دلایل استفاده نکردن از دهلیز تجارتی لاجورد

دکتر فیاض‌الدین غیاثی، کارشناس تجارت بین‌الملل

مقدمه:

افغانستان به عنوان یکی از کشورهای محاط به خشکه همیشه در تلاش پیدا کردن مسیر‌های جدید برای رفع چالش‌های تجارتی و ترانزیتی‌اش برای رسیدن به آب‌های آزاد بوده است، زیرا با وجود داشتن موافقت‌نامه‌های تجارت و ترانزیت (ATTA) و تجارت و ترانزیت میان افغانستان- پاکستان(APTTA) این کشور همواره با مشکلات عدیده‌ای در انتقال محموله‌های تجارتی از مسیر کراچی روبه‌رو بوده است. از سوی دیگر چالش‌های امنیتی فراراه مسیر بندر چابهار و تاخیر در فعالیت‌های آن به حیث یک بندر بین‌المللی جهت رسیدن به بازار‌های بزرگ هند و فاصله طولانی و هزینه‌های ترانسپورتی گزاف در مسیر بندر عباس ایران، افغانستان را به جست‌وجوی راه‌های بدیل برای متصل شدن به کشورهای منطقه و اروپا واداشته است.

به همین منظور افغانستان طرح موافقت‌نامه راه لاجورد را بعد از سه سال پی‌گیری و برگزرای جلسه‌های متعدد تخنیکی به تاریخ ۱۵ نوامبر سال ۲۰۱۷ در نشست نماینده‌گان کشور‌های عضو کنفرانس ریکاREECA)) پیشکش کرد و از سوی وزرای خارجه پنج کشور افغانستان، ترکمنستان، آذربایجان، گرجستان و ترکیه در شهر عشق‌آباد پایتخت جمهوری ترکمنستان به امضا رسید. این کریدور که حدود یک هزار و ۸۰۰ کیلو متر طول دارد افغانستان را از بندر تورغندی ولایت هرات و آقینه ولایت فاریاب به بندر «ترکمن‌باشی» کشور ترکمنستان، شهر «باکو» آذربایجان و منطقه‌ی تفلیس گرجستان به دریای سیاه و بعداً با گذشتن از ترکیه، به آب‌های آزاد و اروپا وصل می‌کند. کارشناسان بهره‌برداری از این مسیر را یکی از دست‌آورد‌های مهم برای افغانستان جهت کاهش وابسته‌گی به کشور‌های همسایه به خصوص پاکستان بیان نموده‌اند.

راه لاجورد برای افغانستانِ محاط به خشکه، جهت انتقال محصولات تجارتی کشور از اهمیت زیادی برخوردار است، در گذشته افغانستان فقط از مسیر بندر کراچی پاکستان، اموال صادراتی‌اش را به سایر نقاط جهان انتقال می‌داد که این مسیر هر گاه، بنا بر دلایل گوناگون سیاسی و اقتصادی بسته می‌شد و زیان‌های مالی هنگفتی به تاجران کشور وارد می‌کرد. باز شدن راه‌های مواصلاتی جدید چون بندر چابهار، راه لاجورد، امضای تفاهم‌نامه‌های «راه‌های آهن دو جانبه و چندجانبه با تاجیکستان، ایران و دیگر کشور‌های دور نزدیک» در افزایش صادرات افغانستان از اهمیت زیادی برخوردار است.

با درک اهمیت دهلیز تجارتی و ترانزیتی لاجورد، رییس جمهور کشور محمداشرف غنی با حضور نماینده‌گان کشور‌های عضو به تاریخ ۱۳ دسامبر سال روان این کریدور را در ولایت هرات رسماً افتتاح کرد. اولین محموله از محصولات افغانی که شامل بیش از ۱۷۵ تن محصولات افغانستان از قبیل تار، پنبه، میوه خشک و کنجد، است از طریق برنامه Transport International Routier TIR)) به جانب ترکیه صادر شد.

گراف شماره ۱: نقشه راه لاجورد

منبع: www.bbc.com/Persian

 

اهمیت دهلیز تجارتی و ترانزیتی راه لاجورد برای افغانستان و کشور‌های منطقه

دهلیز تجارتی و ترانزیتی راه لاجورد برای افغانستان و کشور‌های منطقه از اهمیت ویژه‌ی برخوردار است، در زیر می‌توان به چند نکته مهم از آن اشاره نمود.

الف: بعد اقتصادی:

۱- هزینه‌های حمل‌و‌نقل و کاهش زمان:

محموله‌های تراتزیتی افغانستان از راه لاجورد در ۱۶ روز به کشور‌های اروپایی می‌رسند، در حالی که از مسیر کراچی این فاصله مدت بیش‌تر از بیست روز را در بر می‌گیرد و تفاوت در هزینه‌ی هر لاری حدود یک هزار و ۵۰۰ تا ۲۰۰ دالر امریکایی تخمین شده است.

۲- رفع موانع گمرکی و ترانزیتی:

  • کشور‌های امضاکننده‌ی توافق‌نامه راه لاجورد بر رفع موانع گمرکی برای بهبود ترانزیت و تجارت میان هم‌دیگر تاکید کرده‌اند.
  • رفع موانع گمرکی وسایط نقلیه کشورهای عضو حین بارگیری و تخلیه اموال در گمرک‌های کشورهای عضو،
  • توسعه و گسترش تجارت و ترانزیت دوجانبه و چندجانبه میان کشور‌های عضو موافقت‌نامه راه لاجورد،
  • ایجاد سهولت‌های ترانزیتی و رفع هر نوع تعرفه‌های گمرکی برای محصولات افغانی،
  • نامحدود بودن استفاده از خطوط آهن و کشتی‌های کشور‌های عضو برای وسایط نقلیه افغانستان،

۳- ایجاد مارکیت‌های وسیع‌تر برای محصولات افغانی:

دهلیر ترانزیتی لاجورد، افغانستان را به مارکیت‌های کشور‌های آسیای مرکزی، اروپایی و شمال افریقا وصل می‌نماید و فرصت‌های بیش‌تر تجارتی را ایجاد می‌نماید.

دست‌رسی آسان به کالای با کیفیت وارداتی برای تاجران افغان،

راه لاجورد کالا‌ی مناسب و با کیفیت را با قیمت‌های پایین‌تر برای واردکننده‌گان افغان میسر می‌سازد.

۵- ازدیاد عواید

با توسعه ترانزیت از راه لاجورد افغانستان به چهار راه ترانزیتی بدل می‌شود و عواید کشور از این طریق افزایش خواهد یافت،

۶- ایجاد شغل:

بهره‌برداری از این مسیر و حضور کمپنی‌های ترانزیتی و تجارتی، باعث اشتغال‌زایی در کشور و منطقه می‌گردد،

ب: بعد سیاسی

۱- استفاده از راه لاجورد جایگاه افغانستان را در تعاملات منطقه‌ای و بین‌المللی بالا می‌برَد و از وابسته‌گی افغانستان در منطقه می‌کاهد،

۲- بهره‌برداری و عملی‌شدن چنین پروژه‌ها به هم‌گرایی اقتصادی و سیاسی در منطقه انجامیده، باعث حمایت همه‌جانبه کشور‌های عضو می‌گردد

۳- و توسعه تجارت و ترانزیت باعث توسعه اقتصادی شده و در نتیجه باعث ثبات داخلی می‌گردد.

اهمیت راه لاجورد برای کشور‌های آسیای مرکزی:

دهلیز یا راه لاجورد نه تنها برای افغانستان بلکه برای کشور‌های آسیای مرکزی از جمله تاجیکستتان، ازبیکستان، ترکمنستان، قزاقستان و قرغیزستان نیز از اهمیت بالایی برخوردار است، محموله‌های ترانزیتی افغانستان از طریق بندر آقینه و تورغندی از ترکمنستان گذشته و از آن مسیر، به کشور‌های آذربایجان و ترکیه و در نهایت به اروپا انتقال می‌گردند که آذربایجان به عنوان وصل‌کننده این مسیر به گرجستان و متعاقباً به ترکیه، سودی بیش‌تر از ترانزیت کالا به دست خواهد آورد.

 

جدول شماره ۱: فاصله به کیلومتر از افغانستان به ترکیه

بندر فاصله به کیلومتر زمان
آقینه ۳۲۸۰ ۷-۹ روز
تورغندی ۳۰۵۰ ۶-۷ روز
تورخم ۴۹۱۷ ۱۸-۲۰

https://www.distance.to/Istanbul,TUR/Torkham-Sar,Nangarh%C4%81r,AFG Source :

 

 دلایل توقف دهلیز ترانزیتی و تجارتی راه لاجورد:

با آن‌که افغانستان در شش ماه گذشته بنا بر شیوع ویروس کرونا نیازمند واردات مواد اولیه و دارو بود، بنا بر مشکلات مختلف نتوانست از راه لاجورد برای رفع نیاز‌هایش استفاده کند. در زیر چند دلیل عمده استفاده نکردن دوامدار از مسیر راه لاجورد تذکر داده شده است.

  1. نبود راه‌های مواصلاتی استندرد در افغانستان

راه لاجورد که افغانستان را به چهارراه ترانزیت برای وصل کشور‌های آسیای جنوبی به آسیای مرکزی بدل می‌کند و به زیرساخت‌های ترانسپورتی استندرد و ایجاد راه آهن نیاز دارد،

  1. نبود وسایط نقلیه استندرد و کمپنی‌های ترانزیتی و بارچالانی:

افغانستان با آن‌که در نزدیک به دو دهه گذشته دست‌آورد‌های خوبی در عرصه حمل‌ونقل داشته است اما تا هنوز وسایط نقلیه استندرد به خصوصو برای محصولات فاسد شونده و کمپنی‌های بارچالانی که بتوانند نیاز‌های امروزی را به طور شاید و باید رفع کنند وجود ندارد.

  1. ناآشنایی راننده‌گان افغان با زبان‌های بین‌المللی و سیستم‌های پیش‌رفته

ناآشنایی راننده‌گان و همکاران تخنیکی‌شان با زبان‌های مروج دنیا، سیستم‌های مدرن، پروسیجر‌های اخذ ویزه و سایر موارد تخنیکی،

  1. آشنایی نداشتن تاجران و مسوولان کمپنی‌های ترازنیتی با معیار‌های بین‌المللی کشتی‌رانی، بارگیری و ترخیص اموال از گمرک‌های کشور‌های متبوع،
  2. نبود امنیت کامل در شاهراه‌های کشور و نگرانی سرمایه‌گذاران خارجی در این زمینه،
  3. نبود مکانیسم مشخص توزیع ویزه واحد برای دریوران افغان از کشور‌های عضو امضاکننده راه لاجورد
  4. و نبود یک چارچوب مشخص کاری برای فراهم‌سازی تسهیلات گمرکی و سیروسفر میان کشور‌های عضو.

پیشنهادها

افغانستان با انزوای ترانزیتی و تجارتی طی سالیان متمادی با ایجاد این طرح و عملی شدن آن از این مشکلات رهایی یافته و همکاری‌هایش را در این عرصه با کشور‌های منطقه و فراتر از آن گسترش خواهد داد. انتقال کالای تجارتی از این دهلیز برای افغانستان یکی از مسیر‌های مطمین و کم‌هزینه بوده و هم‌چنان برای
کشورهای مسیر راه لاجورد چون ترکمنستان، آذربایجان و گرجستان فرصت خوبی برای رسیدن به کشور‌های اروپایی است.

حکومت ج.ا.ا باید در مورد زیربنا‌ها ازجمله

  • خط آهن و سرک‌های معیاری
  • ایجاد تعرفه واحد با کشور‌های مسیر راه لاجورد
  • ایجاد سردخانه‌ها معیاری در گمرک‌های افغانستان
  • تامین انرژی برق
  • ایجاد کمپنی‌های ترانسپورتی به ستندرد‌های بین‌المللی به طور مشترک میان دولت و سکتور خصوصیPublic-Privet Partnership
  • جذب راننده‌گان ماهر و آشنا با زبان‌های بین‌المللی،
  • توجه جدی به امنیت مسیر ترانزیتی
  • و ایجاد مناطق آزاد اقتصادی در کشور‌های عضو.

باید یاد آور شد که دهلیز ترانزیتی و تجارتی لاجورد از سرگیری و احیای مجدد راه ابریشم قدیم است که حدود دو هزار سال قبل از امروز یکی از راه‌های مهم مواصلاتی به شمار می‌رفت که لاجورد و دیگر سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی بدخشان افغانستان از این مسیر به کشورهای اروپایی، روسیه، بالکان و کشور‌های سواحل مدیترانه صادر می‌گردید.

منابع و ماخذ:

Neelapu Shanti

http://prod.tolonews.com/business/five-nations-sign-lapis-lazuli-corridor-agreemen

By Leman Mammadova (https://www.azernews.az/business/142484.html)

https://ariananews.af/president-ghani-to-inaugurate-lapis-lazuli-route-in-herat-tomorrow/

http://agenda.ge/en/news/2018/2774

http://www.bbc.com/persian/afghanistan-46552665

https://www.dw.com/fa-af/راه-لاجورد-افغانستان-گشایش-یافت/a-46723515

https://mandegardaily.com/reports/چشم%E2%80%8Eاندازی-به-راه-لاجورد/

December 13, 2018, 3:04 PM IST Economic Times in ET Commentary | World | E

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن