حکومت موقت؛ راه حل یا برگشت به دهه نود؟

حبیب حمیدزاده

موافقان و مخالفان حکومت موقت در حال صف‌آرایی و روشن‌کردن مواضع خود در قبال مذاکرات صلح‌اند. شمار طراحان داخلی حکومت موقت کم نیستند. رحمت‌الله نبیل، رییس پیشین امنیت ملی می‌گوید: «افغانستان تا چهار ماه دیگر “دولت اسلامی” بدون پیشوند “جمهوریت” خواهد داشت.» افزون بر بعضی از سیاست‌مداران افغانستان، ایالات متحده امریکا و پاکستان از طراحان و حامیان ایجاد حکومت موقت‌اند. ایالات متحده امریکا، پاکستان و طالبان در کنار حمایت از ایجاد حکومت موقت، به دنبال تغییر نظام نیز هستند. حتا بعضی از اعضای هیأت گفت‌وگوکننده دولت نیز، دور دوم مذاکرات را تقسیم قدرت و مشخص‌کردن جایگاه طرفین در نظام پس از جنگ اعلام کردند. حالا زمزمه حکومت موقت، صف جمهوریت را در تنگنا قرار داده و نگران ساخته است.

اما رییس جمهور غنی در سفرش به ولایت ننگرهار، در واکنش به زمزمه ایجاد حکومت موقت، تصریح کرد که متعهد است تا قدرت را از راه قانونی و مسالمت‌آمیز به جانشین خود منتقل کند. معنای این سخن، این است که حکومت برحال باید دوره قانونی خود را سپری کند. او گفت که «انقطاع حکومت» قابل قبول نیست. امرالله صالح، معاون اول ریاست جمهوری نیز در سخنرانی‌اش تأکید کرد که دولت افغانستان در مذاکرات صلح دوحه فقط یک شرط دارد و آن رسیدن به قدرت از طریق انتخابات است؛ چیزی که در نظام اسلامی مورد نظر طالبان کاملاً منتفی است.

حکومت کابل لحظه‌شماری دارد که تا دو هفته دیگر دوره‌ مسوولیت و حکومت‌داری تیم ترمپ در امریکا به پایان برسد. حکومت کابل امیدوار است که با آمدن جو بایدن به کاخ سفید، در سیاست امریکا در قبال افغانستان تجدید نظر صورت خواهد گرفت و یا حداقل زلمی خلیل‌زاد از روند مذاکرات حکومت با طالبان دور خواهد شد. حکومت کابل، حکومت برحال ایالات متحده امریکا را به باج‌دهی و مشروعیت‌بخشی به طالبان متهم می‌کند و معتقد است که روند مورد نظر آنان و نیت خلیل‌زاد، ارزش‌های دموکراتیک افغانستان را به باد نیستی خواهد داد. برای همین، اشرف غنی در تازه‌ترین سفر خلیل‌زاد به کابل با او دیدار نکرد.

طالبان هنوز به طور روشن سخن از ایجاد حکومت موقت نزده‌اند. گمان می‌رود که گروه طالبان چیزی بیش‌تر از ایجاد حکومت موقت را از نتیجه مذاکرات صلح دوحه می‌خواهد. آن‌چه از مواضع طالبان تا حالا فهمیده شده، این است که ایجاد حکومت موقت برای آنان هدف اساسی و نهایی نیست. طالبان افزون بر ایجاد حکومت موقت، به دنبال تغییر نظام سیاسی در افغانستان‌اند و این دومی را غایت مبارزه و هدف جنگ بیست ساله شان عنوان کرده‌اند. ایجاد حکومت موقت بدون تغییر نظام جمهوریت و دگرگون‌کردن بنیاد آن، معنا ندارد. عمده‌ترین خواست طالبان برقراری نظام جدید اسلامی با قرائت خودشان است. نظام مورد نظر طالبان، نظام غیرمردمی و غیردموکراتیک خواهد بود. آنان معتقدند که افغانستان بایست یک زعیم داشته باشد که به جای مراجعه به آرای مردم، توسط شورای حل و عقد انتخاب شود. اعضای شورای حل و عقد را خود زعیم منتخب شورای حل و عقد انتخاب می‌کند و این‌گونه نیازی به برگزاری انتخابات سراسری و عمومی نیست. بر اساس این دیدگاه، افغانستان قوای سه‌گانه مستقل و قوی نخواهد داشت و مسایل بزرگ ملی با هدایت زعیم ملی انجام خواهد شد. در نظام مورد نظر طالبان، زعیم به مردم و نماینده‌گان مردم پاسخ‌گو نخواهد بود. مردم فقط اتباع تبعیت‌کننده خواهند بود. فقط این مورد برای حکومت و مردم افغانستان مدام مایه نگرانی بوده است، نه ایجاد حکومت موقت.

رهبری طالبان تا هنوز با هیچ یک از مظاهر دموکراتیک و نظام مردم‌سالار موافقت نشان نداده و در مورد انتخابات، داشتن مجلس نماینده‌گان، شورای‌ ولایتی و نهادهای مردم‌سالار دیگر اظهار نظر نکرده‌اند. به نظر می‌رسد که تمامی این‌ها در صورت برقراری نظام مورد نظر طالبان، تعطیل خواهد شد و به تاریخ خواهد پیوست.

مواضع طالبان و حامیان‌شان، مواضع سیاست‌مداران موافق طرح حکومت موقت و صف جمهوریت در مورد ایجاد حکومت موقت روشن شده است. اما در این میان مردم نیز وجود دارند که بار سنگین جنگ همیشه روی دوش آنان بوده است. پرسش این است که مردم از طرح کدام یکی از طرف‌ها حمایت می‌کنند؟ آیا ایجاد حکومت موقت به معنای تسلیم‌شدن به طالبان است؟

واقعیت این است که طرح حکومت موقت بدون ضمانت‌کردن اساسات یک نظام دموکراتیک، برای مردم افغانستان و آینده جامعه خطرناک تمام خواهد شد. صلحی که نظام بعد از آن دموکراتیک و بر اساس آرای مردم نباشد، صلح نیست. عدم قبول نظام دموکراتیک و بر اساس رأی مردم، برگشت به انارشی دهه نود و حکومت کیبلی و وحشت‌بار طالبان است. اما در صورتی که طالبان به داشتن یک نظام مردم‌سالار پس از ختم منازعه و جنگ جاری تن بدهند (خارج از این‌که نام نظام چه باشد)، ایجاد حکومت موقت طرح بدی نیست. اما بدون پذیرفتن دموکراسی،‌ حقوق بشر، آزادی بیان و دیگر مظاهر یک جامعه دموکراتیک از جانب طالبان، رفتن به طرف حکومت موقت برای افغانستان فاجعه‌بار خواهد بود. عملی‌کردن این طرح به معنای واردشدن در جنگ و کشمکش دیگر است. برای همین اگر بحث حکومت موقت هم مطرح باشد، باید پس از روشن‌کردن نوعیت نظام پس از منازعه، مطرح شود.

دکمه بازگشت به بالا
بستن