تاپی هنوز به مرز افغانستان هم نرسیده است

سیدحسن حسینی

دست‌کم یک‌سال و شش ماه پیش رییس‌جمهور غنی گفت که گاز پروژه‌ی تاپی تا یک‌سال دیگر وارد خانه‌های مردم در هرات خواهد شد. اما یافته‌ها نشان می‌دهد که روند اجرای این پروژه آن‌قدر کُند و زمان‌گیر است که حتا تا اکنون به مرز افغانستان و به نقطه صفر مرزی نیز نرسیده است.

علاوه بر آن تا اکنون در داخل افغانستان نیز زمین‌های دولتی از غیر دولتی تفکیک نشده و به نظر می‌رسد که این مرحله در داخل افغانستان زمان زیادی را نیاز داشته باشد.

در حالی که دست‌کم شش ماه از به تعویق افتادن وعده‌ی محمداشرف غنی، رییس جمهور کشور مبنی بر استفاده‌ی مردم هرات از گاز پروژه‌ی تاپی می‌گذرد، اما هنوز نه از گاز خبری هست و نه از لوله.

ابهام در اطلاعات و ضد و نقیض بودن معلوماتی که مقام‌ها در مورد پروژه‌ی تاپی به خورد رسانه‌ها می‌دهند، گزارش‌گران را در یافتن واقعیت‌های اصلی تعویق اجرای مرحله‌ی عملیاتی این پروژه‌ی کلان با دشواری مواجه کرده است.

در این بین محمدهمایون قیومی، سرپرست وزارت مالیه‌ی کشور در سفر به ولایت هرات و پس از دیدار با هیأت بلندپایه‌ی کشور ترکمنستان که به این ولایت آمده است، از آغاز کار عملیاتی ساخت لوله‌ی گاز در سال جاری خبر داد. آقای قیومی در نشست خبری مقابل دوربین رسانه‌ها از قول طرف‌های ذی‌دخل در ترکمنستان وعده داد که کار عملی ساخت لوله‌ی گاز از نقطه‌ی مرزی افغانستان در خاک ولایت هرات به طرف داخل کشور آغاز می‌شود.

 سرپرست وزارت مالیه با آن‌که زمان دقیق اجرای این مرحله از آغاز کار را یاد نکرد، اما گفت که نظر به بررسی‌ها و جذب سرمایه‌گذاری‌هایی که طرف‌های قرارداد انجام می‌دهند، کار آن پیش‌رفت خواهد کرد.

عبدالقیوم رحیمی، والی هرات هم که در نشست خبری حاضر شده بود، گفت که کار ساخت لوله‌ها آغاز یافته و بررسی‌های نخستین برای استملاک زمین در خاک هرات شروع شده است.

آقای رحیمی گفت که در ختم بررسی‌های گروه‌های فنی دو طرف، تا چند ماه دیگر کار عملی آن آغاز می‌شود.

 

زمان‌گیر شدن اجرا

مقام‌های بلندپایه‌ی کشور در حالی از آغاز کار عملی پروژه‌ی تاپی در چند ماه آینده سخن می‌زنند که بنا بر شواهد هنوز راه درازی برای به زمین زدن کلنگ آن در خاک هرات دیده می‌شود.

در فبروری سال ۲۰۱۷ میلادی وزارت معادن و پترولیم کشور اعلام کرد که اجرای مرحله‌ی اول پروژه انتقال گاز ترکمنستان به هند و پاکستان از راه افغانستان تا یک‌سال دیگر تکمیل خواهد شد. این مرحله شامل بخش‌های تامین امنیت پروژه، موافقت‌نامه‌ها، طرح و دیزاین، مطالعات محیط زیستی و اجتماعی، ماین‌پاکی، ارزیابی جزییات مسیر و استملاک زمین‌های مسیر خط لوله گاز بود.

اما حالا که در نیمه‌ی ۲۰۱۹ میلادی قرار داریم، نیمی از کارهای بخش اول پروژه‌ روی زمین مانده است.

جلیل‌احمد فضل‌جو، مسوول پروژه‌ی تاپی در هرات در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح  از پایان پذیرفتن برخی از کارهای مرتبط به پروژه‌ی تاپی و نیمه‌کاره ماندن برخی دیگر از کارهای این پروژه‌ خبر داد.

آقای فضل‌جو گفت که از یک‌سال قبل فعالیت‌های پروژه‌ی تاپی در دو بخش در هرات شروع شده است. به گفته‌ی آقای فضل‌جو، «تهیه‌ی پلان عملیاتی و بررسی‌های فنی برای استملاک زمین» که بخش اولی پروژه‌ی تاپی بود، تکمیل شده است.

هم‌چنان «‌بررسی‌های محیط زیستی و مراحل ماین‌پاکی» مناطقی که خط لوله از آن می‌گذرد هم که جزو بخش دوم اجرای پروژه‌‌ی تاپی در داخل کشور است، به مرحله‌ی انجام رسیده است.

مسوول این پروژه در هرات افزود که بررسی‌ها برای تفکیک زمین‌های دولتی و خصوصی شروع شده و برای به انجام رسیدن آن نیاز به زمان بیش‌تری است. او افزود که نقشه‌برداری‌ها تمام شده، اما تا کنون برای «خرید جای‌گزین یا خرید زمین» تصمیمی گرفته نشده است.

با آن‌که پیش از این صحبت‌ها بر سر رسیدن خط لوله‌ی گاز تاپی به نقطه‌ی صفری مرز ترکمنستان با افغانستان بود و بنا بر گفته‌های پیشین رییس جمهوری و وعده‌های فعلی سایر مقام‌های بلندپایه‌ی کشور قرار بود خط لوله وارد هرات شود اما حالا مسوول پروژه‌ی تاپی در هرات می‌گوید که خط لوله در آن طرف مرز هنوز به نقطه‌ی صفری نرسیده است.

 آقای فضل‌جو با آن‌که آمار درستی از میزان فاصله‌ی خط لوله‌ی پروژه‌ی تاپی تا نقطه‌ی صفری دو کشور نداد، اما گفت که در ماه‌های آینده به نقطه‌ی صفری خواهد رسید.

دلیل زمان‌گیر شدن اجرای پروژه‌ی تاپی یکی دیگر از سوال‌های اساسی و مهمی است که مردم همواره به دنبال پاسخ آن هستند.

جلیل‌احمد فضل‌جو، مسوول پروژه‌ی تاپی در هرات در پاسخ به این پرسش، دخیل بودن چهار کشور در این پروژه‌ی بزرگ منطقه‌ای را سبب دشوار شدن زمینه برای یافتن توافق‌نامه‌های مرتبط با پروژه‌ می‌داند.

او تأکید می‌کند که از مجموع ۱۶ توافق‌نامه برای اجرای این پروژه تا کنون ۱۲ توافق‌نامه به امضای چهار عضو آن رسیده است و اندک زمان دیگری هم برای به توافق رسیدن پیرامون میزان توافق‌نامه‌های باقی‌مانده، نیاز است.

با تمام این‌ها اما آگاهان امور و فعالان مدنی در هرات نگاه خاص خودشان را نسبت به این قضیه دارند.

از دید آگاهان امور دولت باید نسبت به وعده‌هایی که به مردم می‌دهد، بیش‌تر توجه کند تا اعتماد مردم از نظام سلب نشود. سلب اعتماد مردم از دولت به باور آگاهان سبب دل‌سرد شدن به کشور شده و زمینه را برای نافرمانی‌های مدنی، مهاجرت اجباری به خارج از کشور و فرار سرمایه مهیا می‌کند.

 

«تاپی» چیست؟

پروژه‌ی تاپی که خط لوله‌ی انتقال گاز از ترکمنستان به افغانستان، پاکستان و هندوستان است، در سال ۲۰۱۶ از سوی رهبران چهار کشور شامل این پروژه گشایش یافت.

درازای مجموعی لوله گاز تاپی یک‌هزار و ۸۱۴ کیلومتر است  که گاز ترکمنستان را از طریق افغانستان به پاکستان و هند انتقال می‌دهد. این خط لوله از ولایت‌های هرات، فراه، نیمروز، هلمند و قندهار می‌گذرد و در مجموع ۸۱۶ کیلو متر آن در خاک افغانستان کشیده می‌شود. در افغانستان، لوله گاز تاپی در مسیر شاهراه هرات-قندهار کشیده شده و سپس از کویته و ملتان پاکستان می‌گذرد و در نهایت به شهر فزیلکا در هندوستان می‌رسد. هزینه‌ی مجموعی پروژه‌ی تاپی ۲۲ میلیارد و ۵۰۰ میلیون دالر تخمین شده است.

 

سهم افغانستان از پروژه تاپی

با بهره‌برداری از پروژه‌ی تاپی، سالانه افغانستان، گذشته از دریافت گاز کافی از این پروژه، بیش از ۴۰۰ میلیون دالر حق ترانزیت به دست خواهد آورد و بنا بر وعده‌های رییس جمهوری کشور برای هزاران نفر فرصت شغلی ایجاد می‌شود.

بر بنیاد گزارش‌ها افغانستان در ۱۰ سال اول سالانه تا ۵۰۰ میلیون متر مکعب گاز از این پروژه به دست خواهد آورد. سهم افغانستان از گاز این پروژه، در ۱۰ سال دوم به یک میلیارد متر مکعب و در ۱۰ سال سوم پس از تکمیل پروژه، به ۱.۵ میلیارد متر مکعب گاز خواهد ‌رسید.

با تمام این‌ها اما تا زمانی که کلنگ عملیاتی این پروژه در خاک افغانستان زده نشود و زمینه‌ی کار به مردم و استفاده از گاز به آنان فراهم نگردد، امیدی که در سه سال قبل در دل شهروندان جوانه زده بود، به یأس بدل می‌شود.

Comments are closed.