طالبان و جابه‌جایی در سطح رهبری

لطیف آرش

اسوشیتید پرس به نقل از منابع مهم طالبان گزارش داده است که رهبر این گروه، ملا هبت‌الله آخوند‌زاده، دست به تغییرات مهم در بخش‌های سیاسی و نظامی این گروه زده است.

رهبر طالبان هشت تن از اعضای دفتر سیاسی قطر به شمول ملا امیر خان متقی را اخراج و چهار تن از اعضای رهبری این گروه را به آن افزوده است. در بخش نظامی نیز آقای آخوندزاده ملا یعقوب فرزند ملا محمد‌عمر را به جای ملا ابراهیم صدر به عنوان رییس کمیسیون نظامی تعیین کرده است. گرچه تغییر و تبدیل در میان گروه طالبان یک امر معمول بوده و رهبری این گروه هراز‌گاهی مسوولان نظامی و سیاسی خویش را تبدیل می‌کنند، اما اخراج اعضای دفتر سیاسی طالبان در قطر و انتصاب پسر ملا محمد‌عمر مجاهد در شرایط حساس کنونی ابهامات جدی را در میان اعضای گروه طالبان به وجود آورده است.

 اخراج فرماندهان نظامی و مسوولان سیاسی در میان گروه طالبان تاریخچه درازی دارد. رهبر و بنیان‌گذار جنبش طالبان در زمان حاکمیت این گروه ملا دادالله آخوند را به دلیل سرکشی از اصول طالبان و ضرب‌وشتم یکی از ولسوال‌ها در شمال کشور، از وظیفه سبک‌دوش و صد‌ها جنگ‌جوی تحت امرش را خلع سلاح کرد.

بعد از سال ۲۰۰۱ نیز روند اخراج فرماندهان نظامی و عزل مقام‌های سیاسی در درون گروه طالبان ادامه یافت. بعد از کشته شدن ملا دادالله آخوند در سال ۲۰۰۶  برادر وی ملا بخت، مشهور به ملا منصور دادالله، تعدادی از فرماندهان بلند‌رتبه طالبان را متهم به قتل برادرش کرد،. زمانی که این مساله به گوش ملا محمد‌عمر رسید، وی ملا منصور را از جنبش طالبان منفک کرد. در سال ۲۰۰۹ ملا ‌عمر از طریق یک پیام صوتی ملا آغا‌جان معتصم، رییس کمیسیون مالی را به خاطر اختلاص مالی  و ملا عبدالجلیل، معین وزرات خارجه در دوره حاکمیت طالبان را به خاطر ایجاد روابط مخفی با کشورهای همسایه از این گروه اخراج کرد.

بحران در دفتر قطر

این‌که دفتر سیاسی طالبان در قطر چگونه ایجاد شد، دیدگاه‌های گوناگونی وجود دارد. در بین سال‌های ۲۰۰۶ الی ۲۰۰۹ مقامات نظامی و استخباراتی دولت امریکا به این باور رسیدند که جنگ افغانستان راه حل نظامی ندارد، از همین رو تلاش کردند که با طالبان وارد گفت‌وگو شوند. به همین دلیل با میانجی‌گری دولت‌های پاکستان، آلمان و قطر زمینه دیدار‌های مخفی میان نماینده‌های طالبان و دولت امریکا مساعد شد. نقش طیب آغا، رییس دفتر پیشین ملا محمد‌عمر و یگانه دیپلمات شناخته شده طالبان در این زمینه، برجسته بود. طیب آغا به ملا محمد‌عمر پیام فرستاد و خواهان اعطای مجوز ایجاد دفتر سیاسی طالبان شد. ملا عمر با گذاشتن چهار شرط (این‌که دفتر در یک کشور اسلامی ایجاد شود، این کشور باید همسایه افغانستان نباشد، با طالبان پیشینه دشمنی نداشته باشد و در ائتلاف ۲۰۰۱ که بر ضد طالبان شکل گرفت سهیم نباشد) با این طرح موافقت کرد. طیب آغا با در‌نظر‌داشت شروط ملا عمر و موافقت دولت امریکا، قطر را به عنوان کشور میزبان دفتر سیاسی طالبان برگزید، اما سخنگوی پیشین ملا محمد‌عمر در کتابش «ملا محمد‌عمر، طالبان و افغانستان» می‌نویسد که طیب آغا، رییس دفتر پیشین ملا محمد‌عمر، در سال ۲۰۱۲ برای ملا محمد‌عمر پیام فرستاد که وی می‌خواهد چند تن از اعضای طالبان را همراه خود به قطر ببرد و با میانجی‌گری آلمان با دولت امریکا در مورد تبادله زندانیان گوانتانامو مذاکره کند. ملا محمد‌عمر در پهلوی صدور مجوز تاکید کرد که از هر راه ممکن برای رهایی زندانیان تلاش کند. طیب آغا از ملا عمر درباره ایجاد دفتر قطر و مذاکرات با امریکا در مورد سرنوشت افغانستان صحبت نکرده بود و نه هم ملا عمر برای وی چنین مجوز داده بود. طیب آغا اکثراً دساتیر و فیصله‌های شورای رهبری طالبان را نادیده می‌گرفت و طوری وانمود می‌کرد که وی اجازه مستقیم ملا عمر را دارد و کسی حق مداخله در کار‌هایش را ندارد. از سوی دیگر بعضی از اعضای دفتر قطر نیز طیب آغا را متهم می‌کردند که به گونه‌ی انفرادی و در پشت درهای بسته با مقامات امریکایی دیدار می‌کند.

در ماه اپریل سال ۲۰۱۳ اوضاع صحی ملا محمد‌عمر به وخامت گرایید و در بیست‌وچهارم همین ماه درگذشت. دو ماه بعد از وفات ملا محمد‌عمر دفتر سیاسی طالبان در قطر به گونه‌ی رسمی افتتاح شد.

بعد از اعلام خبر مرگ ملا محمد‌عمر، ملا اختر‌محمد منصور به رهبری مولوی عبدالکبیر یک کمیسیون تفتیش در بخش امور مالی دفتر قطر ایجاد کرد و ملا محمد‌یونس به دفتر قطر فرستاده شد. محمد‌یونس در گزارشش به شورای رهبری گفت که در بخش مالی دفتر قطر شفافیت وجود ندارد و اعضای این دفتر به تجارت‌های بزرگ و خرید جایداد در امارات متحده عربی مصروف‌اند. طیب آغا قبل از این‌که مورد باز‌پرس قرار گیرد و اعتبارش نزد نماینده‌های جهان از میان برود، با نشر اعلامیه‌ای جدایی خویش را از گروه طالبان اعلام کرد و از ریاست دفتر سیاسی قطر استعفا داد و دلیل این کارش را انتخاب شدن ملا اختر‌محمد منصور در کشور پاکستان اعلام داشت.

اعضای دفتر قطر از میان شورای کویته، جناح سراج‌الدین حقانی و جناح ملا یعقوب تشکیل شده است، از همین رو میان آن‌ها بر سر برخی مسایل  اختلافات وجود داشت؛ اما بعد از رفتن ملا برادر این اختلافات و مشکلات افزایش یافت، چون بنا بر پیشنهاد وی رهبر گروه طالبان آن عده اعضای دفتر قطر که با پاکستان روابط نزدیک داشتند را از دفتر قطر اخراج و چهار تن از اعضای شورای رهبری و افراد قابل اعتماد رهبر به دفتر قطر افزوده شدند. در همین حال گزارش‌هایی وجود دارد که با نشر خبر اخراج این افراد، فرماندهان نزدیک به ملا عبدالغنی برادر در شهر کویته پاکستان از سوی دولت این کشور بازداشت شده‌اند. از طرف دیگر باور‌ها بر این است که در عقب بحران دفتر  سیاسی طالبان در قطر دولت امریکا نقش بازی می‌کند و از این طریق می‌خواهد طالبان مستقر در میدان‌های جنگ را چند‌پارچه سازد و اخراج این افراد نخستین جرقه در این بخش به حساب می‌آید.

از سوی دیگر رهبر گروه طالبان ملا محمد‌یعقوب فرزند ملا محمد‌عمر را به صفت رییس کمیسیون نظامی این گروه مقرر کرده است. کمیسیون نظامی از سال ۲۰۱۴ الی ۲۰۲۰ از سوی ملا ابراهیم صدر رهبری می‌شد. آقای صدر از کار‌کشته‌ترین فرماندهان نظامی طالبان به شمار می‌رود که تجربه جنگ با ارتش سرخ شوروی سابق را نیز در کار‌نامه دارد. گفته می‌شود که وی مورد احترام حلقه مرکزی شبکه القاعده نیز است و براساس گزارش سازمان ملل متحد ملا ابراهیم صدر در سال ۲۰۱۹ با حمزه بن لادن پسر اسامه بن لادن در ولسوالی سنگین ولایت هلمند دیدار کرده و برای وی اطمینان داده که گروه طالبان به حمایت‌شان از سازمان القاعده ادامه خواهد داد.

 به باور آگاهان نظامی با آمدن صدر صفوف طالبان منظم‌تر شد و این گروه در جنگ علیه دولت افغانستان و نیروهای خارجی از تاکتیک‌های جدید استفاده می‌کرد. در زمان رهبری وی طالبان به جنگ‌افزار‌های مجهز با دوربین‌های شب‌بین دست یافتند و استفاده از سلاح‌های ثقیله در واحد‌های کوچک نظامی (دلگی‌ها) افزایش یافت که این امر موجب تلفات بیش‌تر نیروهای نظامی دولت افغانستان  و نیروهای خارجی شد. حالا سوال اساسی این است که چرا ملا محمد‌یعقوب که بیش‌تر از سی سال ندارد و به تازه‌گی  تحصیلات دینی‌اش را تکمیل کرده و از تجربه نظامی نیز برخوردار نیست، عوض یک کادر جنگی مقرر می‌شود؟

کمیسیون نظامی مهم‌ترین کمیسیون در گروه طالبان به شمار می‌رود. جنگ علیه دولت افغانستان از سوی همین کمیسیون به پیش برده می‌شود. رهبری طالبان نگران بغاوت و انشعاب فرماندهان نظامی خویش در صورت موفقیت و یا هم  شکست روند صلح هستند، از همین رو ملا هبت‌الله آخوند‌زاده با انتصاب ملا یعقوب می‌خواهد افراد متمرد و باغی احتمالی را شناسایی و از مناصب نظامی عزل کند. از سوی دیگر ملا محمد‌یعقوب به عنوان فرزند ارشد ملا محمد‌عمر از نفوذ معنوی در میان فرماندهان و جنگ‌جویان گروه طالبان برخوردار است و یکی از دلایل انتصاب وی استفاده از همین نفوذ معنوی او برای مهار بحران‌های احتمالی درونی گروه طالبان می‌باشد.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن