مذاکرات احتمالی اسلو و دبیرخانه‌ی بین‌المللی برای صلح

مذاکره‌ی سفیر خلیل‌زاد و طالبان شاید امروز یا فردا بار دیگر در قطر آغاز شود. هدف این مذاکره، نهایی‌سازی سندی است که امریکا و طالبان روی آن مذاکره می‌کنند. انتظار می‌رود امریکا و طالبان پس از نهایی‌سازی آن سند،‌ یک اعلامیه‌ی مشترک صادر کنند. ایالات متحده با حکومت افغانستان هم در تماس است و به نظر می‌رسد که پس از نشر اعلامیه‌ی مشترک امریکا و طالبان،‌ واشنگتن و کابل هم یک اعلامیه‌ی مشترک صادر کنند. در اعلامیه‌ها، طالبان به امریکا تضمین می‌دهند که با جهادیسم ضد امریکا قطع رابطه می‌کنند و در صف مبارزه با آن قرار می‌گیرند. ایالات متحده هم شاید یک جدول زمانی مشروط برای خروج تدریجی نیروهای ناتو و امریکایی را اعلام کند. احتمال آن زیاد است که مکانیزمی هم برای عملی شدن تضمین‌هایی که طالبان می‌دهند، در اعلامیه‌ها بیاید. اما رویداد مهمی که پس از آن اتفاق خواهد افتاد، گفت‌وگوهای میان‌افغانی در ناروی است.

وقتی امریکا و طالبان به هم‌دیگر تضمین خروج و مبارزه با جهادیسم جهانی را بدهند،‌ ایجاب می‌کند که گفت‌وگوهای میان‌افغانی روی آینده‌ی سیاسی افغانستان شروع شود. گفته می‌شود که یک هیأت بیست نفری از جامعه‌ی مدنی، ‌فعالان حقوق زن، ‌مقام‌های دولتی و احزاب سیاسی در گفت‌وگوهای میان‌افغانی ناروی با هیأتی از طالبان گفت‌وگو خواهند کرد. دیپلمات‌های نارویژی و آلمانی هم در زمینه‌سازی این گفت‌وگوها دخیل هستند و روشن است که دیپلمات‌های کشورهای دیگر هم برای به نتیجه رسیدن این گفت‌وگوها به اسلو می‌روند. چنین می‌نماید که کشورهای دخیل در افغانستان از جمله ایالات متحده در تلاش هستند که یک دبیرخانه‌ی جهانی برای صلح/حل سیاسی جنگ افغانستان بسازند. شاید یک دیپلمات کارکشته‌ از ناروی یا آلمان در رأس آن دبیر‌خانه قرار بگیرد و مسایل مرتبط به مذاکره و حل سیاسی جنگ را هم‌آهنگ کند.

به نظر نمی‌رسد که این گفت‌وگوها در ناروی به زودی به نتیجه برسد، احتمال آن زیاد است که چندین دور از این گفت‌وگوها، ‌در اسلو، ‌سمرقند، اندونیزیا،‌ ترکیه و جاهای دیگر برگزار شود. بالأخره جلسات آخری شاید در آلمان گرفته شود. شاید دیپلمات‌های آلمانی انتظار دارند جلسه‌ای که در آن توافق نهایی امضا شود، باید در یکی از شهرهای آلمان باشد. نشست سال ۲۰۰۱ هم در بن آلمان برگزار شد. پس از آن، آلمانی‌ها در سال‌های ۲۰۰۵ و ۲۰۰۶ تلاش کردند که با طالبان مذاکره کنند. در مذاکرات دوران اوباما هم آلمانی‌ها به صورت جدی دخیل بودند. این بار هم از احتمال به دور نیست که آلمان در دبیرخانه‌ی بین‌المللی‌ای که برای مذاکرات میان‌افغانی ساخته شود، نقش مهم داشته باشد و بعد تلاش کند که توافق در یکی از شهرهای آن کشور امضا شود.

اما به نظر نمی‌آید که این مذاکرات به زودی به پایان برسد. این مذاکرات طول خواهد کشید. حتا اگر طالبان واقعاً قصد صلح داشته باشند، ‌بازهم طول خواهد کشید. در حال حاضر هیچ نشانه‌ای دال بر این نیست که طالبان قصد صلح داشته باشند؛ ‌آنان خودشان را برنده‌ی جنگ می‌دانند و قصد دارند با مذاکره نوعی مشروعیت به دست بیاوردند و با تأیید جامعه‌ی جهانی و نیروهای سیاسی افغانستان کل قدرت را به دست بگیرند. آنان می‌خواهند که نیروهای داخلی و بازی‌گران خارجی به افکار و روش طالبان تسلیم شوند. طالبان صلحی می‌خواهند که بهای آن را صرف نیروهای سیاسی افغانستان و حکومت بپردازند، نه خود گروه. صلح زمانی تحقق می‌یابد که هردو طرف بها بپردازند، ولی در حاضر طالبان صرف از جهت‌های داخلی و خارجی می‌خواهند که به صورت یک‌جانبه بها بپردازند. روشن نیست که طالبان قانع می‌شوند یا نمی‌شوند.

این را هم کسی نمی‌داند که رهبران طالبان حتا اگر حاضر به پایان مسالمت‌آمیز جنگ باشند، انتخابات و نظم جمهوری را قبول می‌کنند یا نه. این موضوع هم روشن است که نقش ملا هبت‌الله آخوندزاده، رهبر کنونی طالبان که جنگ‌جویان و رهبران طالب او را امیرالمؤمنین می‌خوانند، چه می‌شود. اگر مثلاً به حکومت مشارکتی و مشروعیت انتخاباتی رضایت دهند، ‌نقش ملا هبت‌الله چه می‌شود؟ این موضوع هم روشن نیست که بالأخره روی چه نوع نقشه‌ی راه برای آینده توافق می‌شود. در حال حاضر افغانستان از خشونت و خون‌ریزی رنج می‌برد. لازم است که قبل از مذاکره‌ی جدی روی آینده‌ی سیاسی کشور، یک آتش‌بس جامع و همه‌شمول برقرار شود. هیچ واضح نیست که آیا طالبان به این آتش‌بس رضایت می‌دهند یا بازهم به دوام جنگ در جریان مذاکره تأکید می‌کنند.

چیزی که تقریباً واضح است، این است که آقای خلیل‌زاد می‌خواهد یک روز قبل از عید قربان یا در جریان روز اول آن با طالبان به نماینده‌گی از امریکا،‌ به صورت کامل به توافق برسد و خبر این توافق را اعلام کند. عید قربان برای سمبولیزه کردن موضوع انتخاب شده است. سفیر خلیل‌زاد در همین هفته نوشت که پس از نهایی شدن توافق او با گروه طالبان،‌ مذاکرات میان‌افغانی آغاز خواهد شد. در درون دولت و قشر سیاسی کابل اضطراب و یک نوع نگرانی وجود دارد. امریکایی‌ها در چند روز گذشته مذاکرات بسیار جدی با آقای غنی داشتند تا او را قانع بسازند که از روند حل سیاسی حمایت کند؛ اما هیچ کسی به تعهدات طالبان باور ندارد. سیاست‌مداران کابل‌نشین تقریباً به این نظر اند که طالبان می‌خواهند از امریکا تضمین خروج را بگیرند و بعد «نقشه‌های خطرناک» خود را عملی کنند. از آن‌جایی که در مورد موضع طالبان اطمینان جدی وجود ندارد،‌ ممکن ایالات متحده به رغم عجله‌ای که دارد، از روند انتخابات ریاست جمهوری حمایت کند.

ایالات متحده در کنار خسته‌گی از دو دهه جنگ، انتخابات ریاست جمهوری هم در پیش دارد. ترمپ می‌خواهد که در انتخابات ریاست جمهوری دست‌آوردهای حکومت خودش را در سیاست داخلی و خارجی اعلام کند. اگر از سپتامبر یا نوامبر امسال روند حل سیاسی آغاز شود، تا نوامبر سال آینده بخشی از آن تکمیل می‌شود و ترمپ می‌تواند آن را به رأی‌دهنده‌گان امریکایی بفروشد. به همین دلیل است که دیپلمات‌های امریکایی بسیار با عجله عمل می‌کنند. چیزی که روشن  است، این است که حتا در صورت صلح بی‌جنجال و موفقیت‌آمیز با طالبان هم مشکل داعش و برخی از گروه‌های تروریستی دیگر دوام می‌کند.

Comments are closed.