آزادی مطبوعات؛ دست‌آوردی در معرض خطر

فعالیت آزاد رسانه‌ها و مطبوعات از دست‌آوردهای بزرگ افغانستان در دو دهه اخیر است. این دست‌آورد بزرگ اما فعلاً با چهار تهدید جدی روبه‌رو است. برای رفع این تهدیدات و حفظ این دست‌آورد، به مبارزه جمعی و مقاومت عمومی نیاز است.

تهدید نخست که با بحث صلح دولت با طالبان مرتبط است، از نوع سیاسی است. متأسفانه طرف صلح دولت یک گروه تندرو مذهبی است که با فعالیت آزاد مطبوعات و رسانه‌ها میانه خوبی ندارد. این گروه، بارها در موضع‌گیری‌های رسمی خود از آزادی مطبوعات و رسانه‌ها انتقاد کرده است. از این رو، بیم آن می‌رود که این آزادی در توافق احتمالی صلح بین دولت و گروه طالبان به مسلخ کشیده شود.

دومین تهدید در برابر فعالیت آزاد رسانه‌ها و مطبوعات، تهدیدات امنیتی است. طبق اعلام سازمان گزارشگران بدون مرز و مرکز حمایت از زنان ژورنالیست در افغانستان، طی شش ماه گذشته، بیست خبرنگار و کارمند رسانه‌ای آماج حملات هدف‌مند قرار گرفته‌اند. از این میان، هشت تن آن‌ها به ‌شمول چهار زن کشته شده‌اند. در این مدت سی خبرنگار و کارمند رسانه‌ای دیگر نیز تهدید شده‌اند. ارقام فوق می‌رساند که افغانستان یک کشور به شدت خطرناک برای فعالیت‌های خبرنگاری است.

تهدید سومی، خودسانسوری و تلاش نهادهای دولتی برای پرهیز از ارایه معلومات است. تهدیدات امنیتی و سیاسی به نوبه خود باعث خودسانسوری رسانه‌ها شده است. با توجه به این‌که هیچ اطمینانی نسبت به آینده موجود نیست، ممکن است میزان خودسانسوری در مطبوعات و رسانه‌ها افزایش یابد.

در کنار این، نهادهای دولتی بعضاً مانع جدی در برابر گردش آزاد اطلاعات بوده‌اند. بارها اتفاق افتاده است که نهادهای دولتی از ارایه به موقع و کامل اطلاعات به خبرنگاران خودداری کرده‌اند، در حالی که این اطلاعات در جمع اطلاعات محرم دولتی نبوده و آگاهی از آن حق مردم بوده است. این کار باعث شده است که روند گردش آزاد اطلاعات در کشور آسیب ببیند و جای اطلاعات موثق در جامعه را اطلاعات کذب و گمراه‌کننده پر کند. البته مرجع این اطلاعات کذب و گمراه‌کننده، شبکه‌های اجتماعی در فقدان دسترسی رسانه‌ها و مطبوعات به اطلاعات موثق بوده است.

چهارمین تهدید اما وضعیت آشفته اقتصادی و فقر موجود در کشور است. رسانه‌ها و مطبوعات از این وضعیت به شدت متأثر شده‌اند. شمار قابل توجهی از رسانه‌های محلی و پایگاه‌های خبری به دلیل ضعف اقتصادی از فعالیت باز مانده‌اند. احتمال آن‌که رسانه‌ها و مطبوعات آزاد دیگر نیز با این سرنوشت روبه‌رو شوند، بسیار قوی است.

تهدیدات چهارگانه فوق بسیار جدی است و یکی از بزرگ‌ترین دست‌آوردهای افغانستان در دو دهه اخیر را در معرض خطر قرار داده است. از این رو، برای حفظ این دست‌آورد بزرگ ملی، نیاز به مبارزه جمعی و مسوولانه در برابر این تهدیدات است.

در گام نخست باید تأکید کرد که آزادی بیان و فعالیت آزاد رسانه‌ها و مطبوعات برای آینده مردم و دموکراسی در افغانستان یک امر حیاتی است. با فعالیت آزاد رسانه‌ها و مطبوعات، می‌توان جلو دیکتاتوری، فساد و نقض عدالت را گرفت و به توسعه حاکمیت قانون و مردم‌سالاری در کشور کمک کرد. از این رو، بسیار مهم است که فعالیت آزاد مطبوعات و رسانه‌ها باید در توافق احتمالی صلح بین دولت و طالبان قربانی نشود.

در گام دوم، نهادهای دولتی باید در تأمین امنیت خبرنگاران و موسسات رسانه‌ای صادقانه عمل کنند. پیش‌گیری از حملات تروریستی و هدف‌مند علیه خبرنگاران و موسسات رسانه‌ای، از وظایف این نهادها است که باید بدان عمل کنند. نهادها و کارگزاران دولتی باید بدانند که مرگ خبرنگاران و تعطیلی رسانه‌ها، مرگ خود آن‌ها است. از این رو، نادیده گرفتن تهدیدات امنیتی در برابر خبرنگاران و نهادهای رسانه‌ای، به معنای نادیده گرفتن تهدیداتی است که بقای آن‌ها را هدف قرار داده است.

هم‌چنان مسوولان امور باید بدانند که گردش آزاد اطلاعات، به تقویت دولت و نظام مردم‌سالاری در کشور کمک می‌کند. از این رو، نباید در برابر گردش آزاد اطلاعات به یک مانع تبدیل شوند و روند اطلاع‌رسانی اصولی در کشور را آسیب بزنند.

تنها با مواجهه مسوولانه با این تهدیدات می‌توان فعالیت آزاد مطبوعات و رسانه‌ها را از خطر نجات داد. بیش‌ترین مسوولیت در این کارزار، متوجه نهادهای دولتی است. فعالیت آزاد مطبوعات و رسانه‌ها به عنوان یکی از بزرگ‌ترین دست‌آور‌دهای افغانستان در دو دهه اخیر با شعارهای سیاسی مقام‌ها در سوم ماه می هر سال قابل حراست نیست. این مقام‌ها باید به آن‌چه تعهد سپرده‌اند و قانون حکم می‌کند، عمل کنند.

دکمه بازگشت به بالا