صلح تنها پایان جنگ نیست

فهیم نعیمی

صلح را نباید تنها به معنای نبود جنگ دانست. صلح مفهوم پیچیده‌ای است که در تناسب با وضعیت نظامی، سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جامعه قابل تعریف است. صلح به حالتی گفته می‌شود که در آن مردم یک جامعه منازعات سیاسی و غیر‌سیاسی‌شان را با استفاده از راهکارهای صلح‌آمیز و قانونی حل‌و‌فصل می‌کنند. موجودیت راهکارهای صلح‌آمیز و قانونی برای حل منازعات، پیش‌شرط اصلی صلح پایدار در هر‌جامعه‌ای است. برای ایجاد این پیش‌شرط، تامین امنیت روانی در کنار امنیت جانی و مالی مردم، تضمین آزادی‌های فردی و حقوق بشری به شمول حقوق اقلیت‌های قومی و جنسی، تقویت مردم‌سالاری، ایجاد رفاه اقتصادی و تامین عدالت اجتماعی، مبارزه با فساد و… نقش اساسی و بلامنازعی در جوامع انسانی بازی می‌کنند.

کشورهای بی‌شماری در جهان وجود دارند که حتا در نبود جنگ و کش‌مکش نظامی نیز از صلح پایدار برخوردار نیستند. پاکستان و ایران، دو همسایه نزدیک افغانستان، را به ساده‌گی می‌توان در زمره کشورهایی قرار داد که صلح پایدار را تجربه نمی‌کنند. هر‌چند این کشورها از پیش‌رفت‌های خوب اقتصادی و نظامی برخوردار اند و عملاً درگیر جنگ و کش‌مکش نظامی نیز نیستند، اما به علت نقض چشم‌گیر حقوق بنیادین انسان‌ها، نقض حقوق اقلیت‌ها، فقدان عدالت اجتماعی، نبود امنیت روانی، سرکوب آزادی‌های فردی، فقدان احساس هم‌بسته‌گی ملی در میان تمام لایه‌های اجتماعی و ده‌ها عامل دیگر، آتش جنگ در این کشورها هر آن می‌تواند سر بلند کند و تمام دار و ندار‌شان را با خاکستر یکسان سازد.

در پرتو چنین تعریف گسترده‌تر از صلح، به ساده‌گی می‌توان گفت که افغانستان هیچ‌گاهی در طول تاریخ به صلح پایدار دست نیافته است. این کشور همیشه از نبود زمینه‌های لازم برای استقرار صلح پایدار رنج برده است. انکار و نقض حقوق اقلیت‌ها، فساد فلج‌کننده در ادارات دولتی، عقب‌مانی و توسعه‌نیافته‌گی، رواج سیاست زور‌محور، سرکوب سیستماتیک زنان و نقض حقوق اقلیت‌های جنسی، قوم‌محوری و قبیله‌گرایی، فقدان حس هم‌بسته‌گی ملی، برتری‌جویی‌های نژادی، بی‌باوری به مردم‌سالاری و ارزش‌های حقوق بشری و عوامل بی‌شمار دیگر، در کنار جنگ‌های داخلی و تجاوزات بیرونی، به صورت عملی هر‌نوع امکان تأمین صلح پایدار را در افغانستان از میان برداشته است.

گفت‌وگوهای صلح میان دولت جمهوری اسلامی افغانستان و طالبان و گروه‌های متخاصم داخلی دیگر برای خاتمه بخشیدن به جنگ فزیکی است؛ جنگی که همین حالا در جریان است و روزانه جان انسان‌ها را می‌گیرد. اما این امر به هیچ صورت به معنای تأمین صلح پایدار در افغانستان نیست، زیرا صلح تنها به معنای نبود جنگ نیست.

این‌که پشتی‌بانی از داعیه جمهوریت سرلوحه تیم گفت‌وگو‌کننده دولت افغانستان در برابر مخالفان مسلح قرار دارد، امری مبارک است. صلح پایدار تحت چتر جمهوریت، حق مسلم افغان‌ها است. اما برای تأمین صلح پایدار نباید تنها به ختم جنگ بسنده کرد، بل باید در تلاش زمینه‌سازی برای صلح پایدار از طریق تأمین ارزش‌های حقوق بشری، استحکام هر چه بیش‌تر مردم‌سالاری، محو فساد، کمک به توسعه اقتصادی، تأمین حقوق اقلیت‌ها و احیای حس هم‌بسته‌گی میان مردم افغانستان بود.

عامل بیرونی برای برهم زدن آرامش کشور، زمانی می‌تواند مؤثر باشد که زمینه‌های لازم داخلی برای آن مساعد شده باشد. در صورتی که حقوق اقلیت‌ها در داخل افغانستان نقض شود، روحیه برتری‌طلبی نژادی در میان تمام اقوام وجود داشته باشد، فساد بیداد کند، مردم در فقر به سر ببرد، حقوق انسانی افراد احترام نشود، آزادی‌های لازم وجود نداشته باشد، چگونه باید انتظار داشت که دیگران از این فرصت‌ها برای برهم زدن صلح در افغانستان استفاده نکنند؟ چگونه باید باور داشت که دیگر بهانه‌ای برای جنگ وجود نخواهد داشت؟

با‌ارزش‌ترین زمینه‌های پرورش صلح پایدار و آرامش دایمی در افغانستان، تحکیم هرچه بیش‌تر مردم‌سالاری و ترویج ارزش‌های حقوق بشری است. تنها بر محور این دو مفهوم، می‌توان اقوام مختلف کشور را بسیج ساخت. تمرین مردم‌سالاری، حاکمیت قانون و برخورداری از حقوق و آزادی‌های بنیادین، فتنه نزاع‌های قومی را در نطفه خاموش کرده و زمینه را برای گسترش حس هم‌بسته‌گی میان مردم مساعد خواهد ساخت. آزادی‌های فردی، افراد جامعه را از سرخورده‌گی نجات خواهد داد و فضای لازم را برای شکوفایی استعدادهای درونی آن‌ها فراهم خواهد کرد. کاهش فساد مردم را به نظام باورمند خواهد ساخت. تأمین امنیت روانی و جسمی، شهروندان را به کشور‌شان علاقه‌مند خواهد ساخت و در نتیجه میزان فرار مغزها به شدت کاهش خواهد یافت. تأمین عدالت اجتماعی، تأمین حقوق زنان و اقلیت‌های قومی، قدرت و استحکام سیاسی بیش‌تری به جامعه خواهد داد و سبب افزایش تولید اقتصادی و تسریع روند توسعه سیاسی خواهد شد.

بدین ترتیب با پرداختن به تمام زمینه‌های لازم، صلح پایدار و آرامش دایمی در کشور برقرار خواهد شد. تنها در این صورت است که حتا عوامل بیرونی نیز برای برهم زدن صلح در افغانستان موثریت خود را از دست خواهد داد.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن