روابط مطبوعات و حکومت مشکل دارد

بیژن

خوش‌بختانه که افغانستان از نعمت مطبوعات آزاد برخوردار شده است. در دو دهه‌ی اخیر رسانه‌های آزاد در افغانستان شکل گرفت و حال به بخش جدایی‌ناپذیر جامعه بدل شده‌اند. مردم افغانستان معلومات دقیق را از رسانه‌ها دریافت می‌کنند. مردم افغانستان به رسانه‌ها به عنوان نهادهای معتبر اعتماد دارند. نظرسنجی‌های نهادهای معتبر داخلی و خارجی نشان می‌دهد که مردم افغانستان خواستار تقویت بیش‌تر رسانه‌ها و نظام رسانه‌ای کشور ‌اند. مردم افغانستان بیش‌تر از رسانه‌های حکومتی به رسانه‌های آزاد اعتماد دارند. مردم افغانستان می‌دانند که رسانه‌های حکومتی اطلاعات کانالیزه عرضه می‌کنند. رسانه‌های حکومتی بیش‌تر ساختار وزارت‌خانه‌ای ندارند و تشکیلات‌شان بر مبنای معیارهای رسانه‌های جهانی عیار نیست. زبان پرتپش و واضح رسانه‌ای در مطبوعات حکومتی وجود ندارد، ‌به همین دلیل است که مخاطبان چندانی ندارد. از طرف دیگر ساختار مجموع بوروکراسی به گونه‌ای است که اصلاحات در رسانه‌های حکومتی عملی نمی‌شود. به طور مثال تلاش‌های جدی در سال ۱۳۸۶ صورت گرفت تا تلویزیون ملی بدل به یک نهاد امروزی رسانه‌ای مدرن شود و در نقش خدمات عامه عمل کند، اما چنین چیزی تحقق نیافت.

ضعف‌های رسانه‌های حکومتی سبب شد که وزارت‌خانه‌ها و سازمان‌های دولتی دیگر وب‌سایت‌ها و پایگاه‌های اطلاعرسانی‌‌شان را توسعه دهند. در سازمان‌های دولتی و وزارت‌خانه‌ها بخش‌های روابط عمومی و مطبوعات هم توسعه یافت تا تماس این وزارت‌خانه‌ها و نهادها را با عام مردم بیش‌تر بسازد. وظایف سخنگویان و روابط عمومی‌ها تقویت وجهه‌ی نهادها و سازمان‌های دولتی در ذهن مردم و افکار عمومی است. اما به رغم توسعه روابط‌ عمومی‌ها، ‌تعدد سخنگویان و رشد رسانه‌های آزاد، ‌تا هنوز روابط قوام‌یافته و ارگانیک بین رسانه‌های آزاد و نهادهای حکومتی به وجود نیامده است. رییس جمهور غنی در شروع روی کار آمدن حکومت وحدت ملی قانون دست‌رسی به معلومات را امضا کرد. حکومت اعلام کرد که نهادهای دولتی و وزارت‌خانه‌ها مکلف‌اند که به گزارش‌گران اطلاعات لازم را بدهند و اسناد در اختیار آنان بگذارند. اما این قانون تا حال آن طوری که باید عملی نشده است. بسیاری از نهادهای حکومتی به بهانه‌ی این که تا هنوز پالیسی معلومات محرم و غیر محرم را تدوین نکرده‌اند، ‌از دادن معلومات به گزارش‌گران خودداری می‌کنند.

برخی از سخنگویان وزارت‌خانه‌ها هم به صورت حرفه‌ای کار نمی‌کنند. آنان بین رسانه‌ها فرق می‌گذارند. گاهی به برخی از رسانه‌ها معلومات می‌دهند و به شماری از رسانه‌ها هم معلومات نمی‌دهند. این برخورد دوگانه با رسانه‌ها مشکلی است که تا حال حل نشده است. سخنگویان وزارت‌خانه‌ها در برخی از موارد هم، به جای این که اطلاعات را به گزارش‌گران بدهند، ‌تلاش می‌کنند که توجیه‌گری کنند. توجیه‌گری با دادن معلومات فرق دارد. گزارش‌گران به معلومات نیاز دارند تا آن را در اختیار مخاطبان‌شان بگذارند. هدف از اطلاع‌رسانی این است که شهروندان در مورد سازمان‌های دولتی و وزارت‌خانه‌ها، ‌معلومات دقیق داشته باشند. مردم حق دارند بدانند که آیا وزارت‌خانه‌ها کار خود را درست انجام می‌دهند یا نادرست. اگر وزارت‌خانه‌ها دست‌آوردی دارند و مطابق با پالیسی‌شان عمل می‌کنند، ‌این امر بدل به گزارش نمی‌شود. اگر وزارت‌خانه‌ها و سازمان‌های دولتی در جایی کوتاهی می‌کنند یا به مشکل روبه‌رو می‌شوند، ‌‌شهروندان حق دارند که در مورد آن و علت‌های آن بدانند. در چنین مواردی است که خبرنگاران به اسناد و معلومات نیاز دارند. روابط عمومی‌ها و سخنگویان مقام‌های حکومتی در چنین مواردی باید به خبرنگاران معلومات بدهند. در این موارد گزارش‌گران به توجیه‌گری نیاز ندارند.

با آن که شمار سخنگویان و روابط‌ عمومی‌ها افزایش یافته است، ‌اما مشکلات مربوط به ندادن معلومات به رسانه‌ها، دسترسی نداشتن به اسناد دولتی‌ و دادن معلومات واقعی به جای توجیه‌گری حل نشده است. تا هنوز در نهادهای دولتی این باور جا نیافتاده است که شهروندان افغانستان حق دارند به معلومات و اسناد دست‌رسی داشته باشند. اگر این باور جا بیافتد، بسیاری از مشکلات حل می‌شود. بسیاری از سخنگویان و روابط‌ عمومی‌ها در نهادهای دولتی باید به آمران مافوق‌شان حالی می‌کردند که رسانه‌های آزاد نیاز جدی جامعه است و نهادهای دولتی مکلف‌اند به آنان در صورت نیاز معلومات بدهند. وظیفه‌ی مهم دیگر سخنگویان و روابط عمومی‌ها انتقال خواست‌ها و انتظارات مردم به آمران مافوق نهادهای‌شان است. سخنگویی و روابط عمومی یک‌جانبه نیست. آنان صرف مکلف به معلومات دادن به گزارش‌گران نیستند. یکی از وظایف روابط عمومی‌ها انتقال انتظارت و خواست‌های مردم به آمران مافوق نهادها است تا در پالیسی‌سازی، این خواست‌ها و انتظارات بازتاب بیاید. یکی از انتقادهای که به رسانه‌های آزاد در افغانستان می‌شود، این است که گزارش‌های تحقیقی و انتقادهای رسانه‌ای از سوی حکومت، کم‌تر مورد پی‌گیری می‌شود. این امر به ضعف‌های روابط عمومی‌ها بر می‌گردد که باید اصلاح شود. در روز جهانی مطبوعات به جای برگزاری محافل نمایشی، باید به این مسایل توجه شود.

Comments are closed.