شلیک بر موتر حامل مهاجران افغان؛ دست‌بند چرا، سوختاندن کافی نبود؟

آتش گشودن نیروهای ایرانی بر موتر حامل مهاجران افغان در یزد ایران، واکنش‌های تندی را به همراه داشته است. این واکنش‌ها اما پس از نشر تصاویر دیدار سفیر افغانستان در ایران افزایش یافته است. در تصاویری که نشر شده، دیده می‌شود که در دیدار سفر با یکی از زخمیان این رویداد، به او در بستر دست‌بند زده شده است. شماری از شهروندان این رفتار ایران را خلاف قوانین بین‌المللی می‌دانند و در پیوند به آن در شهرهای کابل و ننگرهار دست به تظاهرات زدند. شهروندان معترض با شعار «دست‌بند چرا، سوختاندن کافی نبود؟» نارضایتی‌شان را از کشور ایران ابراز کردند.

چهارشنبه، هفته گذشته سه مهاجر افغان پس از آتش‌ گرفتن موتر حامل‌شان کشته شدند و یک تن دیگر زخمی شد. این حادثه پس از آن رخ داد که شماری از مهاجران افغان در یک موتر سوار بوده‌اند و در مسیر با ایست پولیس ایران روبه‌رو می‌شوند. راننده موتر ظاهراً به ایست پولیس توجه نمی‌کند و پولیس به موتر حامل آن‌ها به طور مستقیم شلیک می‌کند. در پی شلیک پولیس، موتر حامل مهاجران افغان آتش گرفت که در نتیجه سه تن جان باختند و یک تن دیگر زخمی شدند. این حادثه واکنش‌های تندی را در کشور به همراه داشته است. شماری از شهروندان در اعتراض به این رفتار پولیس ایران در ولایت‌های کابل و هلمند گردهم‌آیی‌های اعتراضی برپا کردند و از وزارت خارجه خواستار پی‌گیری این حادثه شده‌اند.

شماری از جوانان روز یک‌شنبه، هژدهم جوزا در شهر کابل در مقابل سفارت کشور ایران دست به تظاهرات زدند و به رسم اعتراض، دروازه ورودی سفارت ایران را رنگین کردند. این گردهم‌آیی از سوی حزب همبسته‌گی در کابل برگزار شده بود. هم‌زمان با این، شماری از فعالان مدنی در ولایت هلمند نیز در اعتراض به کشته شدن و دست‌بند زدن مهاجران افغان در مقابل سفیر افغانستان در ایران گردهم‌آیی اعتراضی برپا کردند. آن‌ها به رسم اعتراض پرچم کشور ایران را به آتش کشیدند و با شعارهای «دست‌بند چرا، سوختن کافی نبود؟» خشم‌شان را نسبت به برخورد کشور ایران با مهاجران ابراز کردند.

علاوه بر این، شماری در شبکه‌های اجتماعی نیز نسبت به کشته شدن مهاجران و به بند کشیده شدن زخمی این رویداد واکنش نشان دادند. شهروندان این رفتار پولیس ایران در قبال مهاجرین را در تضاد با حقوق بشر و خلاف شریعت اسلامی دانسته‌اند. رحمت‌الله نبیل، رییس پیشین امنیت ملی در صفحه فیس‌بوکش نوشته است: «آقای جواد ظریف وزیر امور خارجه ایران برای مرگ جورج فلوید سیاه‌پوست امریکایی دادخواهی می‌کند. این‌سوتر اما ما برای هم‌وطنان مظلوم سوخته در آتش خود در کشور همسایه با پسوند مشترک (اسلامی) نمی‌توانیم دادخواهی کنیم. از مسوولین ما حتا بدرقه فریاد (کمی آب بیار که سوختم) توقع بی‌جا است.»

سیما سمر، وزیر دولت در امور حقوق بشر گفته است که مردم افغانستان هر روز «می‌سوزند». او این حادثه را دردناک توصیف کرده و خواهان پیگرد جدی این رویداد شده است. خانم سمر در توییترش نوشته است: «برای قربانیان، عدالت تأمین شود. دست‌رسی به عدالت خواست لوکس نیست بلکه نیاز انسانی و حق بشری است.»

طالب‌شاه دانشیار، فعال فیس‌بوکی از کشته شدن و به بند کشیدن زخمی این رویداد انتقاد کرده است. او گفته است: «اگر گاهی با آب می‌کشی‌ام و گاهی با آتش می‌سوزانی‌ام، دستم را رها کن. دستم را رها کن که آمده‌ام خانه‌ات را بسازم تا عمرم را به جرم افغان بودن به پای بلندمنزل‌های تو خاک کنم ولو که دست‌مزدم را به هزار بار نداده‌ای و با لگد از شهرت بیرونم کردی. گلایه‌ای ندارم، شاید معنای انسانیت در قاموس تو همین باشد.»

علاوه بر این، شماری از حقوق‌دانان نیز رفتار پولیس ایران با مهاجران را خلاف قوانین بین‌المللی و حقوق انسانی می‌دانند. وحید فرزه‌ای، عضو اتحادیه حقوق‌دانان افغانستان به روزنامه ۸صبح گفت که قوانین بین‌المللی حقوق همه‌ی انسان‌ها را بدون در نظر داشت تابعیت، جنسیت، قومیت، لسان و مذهب به رسمیت می‌شناسد و به عنوان یک انسان برای آن حقوق و امتیازات قایل است. او از وزارت خارجه خواست که این قضیه را بر اساس قوانین بین‌الملل و قانون نافذه کشور که از حقوق اتباع در داخل و خارج از کشور حمایت کرده، بررسی کند.

در همین حال وزارت امور خارجه کشور می‌گوید که یک هیأت را به بررسی این رویداد تعیین کرده است. گران هیواد، سخنگوی وزارت امور خارجه در صحبت با ۸صبح گفت که این وزارت یک هیأت را به رهبری عبدالغفور لیوال، سفیر افغانستان در تهران به وظیفه گماشته تا این رویداد را به طور همه‌جانبه بررسی کند. آقای هیواد گفت که این هیأت، به تازه‌گی به کارش آغاز کرده و هنوز به نتیجه‌ای نرسیده است.

این در حالی است که نیروهای مرزی ایران، حدود یک‌ونیم ماه پیش ۴۶ تن از کارجویان افغان را در مرز میان افغانستان و ایران در دریای هریرود انداخته بودند. در نتیجه این رویداد ۱۲ تن غرق شده بودند، ۱۷ نفر ناپدید شدند و ۱۷ تن دیگر نجات یافتند. وزارت خارجه برای بررسی این رویداد نیز دو هیأت حقیقت‌یاب گماشته بود. تاکنون اما از نتیجه نهایی کار این هیأت، چیزی در دست نیست. سخنگوی وزارت امور خارجه می‌گوید که سندهایی که جمع‌آوری کرده بود را به وزارت خارجه ایران سپرده‌اند تا آنان نیز این قضیه را بررسی کنند.

پیش از این کمیسیون مستقل حقوق بشر این رویداد را بررسی و مستندسازی کرده است. در این بررسی، کمیسیون مستقل حقوق بشر، مرزبانان کشور ایران را مقصر شناخته بود و از ایران خواسته بود که عاملان این رویداد را مورد پیگرد عدلی و قضایی قرار دهد. علاوه بر این، کمیسیون حقوق بشر از ایران خواسته بود که به خانواده‌های قربانیان غرامت پرداخت کند. ایران اما تاکنون زیر بار نرفته و همواره دست داشتن نیروهای مرزی‌اش در این رویداد مرگبار را رد کرده است.

دکمه بازگشت به بالا