آغاز نیک و فرجام مبهم

حبیب حمیدزاده

۲۲ سنبله امسال، روز تاریخی برای افغانستان و مردم بود. پس از حدود چهل سال جنگ، ‌کشتار، آواره‌گی، فقر و فلاکت و بی‌وطنی مردم افغانستان، طرف‎های جنگ کشور برای بار نخست دور هم جمع شدند که در این گام مهم ملی ظاهراً منطقه و جهان با آنان و مردم افغانستان برای آوردن صلح پایدار همراه است. نتیجه و پی‌آمد مذاکرات صلح هنوز معلوم نیست، اما شاهد یک آغاز خوب بودیم. آغاز برای پایان دادن به جنگ طولانی و بی‌ثمر علیه یک‌دیگر که در تمام سال‌های جنگ سودش به جیب دیگران واریز شده است. هنوز مشخص نیست که افغانستان و مردمش در بدل صلح مورد نظر چه چیزی را از دست می‎دهند. قیمت صلح مشخص نیست. روزهای آینده مشخص خواهد شد که حقوق بشر، دموکراسی، آزادی بیان، حقوق زنان و اقلیت‎ها و دیگر دست‌آوردهای ۱۹ سال پسین مورد تهدید قرار می‎گیرند یا حیات و دوام‎شان تضمین می‎شود؛ زیرا همان‌طوری که جنگ افغانستان جنگ روایت‎ها است، گفت‌و‌گوهای پیش‌رو هم گفت‌و‌گوهای ارزش‌ها است. مذاکره پیش‌رو همان‌قدر که برای صلح و ختم جنگ در افغانستان است، برای دموکراسی، آزادی بیان، حقوق بشر، حقوق زنان و اقلیت‎ها و در کل یک جامعه دموکراتیک نیز است. صلحی که در آن آزادی فردی و بقای یک جامعه دموکراتیک با تمام ملزوماتش تضمین نشود، صلح نیست، تسلیم شدن است، اعتراف به خطا است.

سر‌انجام دو روایت کاملاً متفاوت داخلی دور یک میز برای گفت‌و‌گو و آوردن صلح برای افغانستان قرار گرفتند. بسیار واضح است که یک طرف میز گفت‌و‌گوهای صلح خواستار جامعه دموکراتیک و آزاد است، خواهان جامعه معتقد به ارزش‌هایی جهانی و انسانی است؛ جامعه‏ای که در آن همه‏ی شهروندان افغانستان بدون در‌نظر‌گرفتن قومیت و جنسیت و دین و مذهب یک‌دیگر را به رسمیت بشناسند و متعهد شوند که حقوق بشر، دموکراسی، آزادی بیان و دیگر دست‌آوردهای ۱۹ سال پسین را رعایت می‌کنند و پاس می‌دارند. در سوی دیگر این میز روایت رادیکال و خشن طالبانی نشسته است که در نشست افتتاحیه اندکی سنگین، آرام و متفاوت نمایان شدند. ملا برادر که به نماینده‌گی از طالبان در مجلس افتتاحیه سخن گفت، بر نظام اسلامی تاکید کرد که جزییات جامعه و حکومت اسلامی مفصل تشریح نشده بود.

تمام سخنرانان مراسم افتتاحیه نشست دوحه بر افغانستان مستقل، متحد و دموکراتیک تاکید کردند. محمد بن عبدالرحمان آل‌ثانی گفت: «هر دو طرف باید از این فرصت برای پایان دادن به درد و رنج مردم افغانستان استفاده کنند. باید از درس‎های گذشته درس گرفت.» درس‌های گذشته همانا جهاد افغانستان، سقوط داکتر نجیب، جنگ داخلی، سقوط مجاهدین و ظهور طالبان بود که در این فاصله زمانی میلیون‎ها آدم از کشورشان آواره و میلیون‌ها نفر کشته و زخمی شدند. عده‎ای مورد تجاوز قرار گرفتند و عده‎ای گرفتار فقر و فلاکت شدند. درس‌های گذشته یعنی این‌که هیچ کس و هیچ گروهی به تنهایی و به زور نمی‌تواند بر افغانستان حکومت کند. افغانستان کشور اقوام،‌ مذاهب و سلیقه‌های مختلف است و فقط جامعه‌ی باز و نظام دموکراتیک می‌تواند همه‌ی این‌ها را در خود جای بدهد. شرایط و وضع تاریخی افغانستان با نفرت، حذف دیگران، تک‌فکری و تک‌صدایی سازگار نیست.

مایک پمپیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده امریکا، گفت: «مردم افغانستان تنها نیستند. جهان با شما است. ایالات متحده خواهان افغانستان مستقل، متحد و دموکراتیک است. می‌دانیم که افغان‌ها می‌خواهند بدون دخالت خارجی‌ها امور خود را پیش ببرند. امیدواریم به این خواسته برسند… انتخاب نوع نظام کار شما است. ما در ایالات متحده فکر می‏کنیم دموکراسی بهترین راه است، اما قصد تحمیل مدل حکومت خود بر دیگران را نداریم.» واقعیت این است که تا فعلاً امور افغانستان توسط ایالات متحده امریکا پیش برده می‌شد. صلح افغانستان و مذاکره با طالبان هم از جانب آنان راه‌اندازی شد یا حد‌اقل امریکا بیش‌ترین نقش را در آن دارد. مدل دموکراسی که در افغانستان تبلیغ می‌شود، هم امریکایی و تحمیلی از طرف آنان است. داکتر عبدالله عبدالله به نماینده‌گی از حکومت و مردم افغانستان صحبت واضح و تقریباً همه‌جانبه داشت. او برای طالبان گفت:

«جنگ جاری هیچ برنده‌ای ندارد… آماده مذاکرات جدی استیم. خواهان اتحاد تمام مردم افغانستان زیر یک سقف واحد هستیم. ما امیدوار هستیم تا صفحه جدیدی در حیات سیاسی افغانستان باز کنیم.» او در بخش دیگری از سخنانش گفت: «دموکراسی، انتخابات، حقوق بشر، آزادی بیان و نقش قانون، خواست مردم ما است. حفظ زیر‌ساخت‌های ایجاد شده در سراسر کشور وظیفه همه‌ی ما است. اطمینان دارم روزی که جنگ پایان یابد، مردم می‎توانند در رونق کشور سهم بگیرند.» داکتر عبدالله، وزیر خارجه امریکا و دیگران بر افغانستان دموکراتیک، آزاد و متحد تاکید کردند. اما ملا برادر گفت: «امارت اسلامی افغانستان، یک افغانستان صلح‌آمیز و اسلامی برای آینده می‌خواهد. افغانستان باید مستقل، پیش‌رفته و مرفه باشد و یک نظام اسلامی داشته باشد که همه‌ی شهروندان افغانستان خود را در آن ببینند و به گونه‌ی برادرانه با هم زنده‌گی کنند.» منظور ملا برادر از «نظام اسلامی» و «افغانستان اسلامی» مشخص نیست؛ چون نظام مورد نظر طالبان همان امارت اسلامی است که در آن قانون اساسی، آزادی بیان، حقوق بشر و حقوق زنان قابل قبول نیست‌. هیات مذاکره‌کننده دولت افغانستان و کشورهای منطقه و جهان به امید تجدید نظر طالبان در آرا و عقایدشان با آنان مذاکره می‌کنند. اگر طالبان بر مواضع ۲۰ سال قبل خود اصرار کنند، مسلم است که بن‌بست در انتظار مذاکرات صلح است.

در موضوع صلح افغانستان با طالبان چین، روسیه،‌ ایران،‌ هند و دیگر کشورها هر‌کدام خواست و نظر متفاوت خود را دارد. هند از مذاکره و صلح به رهبری حکومت افغانستان حمایت می‌کند. هند از نقش پر‌رنگ پاکستان در مذاکرات و سهم‌گیری زیاد طالبان در حکومت و دولت افغانستان نگران است. برای همین در سخنرانی افتتاحیه مذاکرات صلح وزیر امور خارجه هند گفت: «باید به استقلال و حاکمیت ملی افغانستان و حقوق بشر و دموکراسی احترام گذاشته شود. حقوق اقلیت‌ها باید رعایت شود. خشونت نباید ادامه یابد.»

همین‌طور جوزف بورل، مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، گفت: مذاکرات صلح باید دست‌آوردهای ۱۹ سال اخیر افغانستان و حقوق شهروندان را حفظ کند و به پایان خشونت بینجامد.» چین، همسایه شرقی افغانستان، تلویحاً به ایالات متحده امریکا گفت: «هیچ کشوری نباید خواست خود را به مردم افغانستان تحمیل کند. باید چارچوبی در افغانستان ایجاد شود که همه‌ی طرف‎های سیاسی در آن سهم داشته باشند. خروج نیروهای خارجی از افغانستان باید به گونه منظم و بر‌اساس برنامه پیش برود.»

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن