پیش‌رفت در دوحه؛ بن‌بست مذاکرات صلح شکست

حسیب بهش

منابع در هیأت مذاکره‌کننده دولت و طالبان از پیش‌رفت‌ها در تهیه کارشیوه مذاکرات خبر می‌دهند. این منابع تصریح می‌کنند که هیأت دولت و طالبان روی موارد اختلافی در کلیات توافق کرده‌اند و قرار است پس از نهایی شدن این توافق در جریان هفته روان، جزییات آن با مردم در میان گذاشته شود. بدین ترتیب، مذاکرات هم اکنون در سطح رهبری هیأت‌های مذاکره‌کننده دولت و طالبان ادامه دارد. در جریان این توافق روی موارد اختلافی، قطر به عنوان تسهیل‌کننده نقش داشته است. هم‌زمان با این پیش‌رفت، گمانه‌زنی‌ها پیرامون دوام یا پایان ماموریت زلمی خلیل‌زاد، فرستاده ویژه وزارت خارجه امریکا برای صلح افغانستان، بالا گرفته است. بیش‌تر آگاهان سیاست خارجی امریکا، به ویژه افراد نزدیک به بایدن، معتقد اند که وی به گونه‌ی خون‌سرد با مسایل افغانستان برخورد می‌کند و به همین دلیل، احتمال دارد که ماموریت زلمی‌ خلیل‌زاد دست‌کم تا خروج نیروهای امریکایی تمدید می‌شود. این‌همه در حالی است که افغانستان و پاکستان روی یک سند زیر نام «دیدگاه مشترک پیرامون حمایت از صلح و ثبات دو کشور و منطقه» توافق کرده‌اند. دو طرف تعهد کرده‌اند که مطابق به مواد این سند و زمان مشخص ‌شده در  آن، برای ثبات دو کشور و منطقه گام‌ بردارند.

دو ماه پس از اختلاف بر سر تعیین مبنای پیش‌برد مذاکرات صلح بین‌الافغانی، منابع در دوحه می‌‌گویند که بن‌بست تهیه کارشیوه مذاکرات شکسته است. یک منبع در هیأت مذاکره‌کننده به روزنامه ۸صبح گفت که گروه‌های تماس دو طرف روی کلیات کارشیوه مذاکرات توافق کرده‌اند و اکنون تنها جزییات باقی مانده است. این منبع که به دلیل حساسیت موضوع نمی‌خواهد از وی نام برده شود، می‌گوید که بحث‌ها در حال حاضر در سطح رهبری هیأت مذاکره‌کننده دولت و طالبان ادامه دارد. او ابراز امیدواری می‌کند که در جریان هفته روان، افزون بر نهایی کردن کارشیوه، مذاکرات اصلی را آغاز کنند. بر‌اساس معلومات، قطر به عنوان تسهیل‌کننده مذاکرات در این توافق نقش داشته است.

در همین حال یک منبع در هیأت مذاکره‌کننده طالبان نیز پیش‌رفت‌ در حل اختلاف‌ها را تایید می‌کند. وی اما تصریح می‌کند که تفصیل این پیش‌رفت به زودی همه‌گانی می‌شود. دو طرف در مورد این‌که روی کدام مورد به عنوان مبنای پیش‌برد مذاکرات توافق کرده‌اند، چیزی نمی‌گویند. گفتنی است که اختلاف در تهیه کارشیوه از آغاز میزان سال روان شکل گرفت و سبب شد که دو طرف تنها برای چند بار معدود دور میز حاضر شوند. طالبان توافق‌نامه صلح این گروه با امریکا را به عنوان مبنای مذاکرات صلح پیشنهاد کرده‌اند تا بدین ترتیب، گفت‌وگوهای اصلی صلح در سایه توافق‌نامه دوحه به پیش برده شود. هیأت مذاکره‌کننده دولت اما تصریح می‌کند که نیاز است سایر موارد، از جمله قطع‌نامه لویه‌جرگه مشورتی صلح و اعلامیه مشترک کابل و واشنگتن برای رسیدن به صلح نیز به این توافق‌نامه ضمیمه شوند. گفتنی است که مذاکرات بین‌الافغانی در بیست‌ودوم سنبله سال روان در دوحه گشایش یافت.

احتمال تمدید ماموریت زلمی خلیل‌زاد

هم‌زمان با پیش‌رفت‌ها در دوحه، رسانه‌های امریکایی گزارش داده‌اند که احتمال می‌رود ماموریت زلمی خلیل‌زاد به عنوان فرستاده ویژه امریکا تمدید شود. برخی از آگاهان سیاست خارجی امریکا در گفت‌وگو با مجله فارین پالیسی گفته‌اند که جو بایدن، رییس جمهور منتخب امریکا، نمی‌خواهد روند خروج نیروهای امریکایی از افغانستان را مختل کند و به همین دلیل، ماموریت زلمی خلیل‌زاد را تمدید خواهد کرد. برخی دیگر از این آگاهان که به زلمی خلیل‌زاد به عنوان زمینه‌ساز خروج نیروهای این کشور می‌بینند، حتا به بایدن پیشنهاد کرده‌اند که ماموریت خلیل‌زاد به عنوان «مذاکره‌کننده انتقالی» را تمدید کند. به نقل از این مجله، برخی از آگاهان سیاست خارجی بایدن، از جمله آنتونی بلینکن، جیک سالیوان و میچل فلورنوی در نظر دارند که احتمال تمدید ماموریت خلیل‌زاد را بررسی کنند، اما آنان تصریح کرده‌اند که این مورد هنوز یقینی نیست.

برخی دیگر از آگاهان امریکایی دو سناریوی احتمالی را پیرامون ماموریت زلمی خلیل‌زاد مطرح کرده‌اند. به گفته‌ی آنان، اگر مذاکرات صلح افغانستان در جریان ماه‌های آینده پیش‌رفتی داشته باشد، احتمال دارد که زلمی‌ خلیل‌زاد به ماموریتش ادامه دهد، اما در صورتی که این مورد اتفاق نیفتد، بایدن سایر سناریوها و گزینه‌ها را روی دست خواهد گرفت. با این حال، آگاهان امریکایی می‌گویند، انتظار ندارند که دولت بایدن سیاست اساسی یا تصمیم شخصی‌ای در مورد افغانستان بگیرد و بدین ترتیب، تصمیم نهایی را بر‌اساس «ارزیابی خونسردانه» و طبق «روی‌کردی که به بهترین وجه منافع ایالات متحده امریکا را تامین کند» خواهد گرفت. گفتنی است که زلمی خلیل‌زاد از مهره‌های کلیدی دونالد ترمپ برای پایان جنگ افغانستان شمرده می‌شود.

توافق افغانستان و پاکستان برای ایجاد دیدگاه مشترک برای حمایت از صلح و ثبات

هم‌زمان با مطرح شدن این موارد پیرامون مذاکرات بین‌الافغانی صلح، افغانستان و پاکستان در مورد ایجاد یک دیدگاه مشترک برای حمایت از صلح و ثبات میان دو کشور و منطقه، توافق کرد‌ه‌اند. این سند در دو بخش نهایی شده است. در بخش اول این سند آمده است که دو طرف باید دیدگاه مشترک جدیدی برای کمک به هم‌دیگر در راستای پیش‌برد صلح و برقراری ثبات در هر دو کشور و فراتر از آن را تدوین کنند. افزون بر این، گفته شده است که هر دو طرف از آغاز مذاکرات بین‌الافغانی استقبال می‌کنند و امیدوار اند که این گفت‌وگوها منجر به برقراری صلح و آرامش در افغانستان شود. هم‌چنان تصریح شده است که دو کشور باید دیدشان را بر روابط آینده‌ای متمرکز کنند که مبتنی بر اعتماد بوده و نتایج ملموسی به دنبال داشته باشد.

دو طرف در ادامه توافق کرده‌اند که هرگونه دیدگاه و چشم‌انداز مشترک برای افغانستان و پاکستان باید بر‌اساس روابط ویژه و قابل پیش‌بینی تنظیم شود، به گونه‌ای که شالوده آن را شفافیت و احترام متقابل و کامل حاکمیت ملی یک‌دیگر تشکیل دهد. افزون بر این، گسترش و پیش‌برد منافع مشترک طرفین از طریق سازوکارهای دولت با دولت صورت گیرد. هم‌چنان گفته شده است که موضع‌گیری افغانستان در «چند هم‌سویی» با سایر کشورها و پی‌گیری روابط دوستانه با آنان، فرصت واقعی بهره‌برداری را برای هردو کشور فراهم کرده و برعکس هیچ تهدیدی ایجاد نخواهد کرد. دو طرف در ادامه توافق کرده‌اند که بدون صلح و ثبات در یکی از این کشورها، کشور دیگری نمی‌تواند به صلح و ثبات پایدار دست یابد.

افزون بر این، دو طرف توافق کرده‌اند که خاک هیچ یک از کشورها نباید در جهت اهداف بدخواهانه علیه خاک دیگری استفاده شود و هر دو کشور برای شناسایی و مقابله با دشمنان صلح، طرف‌های صلح‌ناپذیر و کسانی که روند صلح را تخریب می‌کنند، باید همکاری کنند. هم‌چنان گفته شده است که دو کشور باید تماس‌ها و ارتباطات خود را از راه‌های مختلف، از جمله از طریق برقراری ارتباط مردم با مردم، تاجران با تاجران، دولت با دولت و از همه مهم‌تر با استفاده از ایجاد روابط امنیتی افزایش دهند. در ادامه بر گسترش اتصال منطقه‌ای تاکید و گفته شده است که مشکلات مهاجران، از جمله بازگشت مصون، به موقع و آبرومندانه‌شان نیز مد نظر گرفته شود.

در بخش دوم زیر نام «اجرا و گام‌های بعدی» توافق شده است که پیش‌رفت به موقع برای تحقق این دیدگاه، مستلزم هم‌آهنگی نزدیک، گفت‌وگوی ساختارمند و تمایل به تصمیم‌گیری‌های دشوار و شجاعانه است و باید در سه بخش اصلی اقدام شود. در ادامه آمده است که تا ۱۵ دسامبر ۲۰۲۰ میلادی، فعالیت‌های اساسی استخباراتی مشترک‌شان در زمینه تحلیل، نقشه‌برداری و همکاری در برابر افرادی که فرایند صلح را تخریب می‌کنند، قوت یابد. هم‌چنان گفته شده است که تا اول جنوری سال ۲۰۲۱، پیشنهاد مشترک برای بازگشت پناهنده‌گان و تا همین موقع، یک پیشنهاد مشترک برای افزایش اتصال منطقه‌ای که نه تنها افغانستان و پاکستان، بلکه منطقه وسیع‌تری را تقویت و مستحکم خواهد کرد، ارایه شود. در ادامه آمده است که رهبران دو کشور به گونه‌ی «متناوب» از پایتخت‌های یک‌دیگر بازدید می‌کنند و رییس جمهور غنی در جریان سه ماه اول سال ۲۰۲۱ میلادی یک سفر به اسلام‌آباد را تدارک می‌بیند. هم‌چنان توافق شده است که دولت افغانستان «خلاصه‌ای از مهم‌ترین موضوعاتی را که در جریان روند صلح افغانستان مورد بحث قرار گرفته است» با جمهوری اسلامی پاکستان در میان خواهد گذاشت.

گفتنی است که دو طرف توافق کرده‌اند تا دیدگاه مشترک، تعهدات کنونی و تعهدات پیشین‌شان را به صورت منظم بررسی کنند و بدین ترتیب، گام‌های ملموس، روشن و برگشت‌ناپذیر را برای پیش‌رفت روابط نزدیک‌تر و پربارتر میان دو کشور بردارند. قابل یادآوری است که عمران‌خان، نخست‌وزیر پاکستان، روز پنج‌شنبه، بیست‌ونهم عقرب، به کابل آمده و با رییس جمهور غنی پیرامون مسایل صلح و روابط دو کشور دیدار و گفت‌وگو کرد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن