درمانده‌گی رهبری طالبان در آستانه گفت‌وگوهای صلح

منبع: فارین پالیسی

نوشته: لیون.او.دانل، میرویس خان

مترجم: سیدحسن حسینی

همه‌گیری کروناویروس محدودیت‌های بیش‌تری بر شانه‌های پسر ملا محمد عمر گذاشته است.

بنا بر اطلاعات منابعی در گروه طالبان، مقام‌های دولت افغانستان و استخبارات غربی‌ها، هم‌زمان با ابتلای برخی چهره‌های رهبری طالبان به کروناویروس، کنترل و هدایت طالبان، با بی‌نظمی همراه شده است. این وضعیت برخی از چهره‌های برجسته طالبان را مجبور کرده که در عوض رهبری، در پی درمان خودشان شوند. همین قضیه سبب شده که زمینه برای پسر ملا محمد عمر، بنیان‌گذار تحریک طالبان فراهم شود تا به عنوان رهبر موقت این گروه عرض اندام کند.

بیماری رهبری طالبان و غیابت آن‌ها در تصمیم‌گیری در زمان بحرانی و حیاتی برای افغانستان رقم خورده است، چون ایالات متحده امریکا بنا بر توافق دوجانبه‌‌ی فبروری با طالبان، در حال بیرون کشیدن نیروهایش از افغانستان است. هر گونه ناهم‌آهنگی در رهبری طالبان، – با در نظر داشت رقابت شدید احتمالی بین کدر رهبری این گروه- بر مرحله بعدی روند به اصطلاح صلح که عبارت از مذاکرات مستقیم بین طالبان و دولت با هدف پایان دادن به جنگ نزدیک به دو دهه است، تأثیر می‌گذارد.

هبت‌الله آخندزاده، رهبر ارشد گروه طالبان در جلسات چند‌ هفته اخیر این گروه غایب بوده و به گفته آنتونیو گوستوزی، کارشناس برجسته طالبان در مؤسسه خدمات رویال ایالات متحده امریکا در لندن، در عوض آخندزاده، سراج‌الدین حقانی، معاون وی و عضو شبکه خون‌خوار حقانی و نزدیک با القاعده، وظایف را به پیش می‌برد. به گفته گوستوزی حقانی هم حالا مبتلا به کروناویروس شده و در ترکیب رهبری حضور ندارد. او می‌گوید وقتی سراج‌الدین بیمار شد، احتمالاً همه افراد دیگر را هم آلوده کرده است.

یک مقام اطلاعاتی در کابل که تمایل به افشای هویتش ندارد، تایید کرده که اعضای رهبری گروه طالبان به کروناویروس مبتلا شده‌اند. او می‌گوید که هنوز مشخص نیست که آیا آخندزاده هم در بین آن‌ها هست یا خیر. اطلاعات یک منبع استخباراتی غربی که نمی‌خواهد نامش فاش شود، حاکی از آن است که بنا بر تصمیم مقام‌های طالبان در شهر کویته پاکستان، ملا محمد یعقوب، پسر ملا محمد عمر بنیان‌گذار گروه طالبان، نقش رهبری طالبان را در عوض سراج‌الدین حقانی بر عهده گرفته است.

مولانا محمدعلی جان احمد، یکی از مقام‌های ارشد و با نفوذ طالبان به فارین پالیسی گفته است: «قهرمان ما، پسر رهبر بزرگ ما، ملا یعقوب در غیابت‌ هبت‌الله گروه طالبان را مدیریت می‌کند.»

ملا یعقوب در حال تحکیم قدرتش از زمان از دست دادن فرصت رهبری طالبان در زمان مرگ پدرش بوده است. در آن زمان او در اختفای کامل به سر می‌برد.

او در عوض حضور فعال در صحنه، رهبری بخش نظامی طالبان در ۱۵ ولایت از ۳۴ ولایت افغانستان را به عهده داشته است. بیماری آخندزاده و حقانی مسیر را برای ملا یعقوب هموار کرده تا حس جاه‌طلبی‌اش را برای به دست گرفتن کامل کنترل طالبان ارضا کند. مقام‌های رهبری شورشیان در کویته می‌گویند که در هفته‌های اخیر او در حال وسعت دادن کنترل نظامی‌اش از ۱۵ به ۲۸ ولایت بوده است. توقع می‌رود که وی به زودی شش ولایت باقی‌مانده را هم در کنترل خود بگیرد، با این حساب وی بر تمام افغانستان کنترل نظامی پیدا می‌کند.

یک مقام طالبان در کویته که نخواست هویتش فاش شود، می‌گوید: «یعقوب بین فرماندهان میدان جنگ مشهور است و آن‌ها آرزو می‌کنند که وی را در قاموس رهبر ببینند.»

گوستوزی می‌گوید که ملا یعقوب روابط نزدیکی با فرماندهان جنگی در شمال که در تحکیم کنترل نظامی وی نقش داشتند، دارد. گوستوزی می‌افزاید که ملا یعقوب هم‌چنان با عربستان سعودی، از حامیان گفت‌وگوهای صلح، روابط نزدیک دارد و اعتقاد بر این است که ریاض برای کمک کردن به وی در تحکیم قدرت، پول می‌دهد. به گفته گوستوزی، ملا یعقوب هم‌چنان روابط نزدیکی با دولت کابل و سرویس‌های اطلاعاتی دارد.

منابع طالبان در کویته می‌گویند که ملا یعقوب از زمان همه‌گانی شدن مرگ پدرش، با تشکیل جدید کمیسیون مالی طالبان در پی به دست گرفتن منابع بزرگ درآمدزای طالبان در برابر گل‌آقا اسحاق‌زی، رقیب پدرش بوده است. دو منبع آگاه از امور مالی طالبان گفته‌اند که توان مالی سالانه طالبان زیر نظر وی، افزایش یافته و درآمد سالانه این گروه همین اکنون ۱.۷ میلیارد دالر امریکایی است. این رقم پولی به طول مستقل قابل تایید نیست.

اسحاق‌زی در رتبه ۱۴۷ لیست تحریم‌های شورای امنیت سازمان ملل متحد قرار دارد. او برای سال‌ها جریان‌های بودجه‌ی مالی شورشیان طالب را در برابر دولت کابل و ائتلاف جهانی به رهبری ایالات متحده امریکا، که از سال ۲۰۰۱ در کنار دولت افغانستان ایستاده است، کنترل کرده است.

اختلاف نظر بین ملا یعقوب و اسحاق‌زی از زمان مرگ ملا محمد عمر تشدید شده است. مرگ ملا محمد عمر توسط اسحاق‌زی و اختر منصور رهبر خودخوانده طالبان که توسط پهپاد ایالات متحده امریکا در می ۲۰۱۶ کشته شد، مخفی نگه داشته شده بود. پس از منصور، آخندزاده که از چهره‌های تندرو اسلام‌گرا به حساب می‌رود، جانشین وی شد.

هنوز مشخص نشده که اسحاق‎زی تمایل ملا یعقوب برای به عهده گرفتن تمام رهبری طالبان را قبول کرده است یا خیر. این دو نفر از قبایل رقیب هوتک و اسحاق‌زی هستند. منصور ارتباطات قبیله‌ای با اسحاق‌زی داشت. گمانه‌زنی‌ها حاکی از آن است که اسحاق‌زی با ایران ارتباط دارد و ظاهراً توافق‌نامه امریکا و طالبان را نپذیرفته است.

تلاش ملا یعقوب برای به دست گرفتن کنترل طالبان در حالی که او با پشتی‌بانی عربستان سعودی و داشتن روابط نزدیک با این کشور شناخته می‌شود، اگر منجر به درگیری برای کسب قدرت بین قبایل هوتک و اسحاق‌زی شود، می‌تواند معادله صلح را تغییر دهد.

یکی از منابع اطلاعاتی در کویته با حفظ هویتش می‌گوید: «دو نتیجه احتمالی وجود دارد-ملا یعقوب مقام خود را در رهبری تحکیم می‌کند و اسحاق‌زی وی را به عنوان رهبر می‎پذیرد و یا اسحاق‌زی با تمام توان تلاش می‌کند که قدرت را تصاحب کند که اگر این اتفاق بیفتد، رویدادهای خون‌بار در راه خواهد بود.»

از قرار معلوم، ایالات متحده امریکا روند تسویه حسابش را سرعت می‌بخشد. رویترز در ۲۷ می گزارش داد که قبل از تقویم زمانی توافق شده بین امریکا و طالبان، ایالات متحده امریکا چهار هزار و ۴۰۰ سرباز را کاهش داده و به سقف هشت هزار و ۶۰۰ سرباز نگه داشته است. بر بنیاد تعهدنامه، تا پایان ماه می بعدی، شمار سربازان به صفر می‌رسد. طالبان آتش‌بس سه روزه را در جنگ خود علیه دولت، هم‌زمان با تعطیلات عید تمدید کردند.

اشرف غنی، رییس جمهور کشور، با آتش‌بس موافقت داشت. گوستوزی می‌گوید که طالبان هم تصمیم گرفته بودند که سطح خشونت‌ها را که از زمان امضای توافق‌نامه با ایالات متحده امریکا تشدید شده بود، «کاهش» دهند.

با این حال رسانه‌های کشور گزارش داده‌اند که تا کنون در جریان آتش‌بس برخی حملاتی راه‌اندازی شده است.

طالبان یک هفته قبل از عید، بیانیه‌ی آخندزاده را که خطاب به امریکا ذکر شده بود: «فرصت به دست آمده برای ختم جنگ که بر اساس یک معامله فراهم شده، نباید از دست برود»، منتشر کردند. آخندزاده در بیانیه گفته بود: «امارت اسلامی تعهد کرده که به توافق‌نامه پای‌بند بماند و از طرف مقابل خواهان این است که افتخار پایبندی به تعهدش را داشته باشد و اجازه ندهد که شرایط بحرانی، فرصت به دست آمده را از بین ببرد.»

یک مقام ارشد افغانستان می‌گوید که بسیاری از تندروان طالبان، توافق ۲۹ فبروری طالبان با امریکا را پیروزی بر «اشغال‌گران» افغانستان خوانده بودند. به گفته وی، شورشیان از قبل در حال آماده‌گی برای جنگ آشکار علیه دولت افغانستان در زمانی بودند که نیروهای امریکایی از کشور بیرون شوند.

کنترل منابع درآمد از جمله -تولید و قاچاق مواد مخدر، مواد معدنی، اخاذی و مالیات حمل و نقل و استفاده از جاده‌ها-، کلیدی برای کنترل تحریک طالبان است. کنترل و تنظیم منابع مالی طالبان تا حد زیادی توسط کسانی صورت می‌گیرد که با استفاده از راه‌های شخصی کمیسیون مالی طالبان را اداره می‌کنند. اعتقاد بر این است که ملا یعقوب توان نظامی‌اش را برای کسب درآمد به بخش‌های پردرآمد مانند استخراج غیرقانونی معادن، مواد مخدر، اخاذی از جاده‌ها، باج‌گیری از شرکت‌های بزرگ و سایر کسب‌وکارهای پرمنفعت متمرکز کرده است.

به اساس گزارش جون ۲۰۱۹ گروه تحلیلی پشتی‌بانی و تحریم‌های شورای امنیت سازمان ملل متحد، این سازمان به این باور است که طالبان حداقل در سال ۴۰۰ میلیون دالر امریکایی از مواد مخدر به دست می‌آورند. این مبلغ جدای از استخراج غیر قانونی معادن و سایر منابع زمینی، مالیات غیر قانونی، اخاذی، فروش خدمات و املاک تجارتی و دولتی و دریافت کمک‌های مالی از خارج است.

بر اساس شواهد فارین پالیسی، سقف درآمد سالانه طالبان از درَک مواد مخدر ۴۱۶ میلیون دالر و از درک استخراج و قاچاق مواد مخدر ۴۶۴ میلیون دالر برآورد شده است. درآمد به دست آمده هزینه طیف وسیعی از ارتباطات از راه دور، ساخت‌وساز، خرید مستغلات و صادرات محصولات زراعتی غیر از مواد مخدر برای جذب بودجه بیش‌تر به شورشیان می‌شود.

جان نیکلسون، یک جنرال امریکایی در دسامبر ۲۰۱۶ گفته بود که در حدود ۶۰ درصد بودجه طالبان از تولید مواد مخدر از ولایت هلمند، جایی بیش‌ترین مواد مخدر جهان در آن تولید شده و جنگ را برای ایالات متحده امریکا و انگلستان دشوار کرده، به دست می‌آید. او گفته بود که طالبان برای تولید و قاچاق مواد مخدر با گروه‌های مافیایی جنایت‌کار همکاری کرده بودند.

نیکلسون به خبرنگاران گفته بود: «پولی که از صنعت تریاک به دست می‌آید، باعث جلب‌وجذب و تقویت شورشیان شده است و به همین دلیل می‌بینم که جنگ‌های زیادی در هلمند ادامه دارد.»

بنا بر گزارش وزارت دفاع، انگلستان ۴۵۷ نیروی جنگی‌اش در افغانستان را که اکثراً در هلمند بودند، از دست داده است. اسناد ایالات متحده امریکا که رهبری نیروهای جامعه جهانی و ائتلاف ناتو را در افغانستان به عهده دارد، نشان می‌دهد که بیش‌تر از دو هزار و ۲۰۰ نیروی نظامی را از ۲۰۰۱ تا کنون در افغانستان از دست داده است.

روند صلح که با پیش روِی دولت ترامپ آغاز شده، به دلیل خنثا کردن دولت غنی و ایجاد شرایط برای متوقف نشدن حملات علیه نیروهای افغان و اهداف غیر نظامی، با انتقادهای شدید در افغانستان مواجه شده است.

در ماه‌های امضای توافق‌نامه صلح، ده‌ها نفر از نیروهای مبارز افغانستان و غیر نظامیان در حملات شورشیان کشته شده‌اند. در پی حملات تکان‌دهنده به بخش زایمان شفاخانه ۱۰۰ بستر در کابل که در آن مادران و نوزادان تازه‌متولد توسط افراد مسلح مورد حمله قرار گرفتند، غنی نیروهایش را مجدداً به حالت تهاجمی باز گردانید. با آن‌که طالبان دست داشتن در این حمله را انکار کردند اما تحلیل‌گران می‌گویند که طالبان، شبکه‌ی حقانی، دولت اسلامی و سایر گروه‌های تروریستی فعال در افغانستان را آبیاری کرده‌اند و جدا از این گروه‌ها نیستند.

آتش‌بس در عید ۲۰۱۸ برای اولین بار آرزوها و امیدهای بزرگی بین افغان‌ها برانگیخت و به آنان این درک را داد که جنگ به پایان می‌رسد. از زمان حمله روسیه در سال ۱۹۷۹، افغانستان بیش از ۴۰ سال است که در جنگ به سر می‌برَد. مرحله فعلی جنگ، طولانی‌ترین جنگ امریکا به حساب می‌رود.

طالبان از سال ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۱ افغانستان را اداره کردند.پس از حملات یازدهم سپتامبر که توسط اسامه بن‌لادن رهبر القاعده [که مستقر در افغانستان بود] برنامه‌ریزی و اجرا شد، رژیم طالبان با دخالت جامعه‌ی جهانی به رهبری امریکا، مورد حمله قرار گرفت و سرنگون شد. بعدها، رهبری طالبان با حمایت اسلام‌آباد دوباره در مرز پاکستان تجدید سازمان کرد، دولت تبعیدی تشکیل داد و برای بیرون راندن دولت کابل، پرچم جنگ بر افراشت.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن