منطقه‌گرایی افغانستان در چارچوب سازمان همکاری شانگهای

هژدهمین نشست سران سازمان همکاری شانگهای به تاریخ ۹ و ۱۰ جون ۲۰۱۸ در شهر ساحلی چینگ‌دائو برگزار می‌شود و قرار است از افغانستان رییس جمهور غنی در این نشست اشتراک کند.

سازمان همکاری شانگهای یکی از سازمان‌های بزرگ منطقه‌ای است. حضور دو قدرت بزرگ منطقه‌ای چین و روسیه و  تعریف آجندای این سازمان از همکاری‌های امنیتی و مبارزه علیه شر سه گانه (تروریسم، افراطگرایی و جدایی‌طلبی) تا همگرایی‌های اقتصادی و فرهنگی، بر وزنه‌ی سیاسی و اقتصادی این سازمان افزوده است.

برای نخستین‌‌بار در سال ۲۰۰۴، زمانی که افغانستان طعم شیرین حمایت‌ها و کمک‌های وسیع نظامی و اقتصادی غرب به ویژه امریکا را می‌چشید، رییس جمهور پیشین، آقای کرزی در جلسه‌ی سران سازمان شانگهای که در تاشکند دایر شده بود، اشتراک کرد. تهدید تروریسم، مواد مخدر، افراط‌گرایی، جرایم سازمان‌یافته و سایر تهدیدهای نوظهور منطقه‌ای، امنیت ملی افغانستان و کشورهای عضو سازمان همکاری‌های شانگهای را متأثر کرده، همکاری با افغانستان، مورد علاقه‌ی کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای قرار گرفت. در سال ۲۰۰۶ گروه تماس افغانستان و سازمان همکاری شانگهای برای بحث و بررسی زمینه‌های همکاری مشترک، همکاری در مسایل امنیتی و اقتصادی به وجود آمد. پروتوکول گروه تماس به عنوان چارچوب حقوقی همکاری مشترک مورد توافق افغانستان و کشورهای عضو قرار گرفت.

در سال ۲۰۱۲ بنابر تلاش‌های دولت افغانستان و علاقه‌مندی کشورهای عضو، این کشور به‌عنوان عضو ناظر سازمان پذیرفته شد و فصل جدیدی در مناسبات افغانستان و سازمان شانگهای به‌ وجود آمد.

در سال ۲۰۱۵ توافق‌نامه‌ای میان ساختار منطقه‌ای ضد تروریستی سازمان همکاری‌های شانگهای و وزارت امور خارجه‌ی ‌افغانستان در خصوص همکاری بر ضد تروریسم، تجزیه‌طلبی و افراط‌گرایی به امضا رسید که دورنمایی مساعد برای همکاری‌های عملی و  موثر و گامی به پیش در زمینه‌ی تسهیل عضویت کامل این کشور در سازمان همکاری‌های شانگهای است. نشست ۲۰۱۴ سران در دوشنبه تاجیکستان نقطه‌ی عطف در توسعه‌ی سازمان همکاری شانگهای بود. در این نشست، شرایط و طرزالعمل‌های عضویت کامل کشور متقاضی مورد تأیید کشورهای عضو گرفت. فقدان اسناد حقوقی برای طرح عضویت، دروازه‌های سازمان بر روی عضویت کامل را به مدت بیش از یک دهه بسته بود.

در سال ۲۰۱۵، در جلسه‌ی سران این سازمان در شهر یوفای روسیه، رییس‌جمهور افغانستان رسماً درخواست عضویت کامل این کشور را به رییس دوره‌ای جلسه‌ی سران، آقای پوتین سپرد و در این راستا‌، اسناد و شرایط لازم عضویت را آماده کرد، همچنان حکومت افغانستان با کشورهای عضو سازمان همکاری‌های شانگهای از طریق دیپلوماسی دوجانبه و چندجانبه برای عضویت کامل افغانستان لابی‌گری کرده است. در صورت پذیرش عضویت افغانستان در این سازمان، این کشور باید مجموعاً ۲۷ موافقت‌نامه، پروتوکول و یادداشت تفاهم را امضا کند. دولت افغانستان در حال بررسی و بازبینی توافقنامه‌های یادشده است و عضویت کامل افغانستان به دلیل طی مراحل تمام شرایط و اسناد حقوقی، یک روند زمان‌گیر می‌باشد.

در نشست ۲۰۱۷ سران سازمان همکاری شانگهای که در شهر آستانه تدویر یافته بود، تصمیم بر راه‌اندازی مجدد گروه تماس گرفته شد و دومین نشست گروه تماس افغانستان و سازمان همکاری شانگهای بعد از توقف هفت ساله، به تاریخ ۱۱ اکتوبر ۲۰۱۷ در شهر مسکو دایر شد. تجدید علاقه‌مندی افغانستان مبنی بر عضویت کامل در سازمان و ارتقای میزان همکاری در مبارزه با تروریسم، افراط‌گرایی و استفاده از پتانشیل‌های اقتصادی سازمان از مسایل عمده‌ی مورد بحث در دومین نشست گروه تماس بود. سومین جلسه‌ی گروه تماس به تاریخ ۲۹ می سال ۲۰۱۸ جهت پی‌گیری مسایل طرح شده در دومین نشست و توسعه‌ی همکاری میان افغانستان و سازمان همکاری شانگهای غرض تسریع و تسهیل عضویت کامل افغانستان مورد بحث قرار گرفت. پروتوکول گروه تماس افغانستان و سازمان همکاری شانگهای برای کارآمدی و پاسخگویی به نیازهای مشترک در عرصه‌ی تقویت میزان تعاملات و همکاری‌ها تحت بازنگری قرار دارد و قرار است در حاشیه‌ی نشست سران از سوی وزیر خارجه‌ی افغانستان و دبیرکل سازمان شانگهای امضا شود.

هر کشور منافع خاص سیاسی، امنیتی و اقتصادی خود را در پیوستن به سازمان‌های جهانی و منطقه‌ای دارد. اعتمادسازی میان کشورهای منطقه، متقاعد‌کردن پاکستان جهت پایان‌دهی به روند تجهیز تسلیح مخالفین مسلح دولت افغانستان، ایجاد ظرفیت‌های کافی در مبارزه با تروریسم، مهار تولید مواد مخدر در منطقه، مشارکت فعال سازمان همکاری‌های شانگهای در تقویت ابتکارات منطقه‌ای افغانستان از جمله پروسه‌ی استانبول- قلب آسیا و تدابیر اعتماد‌سازی منطقه‌ای آن، جلب کمک‌های اقتصادی و سرمایه‌گذاری در افغانستان به‌‌خصوص کمک‌های اقتصادی چین و روسیه،‌ شامل‌سازی در طرح‌های کلان منطقه‌ای مانند پروژه‌های راه ابریشم و استفاده از ظرفیت‌های  اقتصادی و توسعه‌ای سازمان همکاری‌های شانگهای از مهمترین اهداف پیوستن افغانستان به این سازمان است. اما با توجه به رقابت‌های منطقه‌ای در محور این سازمان، به نظر نمی‌رسد اجماع منطقه‌ای لازم در رسیده‌گی جدی به قضیه‌ی افغانستان به وجود آید. مناسبات قدرت و روابط دوجانبه‌ی استراتیژیک کشورهای عضو به ویژه روابط چین و روسیه با پاکستان، عمیق‌تر از آنی است که این سازمان بتواند بر منابع و خاستگاه‌های بحران افغانستان موضع صریح و روشن اتخاد کند.

پکن، مسکو و دهلی، باور دارند که تهدید‌ اساسی در افغانستان تروریسم است، اما در مورد منبع این تهدید دیدگاه یکسان ندارند. با توجه به روابط استراتژیک چین و پاکستان، سازمان قادر نخواهد بود فشار لازم را برای محو پناه‌گاه‌های تروریستی بر پاکستان، وارد کند.

دیدگاه‌های متفاوت و رقابت‌های جدی میان بازیگران عمده‌ی این سازمان، در تعیین سیاست‌های کلان منطقه‌ای و جهانی وجود دارد، اختلاف‌نظرها و رقابت‌های چین و روسیه از یکسو و چین-روسیه با امریکا از جانب دیگر محیط استراتیژیک منطقه‌ای را پیچیده کرده، چگونه‌گی مشارکت معنادار قدرت‌های منطقه‌ای را در تأمین ثبات، امنیت و توسعه‌ی اقتصادی افغانستان تحت تأثیر قرار داده است.

هر چند روسیه و چین، سازمان شانگهای را یک پلت فورم مساعد برای پیشبرد سیاست‌های استراتیژیک منطقه‌ای و جهانی خویش می‌دانند، اما در تعریف نوعیت هژمونی، روسیه خواهان استفاده‌ی ابزاری سازمان همکاری شانگهای برای ایجاد نظم نوین منطقه‌ای بر محور دیدگاه و ارزش‌های روسی و نوعی تقابل در برابر غرب به ویژه امریکا است. در حالی که چین باور دارد با پیشبرد سیاست هم‌گرایی‌های اقتصادی در منطقه، امریکا در موقعیت دشواری قرار گرفته و بدیلی جز همکاری و تعامل با قدرت‌های منطقه‌ای ندارد.

اجلاس چینگ‌دائو، اولین نشست سازمان همکاری‌های شانگهای پس از عضویت هند و پاکستان در این سازمان و فصل جدید همکاری میان کشورهای عضو را شکل خواهد داد. در حالی که پیوستن کامل هند و پاکستان نقطه‌ی عطف در توسعه‌ی سازمان پنداشته می‌شود، خطر به بن‌‌بست کشانیدن مباحث و غیرمؤثرسازی سازمان در اتخاد تصامیم از سوی این دو کشور نیز وجود دارد.

انتظار می‌رودکه اجلاس چینگ‌دائو به تصویب طرح پنج‌ساله‌ی تطبیق «پیمان همسایه‌گی خوب، دوستی و همکاری درازمدت» و تصویب طرح سه‌ساله برای همکاری در مبارزه با ترویسم، افراط‌گرایی و جدایی‌طلبی بینجامد.

سازمان همکاری‌های شانگهای با آغاز اجلاس چینگ‌دائو مرحله‌ی جدیدی از همکاری و توسعه را به معرفی خواهد گرفت تا این سازمان با نفوذتر و فعال‌تر شود و نقش برجسته‌ای در ایجاد جامعه‌ای با آینده‌ی مشترک برای بشریت ایفا کند. ادغام طرح یک کمر بند یک جاده (One Belt One Road) در همگرایی‌های اقتصادی سازمان همکاری شانگهای، همکاری‌های امنیتی و اقتصادی پربار و بحث روی چگونه‌گی همکاری با افغانستان در مبارزه با تروریسم، افراطگرایی و استفاده از ظرفیت‌های اقتصادی این سازمان در آجندای سازمان همکاری شانگهای قرار دارد.

کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای در کلیات روی ضرورت گسترش همکاری با افغانستان اتفاق نظر دارند، اما تصامیم حساس و استراتیژیک در پیوند به افغانستان را در میزهای دیپلوماسی دوجانبه اتخاد می‌کنند. توسعه‌ی مناسبات با سازمان همکاری‌های شانگهای مربوط به چگونه‌گی روابط دوجانبه با هشت کشور عضو سازمان، ظرفیت‌سازی و بروز اراده‌ی قوی سیاسی در رهبری حکومت وحدت ملی مبنی بر فهم اساسی اهمیت همکاری‌های منطقه‌ای با کشورهای تأثیرگذار این سازمان است.

هشت کشور عضو سازمان، اعضای پروسه‌ی استانبول- قلب آسیا و کشورهای اشتراک کننده در کنفرانس همکاری‌های اقتصادی منطقه‌ای برای افغانستان (ریکا) می‌باشند، این دو چارچوب سیاسی و اقتصادی که ابتکار ایجاد و تعیین آجندای آن را افغانستان دارد، مبارزه با تروریسم، مواد مخدر، مبادلات اقتصادی، تجاری و زیربنا‌سازی از محورهای عمده‌ی همکاری مشترک میان کشورهای عضو است. افغانستان با عضویت کامل در این سازمان فرصت می‌یابد تا یک چارچوب همکاری متقابل میان پروسه‌ی قلب آسیا و کنفرانس ریکا را با سازمان همکاری شانگهای در نبرد علیه تروریسم، مواد مخدر و استفاده‌ی موثر از مزیت‌های اقتصادی تعریف کند. 

منابع:

https://8am.af/x8am/1395/04/05/afghanistans-membership-in-the-shanghai-cooperation-organization/
http://mfa.gov.af/en/news/shanghai-cooperation-organization-sco-afghanistan-contact-group-meeting
http://mfa.gov.af/en/news/deputy-foreign-minister-attends-second-meeting-of-contact-group-between-afghanistan—shanghai-cooperation-organization
http://www.xinhuanet.com/english/2018-05/09/c_137167441.htm
https://www.cfr.org/expert-brief/risks-and-rewards-sco-expansion

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن