واکنشها به دو تحلیف: هراس از «تقسیم وفاداری نیروهای امنیتی» و «آینده کشور»
حسیب بهش
تحلیف همزمان محمداشرف غنی و عبدالله عبدالله به عنوان رییس جمهور افغانستان، واکنشهای گستردهای را به همراه داشته است. شماری از سیاسیون با انتقاد از عملکرد دو طرف، گفتهاند دو تحلیفی که برگزار شد، میتواند مشکلات جدیای را برای آینده کشور به وجود بیاورد. شماری دیگر اما از ایجاد حکومت موازی انتقاد کرده و آن را «نپذیرفتنی» دانستهاند. همزمان با این، کارشناسان نظامی افغان در مورد «تقسیم وفاداری نیروهای امنیتی و دفاعی کشور» ابراز نگرانی کردهاند. تحلیلگران پاکستانی اما از این رویداد، با درج «کاشتن بذر جنگ داخلی» از وضعیت افغانستان استقبال کردهاند. این در حالی است که شماری از سیاسیون خارجی دخیل در مسایل افغانستان وضعیت کنونی را «خطرناک» و «وحشتناک» دانستهاند.
محمداشرف غنی روز دوشنبه، ۱۹ حوت به عنوان رییس جمهور منتخب در ارگ ریاست جمهوری حلف وفاداری یاد کرد. همزمان با آن، عبدالله عبدالله، رقیب انتخاباتی وی نیز به عنوان رییس جمهور مراسم تحلیفش را در قصر سپیدار به جا آورد. این دو تحلیف همزمان واکنشهای گستردهای را در کشور به همراه داشت. امرالله صالح، معاون اول محمداشرف غنی نیز بیتی از اسدی توسی را در صفحه فیسبوکش نشر کرده است. وی با نشر یک تصویر از آیه قرآن کریم، نوشته است: «پس از تیرهگی روشنی گیرد آب – برآید پس از تیرهشب آفتاب.»
رحمتالله نبیل، رییس سابق امنیت ملی و از نامزدان ریاست جمهوری اخیر، در صفحه توییترش نوشت که این «تحالیف میتواند در آینده تکالیفی را برای کشور به وجود آورَد». وی در ادامه گفته است: «مراسم تحلیف به کسی مشروعیت و قدرت نمیدهد. امروز دفن «جمهوریت» براى دههها حتمی و قطعی گردید. مردم رنجکشیده افغانستان یکبار دیگر قربانی سیاستهای خودخواهانه و برتریجویانه حاکمان خود خواهند شد.» همزمان با این، احمدولی مسعود، از نامزدان ریاست جمهوری نیز به تحلیف دوگانه در کابل واکنش نشان داده است. وی پیش از آغاز این مراسم گفته است که مردم در «درون بحران» دستوپا میزنند. وی تصریح کرده که در «کشور و مردم تاوان اشتباهات شش ساله رهبری حکومت وحدت ملی را میپردازند» و «بحران موجود قابل پیشبینی بوده است».
اتمر: تحلیف غنی، پایان اختلافات انتخاباتی است
در همین حال، حنیف اتمر، مشاور سابق امنیت ملی و از نامزدان منصرف شده ریاست جمهوری نیز با نشر اعلامیهای گفته که ایجاد حکومت موازی سبب «فروپاشی» نظام میشود. وی به محمداشرف غنی بابت تحلیفش مبارکی گفته و افزوده است که اختلافات بر سر موارد انتخاباتی با تحلیف آقای غنی پایان یافته است. در اعلامیه آمده است: «هر چند که علاوه بر ما، شماری از دستهها و افراد سیاسی بر بیشتر موارد انتخاباتی اختلاف نظر و اعتراض داشتند، اما اختلافات برخاسته از انتخابات با این تحلیف پایان یافته است. ایجاد حکومت موازی سبب ازهمپاشیدن نظام تشکیل شده میشود که مورد قبول افغانها نیست، چرا که زمانی فرا رسیده تا برای حفظ نظام متفق شویم و بپذیریم که برای تنشهای انتخاباتی وقت نیست».
شماری از کاربران فیسبوک نیز به این دو سوگند همزمان واکنش نشان دادهاند. سردار نادر نعیم، نواسه داوودخان در صفحه فیسبوک نوشته که این دو تحلیف تأثیرات منفی بر روند صلح در کشور میگذارد. وی گفته است: «تقسیم کشور بر نتیجه انتخابات یک حرکت عاقلانه در این مقطع زمان نیست و پیآمدهای جدی برای آینده روند صلح و اتحاد ملت ما خواهد داشت». اسد بودا، نویسنده افغان نیز در صفحه فیسبوکش نوشته که گامهای پسین هر دو حکومت دشوارتر خواهد بود. وی از تحلیف عبدالله عبدالله به عنوان «چرخش چهارم» نام برده و آن را نتیجه کار عبدالرشید دوستم دانسته است.
کارشناسان نظامی افغان اما به وضعیت از دید تخصصی مینگرند. تمیم عاصی، معین پیشین وزارت دفاع و رییس انستیتوت مطالعات جنگ و صلح افغانستان از «تقسیم وفاداری نیروهای امنیتی و دفاعی» ابراز نگرانی کرده است. وی در صفحه فیسبوکش نوشته است: «من نگران تقسیم وفاداری نیروهای امنیتی و دفاعی هستم. بسیاریشان از خود میپرسند: پس از امروز سرقوماندان اعلی کیست؟ افسران، بریدملان و عساکر از فرمان کدام رییس جمهور اطاعت نمایند؟ ترفیعات و تعیینات را کی خواهد کرد؟ این و دهها سؤال دیگر پرسش ها اند که در ذهن هر افسر و بریدمل است. این تاثیر مستقیم بالای مورال و انگیزهشان خواهد داشت!»
وی تصریح کرده که پای نیروهای امنیتی و دفاعی نباید در بازیهای انتخاباتی وسط کشیده شود و دو طرف نباید از آنان به عنوان ابزار سرکوب بر یکدیگر استفاده کنند. آقای عاصی در ادامه نوشته است: «امروز در افغانستان جنگ سه روایت است: روایت سیاستمداران کلاسیک، روایت چند تکنوکرات و جوان از غرب برگشته و روایت طالبان است. چند جوان برگشته از غرب که آل و عیالشان بیرون از افغانستان است و خود را پشت داعیه حراست و حفاظت از قانون اساسی پنهان نمودهاند، امروز افغانستان را به سه جغرافیای سیاسی با دو رییس جمهور و یک امیر بدل کردند. اینها در نزد تاریخ مسوول خواهند بود و مردم افغانستان و تاریخ اینها را قضاوت خواهند کرد؟ تاریخ قاضی سختی است!»
علاوه بر سیاسیون و کاربران افغان، شماری از چهرههای مطرح خارجی نیز به این دو تحلیف همزمان واکنش نشان دادهاند. کای آیده، نماینده اسبق سازمان ملل متحد در افغانستان در صفحه توییترش از این دو تحلیف با کاربرد واژه «وحشتناک» و «خطرناک» یادآوری کرده است. وی نوشته است: «وحشتناک و خطرناک است. دو مراسم موازی. این به سادهگی نمیتواند ادامه یابد. وحدت شدید لازم است، نه رقابتهای مخرب.» پیش از این، زلمی خلیلزاد، فرستاده ویژه امریکا برای صلح افغانستان نیز تلاش کرده بود که این بنبست را خاتمه دهد.
با این شرایط، شماری از تحلیلگران مطرح پاکستان از وضعیت مبهم در افغانستان ابراز خوشبینی کردهاند. زید حمید، تحلیلگر مسایل سیاسی و امنیت ملی در پاکستان، در صفحه توییترش نوشته است: «افغانستان اکنون دو رییس جمهور دارد … هر دو رقیب کمان (کمانباز) … بذرهای یک جنگ داخلی کاملاً کاشته شده است … طالبان افغانستان هر دو را رد میکنند و ادعا میکنند که حاکمان صالح کابل هستند… این کاری است که ایالات متحده از طریق معامله دوحه کرد. حالا یک نوبل به شاهمحمود قریشی هم بدهید. (شکلک خنده).»
در مراسم تحلیف محمداشرف غنی، شماری از سیاسیون خارجی، از جمله زلمی خلیلزاد، فرستاده ویژه امریکا برای افغانستان نیز اشتراک کرده بود. هرچند دسته انتخاباتی ثبات و همگرایی گفته بود که شماری از مهمانان خارجی را برای مراسم تحلیف عبدالله عبدالله فرا خواندهاند، اما از شرکت سفرای کشورها در مراسم تحلیف وی تا پایان روز گزارشی نشر نشد.
