نتایج یک تحقیق؛ حدود ۴۵ درصد ساکنان نواحی سوم و ششم شهر کابل در سال ۱۳۹۸ قربانی نوعی از جرایم جنایی شده‌اند

بررسی میزان قربانی جرم در سال ۱۳۹۸؛ (مطالعه موردی شهروندان شهر کابل، ساحه‌ی پل سوخته، کارته‌سه، پل سرخ، کوچه‌ی قلعه‌ی وزیر و سر کاریز)

مقدمه

هدف از نوشتن این مقاله، بررسی و مطالعه‌ی میزان قربانیان شهر کابل در ساحه‌ی پل سوخته، کارته‌سه، پل سرخ، کوچه‌ی قلعه‌ی وزیر و سر کاریز با نگرش میدانی است و از شهروندان ساحات فوق این پرسش‌ها مطرح شده است که آیا در مدت یک‌سال گذشته (۱۳۹۸) قربانی جرمی شده‌اید و آیا علیه شما جرمی از طرف مجرم اتفاق افتاده است یا خیر؟ در صورت بلی، در این مدت کدام‌یکی از این موارد: بیک‌دزدی و جیب‌بری، مورد ضرب و شتم واقع‌شدن، زورگیری و اخاذی، سرقت موتر، فریب‌کاری یا کلاه‌برداری، مزاحمت سرک و کوچه و تعدی و تجاوز را تجربه کرده­اید­؟ با توجه به مطالبی که در بالا اشاره شد، زمانی این بررسی دارای اهمیت و ضرورت شد که در این اواخر شهروندان کابل از نبود امنیت در تمامی نواحی شهر ابراز نگرانی کردند و این نگرانی در میان تمامی اقشار جامعه مانند افراد بی‌سواد، دارای تحصیلات، کارمند، معلم، کسبه‌کار، والدین و دانش‌جویان از بزه دیده‌شدن جرم احساس بالای دارند. این نوشتار به ‌هیچ‌عنوان در صدد ایجاد کارشکنی، تخریب و توهین به نیروهای دلیر امنیتی نیست. این بررسی در واقع نشان‌دهنده نگرش شهروندان نسبت به قربانی‌شدن جرم در سال ۱۳۹۸ است. برخی کشورها همانند افغانستان برای مهار و کنترل جرم و جنایت از روش واحدهای پیش‌گیری از جرم، امور پولیسی جامعه‌محور و امور مسأله‌محور استفاده کرده‌اند که این مورد امروزه به بخش جدایی‌ناپذیر فعالیت پولیس تبدیل شده است. برنامه‌­های شهروندمدار، برنامه‌ی آموزشی، برنامه­‌های امنیت شخصی، برنامه‌­های ثبت مشخصات اموال از واحدهای دیگری در پیش‌گیری از جرم است. مناسب است که پولیس در پیش‌گیری و جلوگیری از قربانی‌شدن مردم توسط مجرم در منطقه پل سوخته، کارته‌سه، پل سرخ، کوچه‌ی قلعه‌ی وزیر و سر کاریز شهر کابل از تجربیات ساکنان این مناطق استفاده کند و شهروندان با پلیس همکار باشند.

سوال بررسی: هدف اصلی این مقاله، بررسی میزان قربانی‌شدن جرمی شهروندان در سال ۱۳۹۸ با مطالعه‌ی موردی در منطقه‌ی پل سوخته، کارته‌سه، پل سرخ و کوچه‌ی قلعه‌ی وزیر و سر کاریز شهر کابل است. این بررسی در صدد آن است که تعداد قربانیان جرم این منطقه را در طول یک‌سال گذشته بررسی کند.

جواب بررسی: برای جواب بررسی، پیش‌فرض­ چنین تدوین شده است:

بیش از ۴۵٫۵ درصد از ساکنان منطقه‌ی پل سوخته، کارته‌سه، پل سرخ، کوچه‌ی قلعه‌ی وزیر و سر کاریز در یک‌سال گذشته قربانی جرمی مانند بیک‌دزدی و جیب‌بری، مورد ضرب و شتم واقع‌شدن، زورگیری و اخاذی، سرقت موتر، فریب‌کاری یا کلاه‌برداری، مزاحمت سرک و کوچه و تعدی و تجاوز شده­اند و ۵۵٫۵ در صد از ساکنان این منطقه در یک‌سال گذشته جرمی را تجربه نکرده­‌اند.

روش بررسی

یک‌بخش بررسی از روش کتاب‌خانه­ای استفاده‌شده است. برای جمع‌آوری اطلاعات، پرسش‌نامه میان شهروندان توزیع‌شده و برای تحلیل اطلاعات از برنامه‌ی spss استفاده شده است. برای گزینش نمونه، از روش نمونه‌­گیری احتمالی از نوع احتمالی طبقه‌­­ای و غیراحتمالی قضاوتی یا در دست‌رس استفاده‌شده است.

جامعه‌­ی آماری این بررسی، شهروندان (پشتون، تاجیک، هزاره و سادات) شهر کابل در سال ۱۳۹۸ می­باشند و ۱۳۴ نفر براساس درصد احتمالی هر گروه قومی در منطقه‌ی مربوطه از طریق فرمول کوکران برآورد شده که در جدول شماره (۱) آمده است.

جدول شماره ۱: نمونه­‌ی قومی شهروندان

شماره گروه قومی تعداد افراد درصد
۱ پشتون ۶ ۴٫۷%
۲ تاجک ۱۶ ۱۲٫۵%
۳ هزاره و سادات ۱۰۶ ۷۹٫۱%
۴ عدم ذکر قوم ۶  ۴٫۵%
۵ کل ۱۳۴ ۱۰۰%

پرسش‌نامه‌ی مقاله براساس مقیاس لیکرت تنظیم‌شده و پرسش‌نامه­های آن از نوع سوال چهار گزینه بسته است. پرسش­های بررسی میزان قربانی‌شدن جرمی شهروندان ساکن منطقه‌ی پل سوخته، کارته‌سه، پل سرخ و کوچه‌ی قلعه‌ی وزیر و سر کاریز تنظیم‌شده و در مجموع هفت سوال برای پرسش‌نامه طراحی شده است که پس از تعیین شاخص­های لازم اعتبار اندازه­گیری این پرسش‌نامه از روش اعتبار صوری و محتوایی و برای پایایی ابراز تحقیق از ضریب آلفای کرون باخ استفاده شده است. جدول شماره ۲ نتایج ضریب پایایی متغییر و شاخص­‌های پژوهش است.

جدول شماره ۲ ضربت پایایی و شاخص‌­های بررسی

شماره سوالات ضریب پایای کلی
۱ سرقت از منزل  

 

 

۷۹۳٫

 

 

۲ بیک‌دزدی و جیب‌بری
۳ مورد ضرب و شتم واقع‌شدن
۴ زورگیری و اخاذی
۵ سرقت موتر
۶ فریب‌کاری
۷ مزاحمت در سرک و کوچه
۸ تعدی و تجاوز

در این مقاله از شهروندان پرسیده شده است که آیا در سال ۱۳۹۸ قربانی جرمی شده­اید، در صورت بلی، بیک‌دزدی و جیب‌بری، مورد ضرب و شتم واقع‌شدن، زورگیری و اخاذی، سرقت موتر، فریب‌کاری، مزاحمت در سرک و کوچه و تعدی و تجاوز را در این‌مدت چندبار از سوی مجرم تجربه کرده‌اید؟ سوالات بعد از انتخاب افراد و جلب رضایت آن‌ها، بدون ذکر نام‌شان جمع‌آوری و تجزیه‌وتحلیل شده است. لازم به یادآوری است از آن‌جایی که مخاطب این نوشتار افراد عام جامعه­ هستند، از استفاده برخی از آموزن‌های spss خودداری شده است، امید متخصصان رشته مرا عفو کنند.

نتایج به‌دست‌آمده‌ی بررسی

الف- اطلاعات جمعیت‌شناختی بررسی: تمام اشخاص انتخاب‌شده در این بررسی سن خود را از ۲۰ تا ۷۰ سال گفته‌اند و (۴۱٫۸ درصد) زنان و (۵۸٫۲ درصد) آنان را مردان تشکیل می‌دهند. به لحاظ قومیت (۴٫۶ درصد) پشتون، (۱۲٫۵ درصد) تاجیک، (۸۲٫۸ درصد) هزاره و سادات بوده‌اند. سطح تحصیلات افراد ۹ درصد بی‌سواد، ۲۶٫۹ درصد زیر صنف دوازده، ۲۶٫۹ درصد فارغ دوازده، ۲۰٫۹ درصد لیسانس، ۱۱٫۹ درصد ماستر و ۴٫۵ درصد دکترا می‌باشند و در نهایت ۸۹٫۴ درصد متأهل، ۶٫۱ درصد مطلقه، ۳ درصد فوت همسر و ۱٫۵ درصد وضعیت مدنی خود را مشخص نکرده‌اند.

ب- توصیف میزان جرمی که در یک سال گذشته علیه شهروندان ارتکاب یافته: داده‌های آماری در این بررسی نشان می­دهد که ۴۵٫۵ درصد شهروندان منطقه‌ی پل سوخته، کارته‌سه، پل سرخ، کوچه‌ی قلعه‌ی وزیر و سر کاریز شهر کابل در پاسخ این پرسش‌نامه جواب بلی گفته‌اند. بدین معنی (۴۵٫۵ درصد) این منطقه در مدت یک‌سال گذشته قربانی جرمی مانند بیک‌دزدی و جیب‌بری، مورد ضرب و شتم واقع‌شدن، زورگیری و اخاذی، سرقت موتر، فریب‌کاری، مزاحمت سرک و کوچه و تعدی و تجاوز را تجربه کرده‌اند. در نهایت ۵۴٫۵ درصد از شهروندان به جواب بررسی «خیر» گفته‌اند و در این مدت خود شخص یا اعضای خانواده‌ی شان از طرف مجرم در هنگام شب یا روز قربانی جرم نشده‌اند.

در نهایت آن‌چه در بالا اشاره شد، کم‌تر از ۴۵٫۵ درصد و بیش‌تر از ۴۰٫۵ درصد شهروندان قربانی جرمی شدن را در این منطقه احساس کرده‌اند؛ وضعیتی که بسیار نگران‌کننده به نظر می‌آید و توجه جدی شهروندان در باب همکاری با پولیس برای پیش‌گیری از وقوع جرم، تعقیب و مجازات مجرمان را می‌طلبد. برای شرح بیش‌تر به جدول شماره ۳ توجه شود.

جدول شماره ۳ میزان قربانی جرمی شدن شهروندان در یک‌سال گذشته

ج- توصیف نوعی جرمی که در یک سال گذشته علیه شهروندان ارتکاب یافته: در این قسمت بحث، برای شرح بیش‌تر به جرایمی که شهروندان در طول یک‌سال گذشته تجربه کرده‌اند، پرداخته خواهد شد. به این معنی که شهروندان ساحات مذکور قربانی کدام ‌یکی از جرایم شده‌اند و یا کدام جرم را در این مدت بیش‌تر احساس کرده‌اند. در ادامه به‌صورت مفصل بحث خواهد شد.

سرقت از منزل

در این‌که مفهوم و معنای سرقت (Lancenry/Theft) از منزل چیست، جرم‌شناسان، حقوق‌دانان و قانون‌گذاران و سایر دانشمندان علوم انسانی تعاریف متفاوتی را ارائه کرده‌اند که هدف و منظور این نوشتار اشاره به این تعاریف نیست، بلکه این بررسی در صدد آن است تا مشخص کند که شهروندان ساحه‌ی پل سوخته، کارته‌سه، پل سرخ، کوچه‌ی قلعه‌ی وزیر و سر کاریز در مدت یک‌سال به چه میزان قربانی جرم سرقت از منزل شده­اند. مطابق بررسی و داده­های آماری، شهروندان مذکور در این مدت ۵۷٫۷ درصد یک‌بار، ۲۳٫۱ درصد دو بار، ۱۵٫۴ در صد سه‌بار و ۳٫۸ در صد بیش‌تر از چهاربار سرقت از منزل را تجربه‌کرده‌اند. در نهایت از ۴۵٫۵ درصد افرادی که قربانی جرمی شدن در یک‌سال گذشته بوده‌اند­، میزان خیلی زیادی از آنان سرقت از منزل را تجربه نکرده­اند. برای سرقت از منزل به جدول شماره ۴ مراجعه شود.

جدول شماره ۴ سرقت از منزل در یک‌سال گذشته

مورد ضرب و شتم واقع‌شدن

قوانین کشورهای مختلف دنیا از جمله افغانستان در مورد جرم‌انگاری ضرب و شتم اتفاق ‌نظر دارند. در صورتی که فردی مورد ضرب و شتم واقع شود، مورد حمایت کیفری و مدنی دستگاه عدالت کیفری قرار می­گیرد. از این‌ جهت شهروندان مذکور در این بررسی در مدت یک‌سال گذشته ۷۶٫۱ درصد یک‌بار، ۱۱٫۸ درصد دوبار، ۱۱٫۸ درصد سه‌بار و صفر درصد بیش از چهار بار مورد ضرب و شتم مجرمان و منحرفان اجتماعی قرار گرفته‌اند. با وجود آن، یکی از مواردی که خود اشخاص اعلام به قربانی جرمی شدن کرده‌اند از نوع ضرب و شتم در ناحیه‌ی پل سوخته، کارته‌سه، پل سرخ، کوچه‌ی قلعه‌ی وزیر و سر کاریز بوده است. مطابق جدول شماره ۵

جدول شماره ۵ ضرب و شتم در یک‌سال گذشته

بیک‌دزدی و جیب‌بری

یکی از مواردی که خیلی زیاد باعث نگرانی شهروندان کابل شده است، افزایش روزافزون بیک‌دزدی و جیب‌بری در سرک و کوچه­های پل سوخته، کارته‌سه، پل سرخ، کوچه‌ی قلعه‌ی وزیر و سر کاریز است. براساس داده‌های آماری این تحقیق ۶۴٫۳ درصد یک‌بار، ۷٫۱ درصد دوبار، ۱۴٫۳ درصد سه‌بار و ۱۴٫۳ درصد بیش از چهاربار گزارش کرده‌اند که این موضوع باعث بیش‌ترین نگرانی خانواده‌ها و زنان شده‌ است. آمار قربانی این جرم شدن زنان و دختران نسبت به مردان بیش‌تر است، زیرا مجرمان آنان ‌را به ‌آسانی نسبت به مردان مورد حمله قرار می­‌دهند. این در حالی است که میزان قربانی جیب‌بری نزد مردان بیش‌تر از زنان است.

جدول شماره ۶ بیک‌دزدی و جیب‌بری در یک‌سال گذشته

زورگیری و اخاذی (Bullying)

زورگیری و اخاذی از جمله‌ی جرایمی است که در اکثریت ممالکی که دارای ثبات و امنیت نسبی هستند، نیز وجود دارد. مطابق بررسی آماری، شهروندان ساحه‌ی پل سوخته، کارته‌سه، پل سرخ، کوچه‌ی قلعه‌ی وزیر و سر کاریز ۵۴٫۵ درصد یک‌بار، ۱۸٫۲ دوبار، ۹٫۱ درصد سه‌بار و ۱۸٫۲ بیش از چهاربار از سوی مجرمان مورد زورگیری و اخاذی واقع شده‌اند که باعث نگرانی بسیاری شهروندان شده است و از موجودیت این معضل تمامی شهروندان در نواحی مختلف افغانستان رنج می‌برند.

جدول شماره ۷ اخاذی و زورگیری در ‌‎یک‌سال گذشته

سرقت موتر

سرقت موتر (Motor Vchicle Thef) از جمله‌ی سرقت­های رایج و معمول است که بیش‌ترین مکان برای سرقت پارکینک­ها، کوچه‌ها و سرک‌های عمومی است. مجرمان سرقت­های موتر در تمام دنیا به مکان‌هایی که در بالا اشاره شد، تمرکز می­کنند. شهروندان ناحیه‌ی پل سوخته، کارته‌سه، پل سرخ، کوچه‌ی قلعه‌ی وزیر و سر کاریز در طول یک‌سال گذشته بیش‌تر از ۶۸٫۸ درصد یک‌بار، ۱۵٫۵ درصد دوبار، ۱۵٫۵ درصد سه‌بار و ۶٫۳ درصد بیش از چهاربار از سرقت موتر گزارش کرده‌اند.

جدول شماره ۸ میزان سرقت موتر در یک‌سال گذشته

فریب‌کاری یا کلاه‌برداری

شهروندان شهر کابل در مدت یک‌سال تقریباً در حدود ۲۷٫۳ درصد یک‌بار، ۴۰٫۹ درصد دوبار، ۹٫۱ درصد سه‌بار و ۳٫۸ درصد بیش از چهار فریب‌خورده‌اند. یعنی شهروندان ساحه‌ی پل سوخته، کارته‌سه، پل سرخ، کوچه‌ی قلعه‌ی وزیر و سر کاریز آن‌گونه که در بالا اشاره شد، به صورت مکرر از سوی مجرمان به گونه­های متنوع بزه دیده‌ی فریب‌کاری و کلاه‌برداری (Expoitation by Scams) شده‌اند.

جدول شماره ۹ میزان فریب‌کاری در یک‌سال گذشته

مزاحمت در سرک و کوچه

مزاحمت در اماکن عمومی و سرک‌ها و کوچه­های که حضور افراد ول‌گرد و اوباش در آن پررنگ است به‌صورت غیرقابل‌ پیش‌بینی در حال افزایش است. به لحاظ جرم‌شناسی نظری، مکان‌های جرم‌خیز یا مکان‌هایی که به‌صورت بالقوه فرصت جرم و ارتکاب جرم را مساعد می‌کند، مورد توجه اکثریت جرم‌شناسان است. با توجه به مطلب اشاره‌شده در بالا، این بررسی نشان می­دهد که شهروندان ساحه‌ی پل سوخته، کارته‌سه، پل سرخ، کوچه‌ی قلعه‌ی وزیر و سر کاریز وجود مزاحمت‌ها را ۱۷٫۸ درصد یک‌بار، ۱۶٫۷ درصد دوبار، ۲۷٫۸ درصد سه‌بار و ۳٫۸ درصد بیش از چندبار تجربه کرده‌اند.

جدول شماره ۱۰ میزان مزاحمت در سرک و کوچه‌ها

تعدی و تجاوز

در این بررسی زمانی که سخن از تعدی و تجاوز مطرح می‌شود، بیش‌ترین منظور تجاوز به اموال شخص است. در برخی حالات تعدی و تجاوز به مفهوم آزار و اذیت روانی مردان و زنان از طریق حرف رکیک و نامتعارف از سوی افراد غیر به جهت رنجاندن خاطر افراد بوده که با مفهوم بی‌نزاکتی اجتماعی یا بی‌نظمی اجتماعی نزدیک است. این بررسی نشان می­دهد که اشخاص ساکن در ساحه‌ی پل سوخته، کارته‌سه، پل سرخ، کوچه‌ی قلعه‌ی وزیر و سر کاریز از سوی هم‌نوعان خود بیش از ۵۰ درصد یک‌بار و ۲۰ درصد دوبار تعدی و تجاوز را تجربه کرده‌اند. در نهایت به هر میزان بی‌نظمی اجتماعی در محله وجود داشته باشد، تعدی افزایش خواهد یافت.

جدول شماره ۱۱ میزان تعدی و تجاوز در مدت یک‌سال

نتیجه‌گیری

از تمام شهروندان ساکن در ساحه‌ی پل سوخته، کارته‌سه، پل سرخ، کوچه‌ی قلعه‌ی وزیر و سر کاریز شهر کابل در بررسی کلی، ۵۵٫۵ درصد آن‌ها در سال ۱۳۹۸ هیچ‌گونه جرمی علیه خود و اعضای خانواده‌ی شان احساس نکرده­اند. در حالی‌که ۴۵٫۵ درصد از تمام جامعه‌ی آماری بررسی، در یک‌سال گذشته در نواحی مذکور قربانی جرایمی چون بیک‌دزدی و جیب‌بری، مورد ضرب و شتم واقع‌شدن، زورگیری و اخاذی، سرقت موتر، فریب‌کاری، مزاحمت سرک و کوچه و تعدی و تجاوز شده‌اند. آماری که نشان می‌دهد وضعیت بسیار نگران‌کننده است. برای بیرون‌رفت از وضعیت موجود، راه‌حل­های چون پولیس جامعه‌محور، پولیس مسأله‌محور، پولیس بازگردانندگی اعتماد همگانی، حمایت از قربانی جرم، برخورد شدید با مجرمین، عدم سهل‌انگاری و مدارای مدیران ارشد حوزه­ در برخورد با جرایم جنایی و گماشتن افراد متخصص در سطوح بلند امنیتی پیشنهاد می‌شود.

منابع

  1. نجفی ابرندآبادی، علی حسین و جمعی نویسنده‌گان، دانش‌نامه بزه دیده‌شناسی و پیش‌گیری از جرم (۲ جلد)، تهران، مرکز تحقیقات کاربردی پلیس پیشگیری ناجا – چاپ اول، نشر میزان، ۱۳۸۴
  2. Dugas, c (2008,june 18). More consurs, wirkers shoplite as economy slows. Retrieved june 25. 2008
  3. Davidosn. L. m & demary. M. k(2007). Social support as a moderator between bullying victimization and internalizing dis form duding. School psychology review,36,383-405
  4. Dhami, m. k.(2008). Youth auto theft: a survey of a general population of Canadian Journal of criminology& criminal justice,50,187-209

ضیا یوسفی

دانشجوی دکترای حقوق کیفری و رییس دانشگاه

دکمه بازگشت به بالا
بستن