاری امتحان و اعلام نمره: چنان‌چه گفته شد، نمره دقیق فرد داوطلب بدون هیچ تعلل و معطلی به محض پایان زمان امتحان، اعلام می‌شود. دیگر داوطلبان دغدغه و مشغولیت ذهنی در مورد این‌که نمره وی چطور خواهد شد و آیا نمره‎دهی دقیق و بی‎طرفانه انجام می‌شود یا نه، ندارند. با اعلام نمره، هیچ‌گونه شک و شکایتی باقی نمی‎ماند.

کوتاه کردن زمان میان برگزاری امتحان تحریری و مصاحبه: با این سیستم، چنان‌چه کمیته مصاحبه بخواهد و آماده‌گی داشته باشد، در دقایقی پس از برگزاری امتحان الکترونیک، می‎تواند مصاحبه را برگزار کند. یعنی انجام چنین کاری امکان عملی دارد؛ زیرا مرحله زمان‎گیر و فرسایشی ثبت شکایت و رسیده‌گی به آن را این سیستم کاملاً حذف و داوطلبان را بی‎نیاز از وارد شدن به آن فرایند کرده است.

از بین بردن امکان دخالت و اعمال نفوذ زورمندان و واسطه‌ها: با توجه به این‌که در فرایند امتحان الکترونیک از انتخاب پرسش تا نمره‌دهی به آن، توسط سیستم به صورت خودکار انجام می‌شود، دیگر زمینه‌ای برای جست‌وجوی راه‌های دیگر برای کامیابی وجود ندارد و این امر زمینه دخالت و اعمال نفوذ دیگران را از بین برده است.

تغییر نگرش و انتظارات داوطلبان: سیستم امتحان الکترونیک نگرش و انتظارات داوطلبان را طوری تغییر داده است که برای عبور از فیلتر امتحان الکترونیک باید تنها روی توانمندی و دانش خود حساب باز کنند و انتظار همکاری و کمک از هیچ‌کسی را نداشته باشند. این نگرش، کمک بزرگی به ایجاد شفافیت کرده است. وقتی داوطلبان اطمینان پیدا کنند که سیستم شفافیت و عدالت را تضمین می‌کند، دیگر به سراغ راه‌های غیرمشروع نمی‌روند.

پیامد فوری و آنی اعمال این راهکارها از یک‌سو تأمین عدالت و برابری میان شهروندان در رقابت بر سر بست‌های خالی ادارات دولتی است و از جانب دیگر، شرایط و زمینه تحقق شایسته‎سالاری را مهیا می‌کند. وقتی امتحان شفاف، عاری از فساد و عادلانه برگزار شود، خود به خود شایسته‎ترین‌ها فرصت و امکان بالا آمدن را پیدا می‎کنند. شایسته‌سالاری معنایی جز این ندارد که امکانات و فرصت رقابت سالم و شفاف فراهم شود تا فقط شایسته‌گی معیار قضاوت و ارزیابی افراد قرار گیرد.

اخیراً شایعه حذف امتحان الکترونیک دست به دست می‌شود که موجب نگرانی عمیق شهروندان کشور شده است. همین شایعات، انگیزه نگارش این سطور شد. اگر این شایعه به واقعیت تبدیل و امتحان الکترونیک حذف شود، یک عقب‌گرد و برگشت به گذشته است که تمام رشته‌های چند سال اخیر آقای نادری و کمیسیون مستقل اصلاحات اداری و خدمات ملکی را پنبه خواهد کرد و آن نیک‌نامی که از رهگذر ایجاد سیستم امتحان الکترونیک کمایی کرده است، به روسیاهی مبدل خواهد شد. من هم مانند هزاران شهروند دیگر امیدوارم که این شایعه هرگز به واقعیت بدل نشود و سیستم امتحان الکترونیک هم‌چنان پابرجا بماند و با کیفیت‌ بیش‌تر از گذشته ادامه پیدا کند.

دکمه بازگشت به بالا