از کشتن و بستن خبرنگاران دست بکشید

دو روز پیش چهار خبرنگار محلی در قندهار از سوی دولت به ظن «تبلیغ برای دشمن» بازداشت شدند. این خبرنگاران برای تهیه گزارش از منطقه زیر اشغال گروه طالبان به ولسوالی اسپین‌بولدک رفته بودند. وزارت امور داخله در یکم اسد ادعا کرد که گروه طالبان پس از اشغال این ولسوالی ۴۰۰ غیرنظامی را بازداشت و از این میان ۱۰۰ تن آن‌ها را تیرباران کرده است. هیأت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان، کمیسیون مستقل حقوق بشر و اداره لوی سارنوالی کشور بر لزوم بررسی و رسیده‌گی به این ادعا تأکید کرده‌اند.

در بیست‌وپنجم سرطان گزارش شد که دانش صدیقی، خبرنگار و عکاس خبرگزاری رویترز، در جنگ بین دولت و طالبان در اسپین‌بولدک کشته شده است. در یکم اسد گزارش شد که نظرمحمد -مشهور به «خاشه جوان»- از سوی طالبان در قندهار تیرباران شده است. او یک سرباز پولیس و کمدین مشهور بود که شب‌هنگام توسط طالبان از خانه‌اش بازداشت شده بود.

این‌ها در مجموع خبرهای تکان‌دهنده‌ای است که طی حدود دو هفته اخیر از ولایت قندهار مخابره شده است. گروه طالبان تنها مسوولیت تیرباران «خاشه جوان» را برعهده گرفته است. این گروه می‌گوید که این کمدین را به دلیل اهانت به «امارت اسلامی» تیرباران کرده است.

ادعای اسارت ۴۰۰ غیرنظامی و تیرباران ۱۰۰ تن آن‌ها تاهنوز ثابت نشده است. قطعاً این ادعا نیاز به بررسی و پی‌گیری دارد.

طبق آن‌چه انجمن خبرنگاران آزاد افغانستان اعلام کرده است، بسم‌الله وطن‌دست، قدرت سلطانی، محب عبیدی و ثناءالله صیام، برای انجام تحقیق درباره ادعای «قوم‌کشی» توسط طالبان به اسپین‌بولدک رفته بودند. آن‌ها هنگام بازگشت از این ولسوالی در شهر قندهار توسط نیروهای امنیت ملی بازداشت شده‌اند. وزارت داخله روز گذشته گفت که تحقیقات از نزد این خبرنگاران در حال انجام است.

فاصله بین ادعای وزارت امور داخله و انجمن خبرنگاران آزاد افغانستان زیاد است. وزارت امور داخله می‌گوید که این خبرنگاران به ظن «تبلیغ برای دشمن» بازداشت شده‌اند. انجمن خبرنگاران آزاد افغانستان اما می‌گوید که این خبرنگاران برای تحقیق درباره ادعای «قوم‌کشی» به اسپین‌بولدک رفته بودند. این تفاوت در ادعاها باعث شده است که چگونه‌گی مأموریت این خبرنگاران و هدف و انگیزه آن‌ها از سفر به اسپین‌بولدک با ابهام روبه‌رو شود.

اما آن‌چه از این کشتن و بستن خبرنگاران در قندهار ثابت می‌شود، این است که کار روزنامه‌نگاری و اطلاع‌رسانی در سطح کشور نسبت به گذشته دشوارتر شده است. دولت، خبرنگاران را صرفاً به ظن این‌که «برای دشمن تبلیغ می‌کنند»، بازداشت می‌کند. گروه طالبان نیز به نوبه خود به اصل مصونیت جان خبرنگاران توجه ندارد. کشته شدن دانش صدیقی در حمله این گروه بر اسپین‌بولدک، مصداق بارز این بی‌توجهی است. ضمن آن‌که این گروه، پیش از این، خبرنگاران بسیاری را ترور کرده و یا هدف حملات انتحاری قرار داده است.

جامعه به اطلاعات موثق، بی‌طرفانه و به‌موقع از مناطق درگیر جنگ نیاز دارد. جامعه تنها به اطلاعات دولت و طالبان درباره جنایات مورد ادعا در میدان‌های جنگ اکتفا نمی‌کند. به این ترتیب، نیاز است که عطش جامعه به اطلاعات دقیق، موثق و بی‌طرفانه توسط رسانه‌های آزاد و مستقل رفع شود. این کار اما زمانی ممکن است که طرف‌های جنگ به مصونیت خبرنگاران و حق دست‌رسی مردم به اطلاعات احترام بگذارند.

رسانه‌های آزاد و خبرنگاران مستقل، بلندگو و مأمور هیچ یکی از طرف‌های جنگ نیستند. توقع جانب‌داری از طرف‌های جنگ از این رسانه‌ها و خبرنگاران یک کار نادرست است. رسانه‌ها و خبرنگاران تنها به اصول خبرنگاری و آن‌چه واقعیت هست و حقیقت دارد، متعهد هستند. بگذارید که خبرنگاران به کار حرفه‌ای خود مصروف باشند و آن‌ها را وادار به انجام کارهای خلاف اصول نکنید.

دولت به عنوان یک نهاد مسوول باید به قانون احترام بگذارد. اگر نسبت به رسانه‌ای و یا خبرنگاری مشکوک است، باید از مجاری قانونی آن اقدام کند. بر بنیاد ماده ۲۷ قانون اساسی، بازداشت هر شهروند کشور باید در چارچوب قانون انجام شود. هم‌چنان ماده ۴۴ قانون رسانه‌های همه‌گانی، مرجع نخست رسیده‌گی به تخلفات رسانه‌ای را کمیسیون بررسی شکایات و تخلفات رسانه‌ای معرفی کرده است. متأسفانه در بازداشت چهار خبرنگار محلی قندهار این ماده‌های قوانین نافذه نادیده گرفته شده است.

گروه طالبان اما بارها مرتکب قتل خبرنگاران شده است. این گروه به رغم آن‌که از احترام به آزادی بیان دم می‌زند، تاب تحمل صدای مخالف را ندارد. تیرباران یک کمدین صرفاً به اتهام «اهانت به امارت اسلامی»، مصداق بارز این ادعا است.

جامعه جهانی باید در برابر کشتار و به بند کشیدن خبرنگاران ساکت نماند. نه تنها گروه طالبان که دولت نیز بارها در صدد جلوگیری از گردش آزاد اطلاعات در کشور بوده است. همین چندی پیش مقامات عالی‌رتبه دولت، مسوولان رسانه‌ها را تحت فشار قرار داده بودند تا به نفع دولت کار کنند. قطعاً پشت این تقاضا، برنامه محدودسازی فعالیت آزاد رسانه‌ها نیز نهفته است. در چنین حالتی، شایسته است تا نهادهای بین‌المللی و کشورهای حامی دموکراسی و حقوق بشر، جلو تلاش‌های دولت و طالبان را در زمینه وضع محدودیت بر فعالیت رسانه‌ها بگیرند. در غیر این صورت، جنایات بشری بسیاری در گوشه و کنار افغانستان زیر انباری از دروغ و تبلیغ پنهان خواهد ماند و مردم از حق دست‌رسی به اطلاعات محروم خواهند شد.

دکمه بازگشت به بالا