طرح دولت انتقالی صلح؛ نگرانی‌ها در مورد آینده ارزش‌ها و دست‌آوردها پابرجا است

حسیب بهش

فرستاده ویژه وزارت امور خارجه امریکا برای صلح افغانستان در سفر اخیرش به کابل، طرح تازه‌ای را برای بیرون‌رفت از وضعیت کنونی با حکومت و سیاسیون در میان گذاشته است. در این طرح سناریوهای احتمالی برای حل‌وفصل سیاسی و برقراری آتش‌بس در چارچوب «دولت انتقالی صلح» پیش‌بینی شده است. این طرح با حکومت و سیاسیون در کابل شریک شده و دیدگاه آنان در مورد آن گرفته شده است. طرح دولت انتقالی صلح هم‌چنان برای موافقت طالبان، با این گروه نیز در میان گذاشته می‌شود. هرچند تاکنون ارگ ریاست جمهوری و دفتر سیاسی طالبان در قطر به گونه مشخص در این مورد واکنش نشان نداده‌اند، اما مقام‌ها در حکومت طرح حکومت موقت را نوعی از عقب‌گرد و فروپاشی نظام می‌دانند و معتقدند که صلح به قیمت از دست دادن ارزش‌ها و دست‌آوردها عاقلانه نیست. برخی از سیاسیون اما نسبت به این طرح خوش‌بین‌اند و معتقدند که تلاش جامعه جهانی می‌تواند سبب تسریع روند صلح شود. آگاهان اما تصریح می‌کنند که این طرح خلاهایی دارد و طالبان حتا در صورت نشان دادن چراغ سبز به آن، از توافق‌نامه دوحه نخواهند گذشت.

هم‌زمان با سکته‌گی در مذاکرات صلح، امریکا در پی راهکار دیگر برای تسریع روند صلح و دست‌یابی به توافق سیاسی است. زلمی خلیل‌زاد، فرستاده ویژه وزارت خارجه امریکا برای صلح افغانستان، در سفرش به کابل، یک طرح جدید حاوی سناریوهای احتمالی ایجاد دولت انتقالی صلح را با خود آورد. او این طرح را با محمداشرف غنی رییس جمهور کشور، عبدالله عبدالله رییس شورای عالی مصالحه ملی و میررحمان رحمانی، رییس مجلس نماینده‌گان در میان گذاشته است. افزون بر این مراجع، طرح تازه امریکا با سیاسیون، از جمله حامد کرزی، عبدالرب رسول سیاف، گلبدین حکمتیار، عبدالرشید دوستم، صلاح‌الدین ربانی، عطامحمد نور و برخی دیگر از افراد نیز شریک شده است.

با وجود تلاش برای همه‌گانی نشدن جزئیات این طرح، ۸صبح نسخه‌ای از آن را از نزدیک دیده است. طرح تازه امریکا ۱۰ صفحه دارد و در آن، نقشه راه ایجاد حکومت انتقالی پیش‌بینی شده است. بدین ترتیب یک ساختار جدید سیاسی زیر نام «دولت انتقالی صلح افغانستان»‌ شکل خواهد گرفت که زمینه را برای حل‌وفصل سیاسی و رسیدن به آتش‌بس دایمی فراهم خواهد کرد. اگر طرف‌ها روی این طرح توافق کنند، نشستی شبیه بن اول در ترکیه دایر می‌شود و در آن، نماینده‌گان کشورها و سازمان‌های بین‌المللی نیز حضور خواهند داشت. با این حال، زلمی خلیل‌زاد در سفر منطقه‌ای‌اش، این طرح را با طرف‌ها و سیاسیون در میان گذاشته و دیدگاه آنان را در این مورد گرفته است.

آقای خلیل‌زاد در یازدهم حوت وارد کابل شد و روند دیدارهایش با مقام‌های حکومتی و سیاسیون را آغاز کرد. او سه روز در کابل ماند و در پایان سفرش به کابل، دیدارهایش با مقام‌های حکومت، جامعه مدنی، زنان فعال و سیاسیون را «مشورت مفید» عنوان کرد. او گفت که در مورد تمرکزش بر افغانستان، دیپلماسی و جلب حمایت بین‌المللی گسترده‌تر برای کمک به افغان‌ها به منظور پیش‌رفت سریع‌تر روند صلح با طرف‌ها صحبت کرده است؛ زیرا به باور زلمی خلیل‌زاد، دولت و طالبان باید برای حل‌وفصل سیاسی و آتش‌بس دایمی و جامع، راه‌حلی دریابند. او گفته است که روی گزینه‌های مختلفی برای پیش‌برد این روند بحث شده و به این نتیجه رسیده است که حمایت گسترده‌ای از نیاز حرکت سریع برای تحقق صلح عادلانه و پایدار وجود دارد. او با هیأت دولت در دوحه نیز دیدار کرده و دیدار با هیأت مذاکره‌کننده طالبان را نیز در برنامه خود داشته است.

طرح تازه زلمی خلیل‌زاد در درون کشور با موجی از واکنش‌ها روبه‌رو شده است. هرچند ارگ ریاست جمهوری به گونه واضح در این مورد موقف‌گیری نکرده است و مسوولان در آن نیز به پرسش‌ها پاسخ ارایه نمی‌کنند،‌ اما مقام‌ها در حکومت به آن واکنش نشان داده‌اند. امرالله صالح، معاون اول ریاست جمهوری، پس از دیدار با فرستاده ویژه وزارت امور خارجه امریکا برای صلح افغانستان، به گونه تلویحی به این مورد پرداخت. وی گفته است که محور بحث‌ها، روند صلح، تقویت مناسبات دوجانبه افغانستان-امریکا، تحلیل و بررسی «استراتژی فریب و چندرویه‌گی طالبان و پاکستانی‌ها» و چگونه‌گی تمثیل اراده واقعی مردم در روند صلح بوده است. با این حال، او افزوده است که اساس نظام کنونی را قانون اساسی تشکیل می‌دهد که با رای مستقیم مردم ساخته شده است. آقای صالح در ادامه تصریح کرده است که «کسی صلاحیت لغو و باطل‌سازی قانون اساسی را ندارد».

معاونت دوم ریاست جمهوری نیز به این مورد پرداخت. سرور دانش، معاون دوم ریاست جمهوری، در مراسم گرامی‌داشت بیست‌وششمین سالیاد کشته شدن عبدالعلی مزاری، «شهید وحدت ملی»، گفت که هیچ طرحی در پیوند به روند صلح افغانستان نباید در غیاب دولت، بدون در نظر گرفتن منافع ملی و تنها براساس خواست خارجی‌ها مطرح شود. به باور او، هر نوع طرحی باید با حفظ نظام سیاسی و تداوم قانون اساسی مطرح شود، نه به قیمت فروپاشی نظام و لغو این قانون. او طرح حکومت موقت را نوعی از عقب‌گرد نامید و آن را به معنای فروپاشی نظام تلقی کرد. او گفت که برای برقراری صلح، دولت از هر نوع طرح «معقول»‌ و «منطقی» استقبال می‌کند؛ زیرا به باور آقای دانش، نظام و صلح دو اصل حیاتی برای حکومت است. با این حال او تصریح کرد که نباید صلح و نظام قربانی یک‌دیگر شود.

محمد محقق، مشاور رییس جمهور در امور امنیتی و سیاسی، نیز طرح پیشنهاد شده را مبهم خواند و تصریح کرد که فروپاشی نظام تجربه شده است و صلح با بهای از دست رفتن ارزش‌ها و دست‌آوردهای «عاقلانه» نیست.

با این حال، برخی دیگر از سیاسیون از طرح تازه خلیل‌زاد راضی به نظر می‌آیند. یونس قانونی، معاون رییس جمهور پیشین، در این نشست گفت که روند صلح افغانستان با تلاش جامعه جهانی تسریع می‌یابد و اجماع ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی به وجود خواهد آمد. او افزود که در طرح جدید روند جاری مصالحه از لحاظ شکلی و محتوایی تغییر می‌کند، اما به گفته آقای قانونی، مردم نیز به عنوان ضلع سوم مذاکرات بخشی از این روند باشند. حامد کرزی، رییس جمهور پیشین که هرازگاهی بر تسریع روند صلح تأکید می‌کند، در دیدار با زلمی خلیل‌زاد نیز گفته است که متناسب به خواست مردم، روند صلح باید هرچه زودتر به نتیجه برسد و با تأخیر و بن‌بست روبه‌رو نشود. پیش‌تر منابع از چراغ سبز رییس جمهور پیشین به این طرح خبر داده بودند.

گلبدین حکمتیار، رهبر جهادی، نیز با یاد کردن از «حکومت جدید» در راه‌پیمایی روز جمعه حزب اسلامی، به این طرح چراغ سبز نشان داده است. وی پیش از این نیز حکومت موقت را «یگانه راه‌حل» معضل افغانستان خوانده بود. افزون بر این رحمت‌الله نبیل، رییس پیشین امنیت ملی نیز در گفت‌وگو با رسانه‌ها گفته است که امریکا و بیش‌تر سیاسیون و اعضای شورای عالی مصالحه ملی نیز با طرح حکومت موقت موفق‌اند. به باور او، طالبان در بدل برقراری آتش‌بس، با حکومت موقت موافقت خواهند کرد و در یک چنین شرایطی، رییس جمهور غنی در وضعیت دشواری قرار خواهد گرفت.

در همین حال، آگاهان می‌گویند که این طرح با خلاهایی همراه است و امریکا تلاش می‌کند کاستی‌های موجود در روند صلح را توسط آن بپوشاند. سیداکبرآغا، عضو پیشین گروه طالبان، روز جمعه، پانزدهم جدی، به روزنامه ۸صبح گفت که با توجه به تأخیر در رهایی زندانیان، مذاکرات صلح و عملی نشدن برخی از مفاد توافق‌نامه دوحه، طالبان به امریکا با دید شک می‌نگرند. او معتقد است که گروه طالبان بر برخی از نقاط، از جمله خلاهای شرعی در این طرح انگشت خواهد نهاد، اما حتا با وجود موافقت با آن، از مواد توافق‌نامه دوحه نخواهند گذشت.

گفتنی است که پیش از این روسیه نیز از یک «دولت انتقالی-ایتلافی» سخن گفته بود. ضمیر کابلوف، نماینده ویژه رییس جمهور روسیه در امور افغانستان، گفته بود که برای پایان جنگ در کشور به یک دولتی انتقالی-ایتلافی نیاز است که توانایی مهار طرف‌ها را داشته باشد. این موقف‌گیری روسیه با اعتراض وزارت امور خارجه کشور روبه‌رو شد. گفتنی است که هم‌زمان با مطرح شدن این طرح، امریکا مصروف بازنگری توافق‌نامه دوحه است. رسانه‌های امریکایی پیش‌تر گزارش داده‌اند که اداره بایدن نگران وضعیت افغانستان است و در میان گزینه‌های موجود، روی تمدید مهلت خروج تمرکز خواهد کرد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن