ارایه‌ی خدمات روان‌درمانی از طریق امواج رادیو

«دو سال می‌شود که پدر و مادرم فوت کرده‌اند و من و خواهر و برادر کوچکم با خانواده‌ی کاکایم زنده‌گی می‌کنیم. ۱۸ سال دارم و مکتب را تا صنف ۸ خوانده‌ام. خیلی دوست دارم درسم را ادامه بدهم، اما کاکایم اجازه‌ی این کار را برایم نمی‌دهد. خیلی وقت‌ها گریه می‌کنم و دلتنگ و از زنده‌گی دلگیر می‌شوم، چون مشکلات زیادی به یک‌باره به سرم آمد و هیچ‌کس هم مرا درک نمی‌کند و کسی نیست که برایم مشوره‌ی خوب بدهد. زنده‌گی برایم بسیار سخت شده است.»

این‌ حرف‌های دختری است که با صدای لرزان و پر از اندوه از پشت گوشی در تماس با برنامه‌ی رادیویی شنیده می‌شود، برنامه‌ای که به افراد نادار و آن‌هایی که به نوعی در حبس خانه‌گی به سر می‌برند و فرصت دیدار با روان‌درمان‌ها را ندارند، زمینه‌ی مطرح کردن مشکل‌شان را فراهم کرده است.

به دلیل سنتی بودن جامعه، برخی از زنان هنوز هم اجازه‌ی حضور در جامعه را ندارند و دنیای‌شان در چاردیواری خانه‌ خلاصه می‌شود. به دلیل همین تنهایی ممتد، فضای بسته و ظلمی که بر آن‌ها روا داشته می‌شود، برخی از زنان تسلیم شده، راه خودکشی را در پیش می‌گیرند و شمار دیگری با پذیرفتن وضعیت، سعی می‌کنند خودشان را با شرایط موجود وفق دهند. اما برخی دیگر از آن‌ها که امکان رفتن به مطب روان‌درمان‌ها را ندارند، تلاش می‌کنند دردشان را از پشت تلفن با یک روان‌درمان در میان بگذارند.

همانند خانمی که هویتش را فاش نمی‌کند و حین تماس در یک برنامه‌ی رادیویی از مجری برنامه که خود یک روانشناس است، برای حل مشکلش کمک می‌طلبد. او به تکرار می‌گوید که از زنده‌گی خسته است و نمی‌داند چگونه با شرایط خانواده‌گی‌اش کنار بیاید.

داکتر جمشید رسا، روانشناس از حدود یک سال به این سو در برنامه‌ی «راز و رمز  زنده‌گی» رادیو کلید به صورت زنده حضور می‌یابد و به این پرسش‌ها پاسخ می‌دهد.

در نیم ساعت اول برنامه، او روی موضوعات مختلف روانشناسی چون اهمیت روانشناسی، تشکیل و تغییر شخصیت، اعتماد به نفس، اضطراب، افسرده‌گی، وسواس، خشم و عصبانت، استرس، صفات یک انسان سالم، اصول زناشویی، تیپ‌های شخصیتی و دیگر موضوعات به مخاطبانش معلومات می‌دهد. بخش دوم این برنامه این امکان را برای شنونده‌گان فراهم می‌کند که با تماس‌های تلفنی به شکل مستقیم مشکلات‌شان را مطرح کرده و از داکتر برنامه پاسخ و مشوره بگیرند.

از آن جایی که هم اکنون نیز بسیاری از  باشنده‌گان کشور به روان‌درمانی ناآشنایند، در حال حاضر در بیشتر ولایت‌ها، بیماران روانی به گونه‌ی عجیب و غریبی درمان می‌شوند. به گونه‌ی مثال بیمار روانی را برای درمان «جن‌زده‌گی» نزد ملا برده یا آنان را برای روزهای متوالی با زنجیر در زیارت بسته می‌کنند، اقدامی که به باور متخصصان نه تنها سبب بهبود بیمار نمی‌شود، که مشقت و بیماری او را بیشتر می‌کند.

بافت سنتی و اجتماعی افغانستان نیز مشکل پیچیده‌ای را سر راه خدمات روان‌درمانی در کشور خلق کرده است. به دلیل همین مشکلات در حال حاضر اگر کسی بیمار شود، از رفتن به داکتر از سوی بزرگان خانواده منع شده و در عوض ترغیب می‌شوند که به زیارت و ملا مراجعه کنند. آمارهای موجود نیز نشان می‌دهد که حدود ۷۰درصد از باشنده‌گان کشور از ناراحتی‌های روانی رنج می‌برند.

با همه‌ی این‌ها، اکنون روان‌شناسی و روان‌درمانی عصری نیز راه خود را در بزرگ‌شهرهای کشور باز کرده و وضعیت در حال تغییر است.

عوامل مختلفی در شکل‌گرفتن بیماری‌های روانی دخیل است. اما جنگ، کشتار و ناامنی، از دلایل اصلی افزایش بیماری‌های روانی در کشور است. در کنار آن مشکلات اقتصادی، خانواده‌گی و اجتماعی، از دست‌دادن یک عزیز، شکست‌های عاطفی از دیگر عوامل دخیل در افزایش این بیماری است. آن طور که روانشناسان می‌گویند، با دوام جنگ و ناامنی، دامنه‌ی بیماری‌های روانی در افغانستان نیز گسترش یافته است.

الهه یکی از دانش‌آموزان ناحیه‌ی ششم غرب کابل است. او در زمان انفجار دهم ثور در محله قلعه‌ی ناظر که منجر به کشته شدن ۷۰ تن و زخمی شدن ۱۲۰ تن دیگر شد، در فاصله‌ی نه چندان دور از این حادثه حضور داشته است. الهه می‌گوید با صدای انفجار در جایش میخکوب شد و پس از آن که به خود آمده با جوی خون و توته‌های گوشت روبه‌رو شده است. او از آن زمان تا کنون نمی‌تواند به راحتی بخوابد و به گفته‌ی خودش، کابوس آن روز او در همه حال ناآرام می‌کند. الهه را در یکی از مراکز ارایه‌ی خدمات روان‌درمانی در کابل ملاقات کردم. او آمده بود تا از داکتر معالج راه‌های چگونه‌گی غلبه بر این کابوس را بپرسد.

محمود مبارز، مدیر مسئول رادیو کلید کابل می‌گوید که ایده‌ی آفرینش برنامه‌ی راز و رمز زنده‌گی نیز پس از یک انفجار در ذهن او جوانه زده است. او می‌گوید زمانی طرح این برنامه در ذهنم آمد که در چهارراهی زنبق انفجار شده بود و شمار زیادی از نهادهای بین‌المللی و نهادهای ملی روانشناس‌ها را استخدام کرده بودند تا دوباره برای کارمندان‌شان این ذهنیت را بدهند که می‌توانند زنده‌گی و کار کرده، برای پیشرفت کشور تلاش کنند.

مبارز گفت: «دفاتر و نهادهایی که امکاناتش را داشتند چنین فضایی را برای کارمندان، خانواده‌های‌شان و کسانی که فکر می‌کردند از این ناحیه آسیب دیده‌اند، ایجاد کردند و خیلی هم تأثیر خوب داشت، اما آن زمان من به دست‌فروشی فکر کردم که روی جاده کار می‌کند و از این ناحیه به شدت صدمه می‌بیند و از نگاه روانی و آگاهی در سطحی نیست که بداند نیاز دارد تا به یک روانشناس مراجعه کند، در حالی که واقعاً روحیه‌اش صدمه دیده است، به این اندیشیدم که این دست‌فروش چه کار باید بکند؟ آن زمان بود که فکر ساخت این برنامه به ذهن من آمد و با مشوره با همکارانم این برنامه را به راه انداختیم.»

جمشید رسا، روانشناس و مجری این برنامه می‌گوید، حدود یک سال از ایجاد این برنامه می‌گذرد و آن‌ها توانسته‌اند نزدیک به ۲۰۰ برنامه روی موضوع‌های مختلف داشته باشند. در این مدت صدها شنونده به برنامه تماس گرفته‌اند و خواهان حل مشکل‌شان شده‌اند.

به گفته‌ی داکتر رسا، بیشتر تماس‌گیرنده‌ها به این برنامه مردها استند. خانم‌ها به دلیل مشکلات اجتماعی و ترس از شنیده‌شدن صدای‌شان توسط شوهر یا اقوام‌شان کمتر تماس می‌گیرند. او می‌گوید، متوجه شده است که مشکلات زنان بیشتر از زبان مردان در برنامه مطرح می‌شود.

داکتر رسا گفت: «هرچند من فکر می‌کنم شنونده‌های ما بیشتر زنان استند، ولی بنا بر مشکلاتی، زنان ممکن نتوانند تماس بگیرند. هم‌چنان از هر ۱۰۰ نفری که تماس می‌گیرند، ۹۰ نفر آن از افسرده‌گی و اضطراب رنج می‌برند و موارد دیگر از خانواده‌گی، زناشویی، اجتماعی و دیگر مشکلات شکایت دارند.»

با همه‌ی این‌ها، آگاهان این بخش باور دارند که عرضه‌ی خدمات روانی در کشور تا کنون بسیار ابتدایی است و همچنان تعداد این مراکز نیز در مقایسه با بیماران روانی اندک اند.

با این حال مقام‌های وزارت صحت عامه می‌گویند که به پیشرفت‌های خوبی در این زمینه دست یافته‌اند. آمار این وزارت نشان می‌دهد که تعداد روانشناس‌ها از ۲تن در سال ۲۰۰۵ به ۱۲۰ تن در سال ۲۰۱۸ افزایش یافته است.

این وزارت مدعی است که حدود ۷۰۰ مشاور روان‌درمانی را برای کمک به بیماران روانی آموزش داده شده است. در کنار این، به گفته‌ی این وزارت ۴۸۰ مرکز روان‌درمانی در سراسر کشور وجود دارد.

دیدگاه are closed.