گرایه‌ی بقا‌گزینی

یک‭ ‬زمستان،‭ ‬چند‭ ‬روزی‭ ‬در‭ ‬رستورانی‭ ‬در‭ ‬کارته‭ ‬سه‭ ‬می‌رفتم‭. ‬سالن‭ ‬بخاری‌دار‭ ‬و‭ ‬گرمی‭ ‬داشت‭. ‬لاکن،‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬توفیقاتِ‭ ‬اجباری‭ ‬آن‭ ‬سالن،‭ ‬شنیدن‭ ‬رأی‌زنی‌های‭ ‬بلند‭ ‬چند‭ ‬دختر‌خانمی‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬هوای‭ ‬تأسیس‭ ‬مؤسسه‭ ‬جدیدی‭ ‬برای‭ ‬بهبود‭ ‬وضع‭ ‬اقتصادی‭ ‬زنان‭ ‬در‭ ‬سر‭ ‬داشتند‭. ‬آن‌ها‭ ‬با‭ ‬حرارت‭ ‬زیادی‭ ‬برنامه‌ریزی‭ ‬می‌کردند‭. ‬اگر‭ ‬گاهی‭ ‬پای‭ ‬محدودیت‌های‭ ‬مهارتی‭ ‬و‭ ‬تجربه‌ای‌شان‭ ‬به‭ ‬میان‭ ‬می‌آمد،‭ ‬مثال‭ ‬چند‭ ‬نفر‭ ‬رئیس‭ ‬موفق‭ ‬مؤسسه‌ها‭ ‬را‭ ‬می‌آوردند‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬کار‭ ‬دل‌گرمی‌شان‭ ‬را‭ ‬بیش‌تر‭ ‬می‌ساخت‭.‬

شاید‭ ‬هر‭ ‬کدام‭ ‬ما‭ ‬کسانی‭ ‬را‭ ‬می‌شناسیم‭ ‬که‭ ‬گاهی‭ ‬از‭ ‬ما‭ ‬خواسته‌اند‭ ‬در‭ ‬تأسیس‭ ‬مؤسسه‭ ‬و‭ ‬یا‭ ‬ابتکارات‭ ‬پُرریسک‌تر‭ ‬مانند‭ ‬ایجاد‭ ‬شرکت‭ ‬مشورتی،‭ ‬چاپ‭ ‬نشریه،‭ ‬رستوران،‭ ‬سفر‭ ‬قاچاقی‭ ‬به‭ ‬اروپا‭ ‬و‭ ‬یا‭ ‬دیگر‭ ‬موارد‭ ‬با‭ ‬آن‌ها‭ ‬کمک‭ ‬کنیم‭. ‬آن‌ها‭ ‬برای‭ ‬تشویق‭ ‬ما،‭ ‬مثال‌های‭ ‬فراوان‭ ‬آدم‌های‭ ‬موفق‭ ‬را‭ ‬می‌آورند‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬کار‭ ‬باعث‭ ‬دلداری‭ ‬ما‭ ‬می‌شود‭. ‬مگر‭ ‬از‭ ‬قدیم‭ ‬نگفته‌اند‭ ‬که‭ ‬خواستن‭ ‬توانستن‭ ‬است؟‭ ‬امیدواری‭ ‬برای‭ ‬پیروزی‭ ‬چنین‭ ‬برنامه‌ها‭ ‬لازم‭ ‬است،‭ ‬ولی‭ ‬ما‭ ‬اکثراً‭ ‬در‭ ‬سنجش‭ ‬چانس‭ ‬کامیابی‭ ‬خود‭ ‬دچار‭ ‬خوش‌بینی‭ ‬می‌شویم‭. ‬این‭ ‬اشتباه‭ ‬منطقی‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬ادبیات‭ ‬روان‌شناختی‭ ‬‮«‬گرایه‌ی‭ ‬بقاگزینی‮»‬‭ ‬Survivorship‭ ‬Bias‭ ‬می‌گویند‭.‬

گرایه‌ی‭ ‬بقاگزینی،‭ ‬یعنی‭ ‬این‭ ‬که‭ ‬‮«‬تلفات‮»‬‭ ‬نادیده‭ ‬گرفته‭ ‬شوند‭ ‬و‭ ‬‮«‬بازمانده‌گان‮»‬‭ ‬در‭ ‬کانون‭ ‬توجه‭ ‬قرار‭ ‬گیرند‭. ‬مثلاً،‭ ‬آن‭ ‬دختر‌خانم‌ها‭ ‬درباره‌ی‭ ‬قبرستانی‭ ‬که‭ ‬همه‭ ‬ساله‭ ‬وزارت‭ ‬اقتصاد‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬صد‌ها‭ ‬مؤسسه‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬خاک‭ ‬می‌سپارد‭ ‬زیاد‭ ‬فکر‭ ‬نمی‌کردند‭. ‬در‭ ‬عوض،‭ ‬توجه‭ ‬غیر‌مساوی‭ ‬آنان‭ ‬به‭ ‬مؤسساتی‭ ‬جلب‭ ‬می‌شد‭ ‬که‭ ‬شمار‭ ‬کارمندان‌شان‭ ‬زیاد،‭ ‬رییس‌های‌شان‭ ‬مشهور‭ ‬و‭ ‬‮«‬فند‮»‬‌شان‭ ‬مستدام‭ ‬است‭. ‬آن‌ها‭ ‬به‭ ‬بازمانده‌گان‭ ‬بیش‌تر‭ ‬می‌اندیشیدند‭ ‬و‭ ‬خودشان‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬صورت‭ ‬خودکار‭ ‬در‭ ‬گروه‭ ‬بازمانده‌گان‭ ‬شمار‭ ‬می‌کردند‭.‬

یک‭ ‬نمونه‭ ‬مشهور‭ ‬گرایه‌ی‭ ‬بقاگزینی‭ ‬در‭ ‬جریان‭ ‬جنگ‭ ‬دوم‭ ‬جهانی‭ ‬اتفاق‭ ‬افتاد‭. ‬نیروی‭ ‬هوایی‭ ‬امریکا‭ ‬چندین‭ ‬ریاضی‌دان‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬کار‭ ‬گماشته‭ ‬بود‭ ‬تا‭ ‬طرح‭ ‬اصابت‭ ‬گلوله‌های‭ ‬دشمن‭ ‬بر‭ ‬طیاره‌ها‭ ‬را‭ ‬بررسی‭ ‬کنند‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬آن‭ ‬طریق‭ ‬ساحات‭ ‬آسیب‌پذیر‭ ‬طیاره‌ها‭ ‬را‭ ‬شناسایی‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬فلز‭ ‬ضد‌گلوله‭ ‬بپوشانند‭. ‬ابراهم‭ ‬والد،‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬آن‭ ‬ریاضی‌دانان،‭ ‬متوجه‭ ‬شد‭ ‬که‭ ‬این‭ ‬بررسی‭ ‬نمی‌تواند‭ ‬طیاره‌ها‭ ‬را‭ ‬مصون‌تر‭ ‬سازد،‭ ‬زیرا‭ ‬آنان‭ ‬طیاره‌هایی‭ ‬را‭ ‬مطالعه‭ ‬می‌کردند‭ ‬که‭ ‬با‭ ‬وجود‭ ‬اصابت‭ ‬گلوله‭ ‬توانسته‭ ‬بودند‭ ‬به‭ ‬قرارگاه‭ ‬برگردند‭. ‬یعنی‭ ‬مطالعه‌‌ی‭ ‬ساحات‭ ‬اصلی‭ ‬آسیب‌پذیر‭ ‬طیاره‭ ‬زمانی‭ ‬ثمربخش‭ ‬می‌شد‭ ‬که‭ ‬طیاره‌های‭ ‬سقوط‭ ‬کرده‭ ‬را‭ ‬جمع‌آوری‭ ‬و‭ ‬بررسی‭ ‬می‌کردند‭.‬

گرایه‌ی‭ ‬بقاگزینی‭ ‬به‭ ‬خاطری‭ ‬اتفاق‭ ‬می‌افتد‭ ‬که‭ ‬ذهن‭ ‬ما‭ ‬به‭ ‬صورت‭ ‬روش‌دار‭ ‬بیش‌تر‭ ‬متوجه‭ ‬نمونه‌های‭ ‬موفق‭ ‬می‌شود‭. ‬مثلاً‭ ‬اگر‭ ‬از‭ ‬شما‭ ‬خواسته‭ ‬شود‭ ‬در‭ ‬مورد‭ ‬یک‭ ‬بازیگر‭ ‬مشهور‭ ‬هندی‭ ‬فکر‭ ‬کنید،‭ ‬کدام‭ ‬هنرپیشه‭ ‬در‭ ‬ذهن‌تان‭ ‬خطور‭ ‬می‌کند؟‭ ‬حتماً‭ ‬هنرپیشه‌های‭ ‬سرشناس‭. ‬توجه‭ ‬همه‌گانی‭ ‬بیش‌تر‭ ‬جلب‭ ‬انسان‌ها،‭ ‬شرکت‌ها،‭ ‬مؤسسات‭ ‬و‭ ‬اندیشه‌های‭ ‬کامیاب‭ ‬می‌شود‭. ‬ما‭ ‬اکثراً‭ ‬نویسنده‌گان‭ ‬و‭ ‬هنرمندان‭ ‬پرآوازه‭ ‬را‭ ‬می‌شناسیم‭. ‬کم‌تر‭ ‬کسی‭ ‬بر‭ ‬گور‌های‭ ‬دسته‌جمعی‭ ‬هنرمندان‭ ‬کم‌آوازه‭ ‬دعا‭ ‬می‌خوانَد‭.‬

در‭ ‬سرمایه‌گذاری‌ها،‭ ‬زمان‌گذاری‌ها‭ ‬و‭ ‬انرژی‌گذاری‌ها‭ ‬دقیق‭ ‬باشید‭. ‬بار‭ ‬دیگر‭ ‬اگر‭ ‬کسی‭ ‬از‭ ‬شما‭ ‬خواست‭ ‬در‭ ‬ابتکار‭ ‬ریسک‌دار‭ ‬کمک‌شان‭ ‬کنید،‭ ‬بگویید‭ ‬بیایید‭ ‬سوراخ‌های‭ ‬طیاره‌های‭ ‬سقوط‭ ‬کرده‭ ‬را‭ ‬نیز‭ ‬بررسی‭ ‬کنیم‭.‬

یادداشت‭: ‬گرایه،‭ ‬مشتق‭ ‬شده‭ ‬از‭ ‬گرایش،‭ ‬به‭ ‬عامل‭ ‬یا‭ ‬حالتی‭ ‬نسبتاً‭ ‬منفی‌ای‭ ‬اطلاق‭ ‬می‌شود‭ ‬که‭ ‬ما‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬سوی‭ ‬چیزی‭ ‬می‌گرایاند،‭ ‬حتا‭ ‬اگر‭ ‬خودمان‭ ‬از‭ ‬نقش‭ ‬آن‭ ‬گرایه‭ ‬بی‌خبر‭ ‬باشیم‭.‬

 

 

جاوید‭ ‬نادر

jawed‭.‬[email protected]‭.‬com

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن