چوب لای چرخ تحصیل در دانشگاه‌های دولتی افغانستان

شمس‌الحق بهره، دانشجوی دانشگاه هرات

در دو سال اخیر، از یک‌سو همه‌گیری ویروس کرونا و از دیگرسو در چند ماه اخیر استیلای گروه طالبان بر افغانستان، موجب شده است تا بیش از هر قشر و نهاد دیگر، دانشجویان و دانشگاه‌ها در معرض آسیب و شکننده‌گی تحصیلی قرار گیرند. در این میان اما استیلای طالبان، نوعی درز و دو دسته‌گی را در میان دانشجویان برحال دانشگاه‌های دولتی و دانشگاه‌های خصوصی ایجاد کرد. دسته نخست باروبندیل‌شان را جمع کرد، از مرزهای کشور گذشت و به امید ادامه تحصیل و شروع زنده‌گی جدید در کشورهای دیگر پناه برد. دسته دوم با اجبار یا اختیار در موطن‌شان باقی ماند با این امید که درب دانشگاه‌های دولتی باز شود و درس‌شان را تمام کند.

پس از کنفرانس بن در سال ۲۰۰۱ میلادی، به کمک جامعه جهانی و کادرهای علمی کشور، نهادهای تحصیلات عالی افغانستان پس از گذر از یک دوره سکون و بی‌رمقی، دوباره جان گرفتند و رشد کردند. با توجه به آخرین معلوماتی که در ۱۵ ماه اکتوبر سال ۲۰۲۱ میلادی از سوی وزارت عدلیه افغانستان نشر شد، در سراسر کشور ۱۶۵ نهاد تحصیلات عالی فعالیت می‌کنند که از این میان ۱۲۶ نهاد غیردولتی و ۳۹ نهاد دولتی‌اند. نظر به آمار، در سال‌های اخیر به‌طور اوسط حدود ۳۰۰ هزار تن در سال مصروف فراگیری علم در نهادهای تحصیلی دولتی و خصوصی بوده‌اند.

با همه‌گیری ویروس کرونا روند تحصیل در نهادهای تحصیلات عالی افغانستان پس از حدود دو دهه به‌صورت حضوری، متوقف شد. اندکی پس از آن به کمک روش‌های تدریس مجازی، دانشگاه‌ها به فعالیت‌شان ادامه دادند. پس از آن، در پانزدهم آگست بار دیگر دانشگاه‌ها تعطیل شدند. اساسی‌ترین عامل تعطیل شدن دانشگاه‌ها این بار رویکرد گروه طالبان است. این گروه با موضع‌گیری‌های عجیب و غریب در مورد دانشگاه‌ها، نوعی بی‌اعتمادی و ناامیدی را در بین دانشجویان خلق کرده است.

اندکی پیش از قدرت‌گیری طالبان در افغانستان، با درنظرداشت الزامات صحی به منظور جلوگیری از شیوع موج دلتای ویروس کرونا و مشکلات امنیتی، دانشگاه‌ها تعطیل شدند. قرار بود دوره قرنطین به پایان برسد و دانشگاه‌ها شروع شوند که کابل سقوط کرد. طالبان دانشگاه‌های دولتی و موسسات تحصیلات عالی خصوصی را «تا امر ثانی» تعطیل اعلام کردند. هرچند بعد از آن نهادهای تحصیلات عالی خصوصی اجازه شروع درس‌ها را دریافت کردند، ولی دانشگاه‌های دولتی هنوز هم اجازه فعالیت دوباره را دریافت نکرده‌اند. سخن‌گوی طالبان گفته است که مکتب‌های دخترانه و دانشگاه‌ها در سال آینده براساس معیارهای اسلامی باز خواهند شد. این موضع‌گیری، به جای آن‌که دانشجویان و دانشگاه‌ها را امیدوار کند، آنان را ناامید کرده است.

از موضع‌گیری‌های گروه حاکم، چند موضوع قابل استنباط است. نظام تحصیلی در اولویت‌ این گروه قرار ندارد و ای بسا دیدگاه جناح‌های مختلف طالبان نسبت به نظام تحصیلی، متفاوت است. عده‌ای از ادامه فعالیت دانشگاه‌ها در چارچوب شریعت اسلامی سخن می‌زنند، تعداد دیگر بُعد جنسیتی دانشگاه را برجسته‌ می‌کنند و افرادی هم بر ضرورت تغییر محتوایی نصاب آموزشی و تحصیلی تأکید می‌کنند.

با توجه به این‌که امروز در سراسر دنیا دانشگاه‌ها عامل توسعه، تحول و انکشاف هر کشور تلقی می‌شوند و نهادهای تحصیلی مراکز تولید علم و مهارت هستند، بسته ماندن دانشگاه‌های دولتی در کشور وضعیت نامطلوب کنونی را شکننده‌تر می‌کند. دانشجویان حق دارند به دانشگاه بروند و درس‌های نیمه‌تمام‌شان را به آخر برسانند. بسته ماندن دانشگاه‌ها، موج تازه مهاجرت و فرار جوانان از کشور را تشدید و افغانستان را بیش‌تر از پیش منزوی خواهد کرد. بنابراین، طالبان نباید بیش از این دروازه دانشگاه‌ها را بسته نگه دارند و نسبت به سرنوشت صدها هزار دانشجو بی‌توجه باشند. حکومت سرپرست طالبان حق ندارد به دلیل اختلافات درونی در مورد نظام تحصیلی کشور، جوانان و نوجوانان این سرزمین را از درس و دانشگاه دور کند.

دکمه بازگشت به بالا