صلح، انتخابات، آشفته‌گی و سردرگمی

پیمان

یک هفته از کارزارهای انتخاباتی گذشته است. هنوز این کارزارها با شور و هیجان واقعی‌اش فاصله زیادی دارد. کمپین‌ها به شهرهای بزرگ محدود شده و چهار تا پنج تیم انتخاباتی آن‌هم به گونه‌ی محدود حضورشان را به نمایش گذاشتند.

حمله مسلحانه به دفتر امرالله صالح، ترس در میان ستادهای انتخاباتی را افزایش داده است. از ستادهای انتخاباتی خبر می‌رسد که حضور دسته‌جمعی مردم بی‌نهایت کم‌رنگ است و شماری از نامزدان هنوز به تحریم انتخابات فکر می‌کنند، شمار دیگر به برگزاری انتخابات بی‌باور هستند. تیم‌هایی که به برگزاری انتخابات با تردید نگاه می‌کنند، از این‌که مصارف‌شان بدل به «باد هوا» شود هراس دارند. برخی از تیم‌ها هنوز حتا طرح پوسترهای انتخاباتی‌شان را هم به چاپ‌خانه‌ها نفرستاده‌اند.

در این میان تیم دولت‌ساز به رهبری آقای غنی رییس‌جمهور برحال، نگاه دیگری به انتخابات دارد. دولت‌سازان تا اکنون و طی یک‌هفته گذشته دو گردهم‌آیی بزرگ راه‌اندازی کردند و در هر دو گردهم‌آیی رییس‌جمهور غنی شخصاً حضور یافته و سخنرانی کرده است.

به نظر می‌رسد که آقای غنی تلاش می‌کند تا به نوعی وانمود سازد که حکومت آماده برگزاری انتخابات است. آقای غنی برگزاری انتخابات را به هر گزینه دیگری ترجیح می‌دهد. غنی گمان می‌کند که برنده بلامنازع انتخاب است. او به خوبی تلاش می‌کند که اگر انتخاباتی هم برگزار نشود، دست‌کم در افکار عمومی ثابت سازد که قدرت اصلی انتخابات بوده است.

 اما رقیبان او اعتقاد دارند که حتا در صورت برگزاری انتخابات، در این آشفته بازار سیاسی، غنی که رهبری تیم انتخاباتی دولت‌ساز را برعهده دارد با استفاده از امکانات دولتی می‌تواند زمینه‌ی سوق دادن این روند مهم ملی به نفع خودش را فراهم کند و شانس برنده شدن دیگر نامزدان را به حداقل برساند.

مصارف هنگفت و بی‌پیشینه حکومت در برگزاری جشن ۲۸ اسد، افتتاح و رونمایی از پروژه‌های خرد و بزرگ، تبلیغات و کمپین‌هایی واضح مشاوران رییس‌جمهور و معاون دوم او در ۳۴ ولایت افغانستان، عزل و نصب‌ها در اداره مهمی چون گمرکات، آن‌هم درست هم‌زمان با آغاز کارزارهای انتخاباتی و در نهایت خبرهایی که از کمپین‌های ولسوالان و ماموران بلندرتبه حکومتی به گوش می‌رسد بر نگرانی دیگر نامزدان افزوده است. غنی بیش از هر نامزد دیگری تحت فشار است اما او حاضر نیست به هر سوالی پاسخ بگوید؛ او سوال‌های زیادی را بی‌پاسخ گذشته و از کنار اتهامات زیادی که بر او وارد شده، به ساده‌گی گذشته است.

تیم ثبات و هم‌گرایی به رهبری عبدالله عبدالله نیز متهم به استفاده سوء از امکانات دولتی است. اکثر مشاوران آقای عبدالله وارد کارزارهای انتخاباتی شده‌اند. آن‌ها رسماً معاش حکومت را می‌گیرند و به سود آقای عبدالله کمپین می‌کنند.

آقای عبدالله تا اکنون یک همایش بزرگ در کابل برگزار کرده، اما دید و بازدیدها و همایش‌های کوچک‌تر او هر روز ادامه دارد. حملات لفظی آقای عبدالله در نخستین همایش انتخاباتی‌اش، هراس از بالا گرفتن تنش‌ها در روزهای پیش رو و در جریان کارزارهای انتخاباتی را بالا برد. به نظر می‌رسد که تیم ثبات و هم‌گرایی بازی دو پهلو به راه انداخته است. این تیم از یک‌سو تلاش می‌کند تا دیدگاه‌های تند تیم‌های دیگر از جمله شورای نامزدان را تایید کند. آقای عبدالله با این ترفند در واقع نمی‌خواهد در مقابل تیم‌های دیگر قرار بگیرد و گمان می‌کند که بخش‌های بزرگی از این تیم‌ها از هفته‌های آینده در کنار تیم ثبات و هم‌گرایی قرار می‌گیرند. اما آقای عبدالله مانند آقای غنی در نفس قضیه با برگزاری انتخابات مخالف نیست. دید و بازدیدهای پی هم و تماس‌های مکرر نهادهای بین‌المللی و دیپلمات‌های کشورهای مختلف با آقای عبدالله برای او امیدبخش بوده است. آقای عبدالله خودش را برنده انتخابات می‌داند و شماری نیز شایعاتی دست‌به‌دست می‌سازند که آقای عبدالله، در صورت برگزار نشدن انتخابات و شکل‌گیری یک حکومت موقت، رهبری آن را بر عهده خواهد داشت.

عبدالله، غنی را متهم به سوءاستفاده از امکانات دولتی می‌کند، سایر نامزدان اما غنی و عبدالله را با هم متهم به استفاده سوء از امکانات دولتی می‌نمایند. طبیعی است که دسترسی عبدالله به منابع دولتی به پیمانه دسترسی آقای غنی نیست. اما نامزدان نگران‌اند که نفوذ آقای عبدالله بر کمیسیون‌های انتخاباتی و سهمی که آقای عبدالله از دوران پنج ساله کار در حکومت وحدت ملی به دست آورده به سودش در جریان کارزارهای انتخاباتی تمام شود.

در تیم صلح و اعتدال به رهبری محمدحنیف اتمر، اختلاف نظر در مورد پست‌ نخست‌وزیری مشکل‌آفرین شده و این تیم را با فروپاشی درونی مواجه ساخته است. آقای اتمر شخصیت سیاسی‌اش مبتنی بر تمرکزگرایی و از هواداران نظام ریاستی در افغانستان است. شماری از هم‌پیمانان او سال‌ها است که علیه نظام ریاستی شعار می‌دهند. این موضوع حالا ستاد انتخاباتی آقای اتمر را بحرانی کرده است.

 با وصف تلاش‌های زیادی که تا اکنون از سوی برخی چهره‌های سیاسی برای حل چالش‌های به میان آمده در این تیم انجام شد، اما هیچ خبری تا اکنون از حل این چالش‌ها در تیم صلح و اعتدال به بیرون درز نکرده است.

حنیف اتمر چهره‌های درشت و موثر سیاسی را کنار خود جمع کرده بود. درز خبرهای اختلافات درون‌تیمی در اردوی آقای اتمر شوک بزرگی برای هواداران این تیم بود. آقای اتمر که تیم خودش را قدرت‌مندترین تیم سیاسی حاضر می‌دانست، شدیداً نگران روزهای آینده است. او به مهره‌چینی سیاسی و مدیریت بازی‌های سیاسی شهرت دارد. او تمام تلاش خود را خواهد کرد تا شرایط ایده‌آل را برای تیمش دوباره رقم بزند. بزرگ‌ترین چالش پیش روی او تن دادن به مواردی است که به باور او و شماری از سیاست‌مداران در افغانستان، قانون اساسی را نقض می‌کند. آقای اتمر از یک‌سو نگران است که نقض قانون منجر به کاهش محبوبیت او در میان هوادارانش به ویژه در مناطقی از جنوب و شرق افغانستان شود اما او می‌داند که تن ندادن به خواست شرکای سیاسی‌اش در مورد افزودن پست نخست‌وزیری به معنای فروپاشی مطلق تیم انتخاباتی او است. به باور بسیاری‌ها با آن‌هم اتمر کسی نیست که به ساده‌گی به این تقاضاها تن بدهد.

گلبدین حکمتیار روز پنج‌شنبه کارزارهای انتخاباتی‌اش را رسماً شروع کرد، اما گفت نسبت به برگزاری انتخابات تردید دارد. حکمتیار می‌گوید که احتمال شکل‌گیری یک حکومت موقت، بیش‌تر از برگزاری انتخابات است. او شماری از رقیبان انتخاباتی‌اش را به دادن رشوه‌های سیاسی و غیرقانونی برای دست یافتن به پیروزی متهم کرد.

سایر تیم‌ها نیز انگیزه خاصی برای تبلیغات انتخاباتی ندارند.تیم «امنیت و عدالت» به رهبری رحمت‌الله نبیل در تازه‌ترین موضع‌گیری‌اش از آماده‌گی حکومت برای مهندسی انتخابات سخن گفته است. آقای نبیل که روز پنج‌شنبه با تلویزیون خصوصی خورشید گفت‌وگو می‌کرد گفت که به برگزاری انتخابات با توجه به وضعیت سیاسی و امنیتی جاری، شک دارد.

نبیل که روزگاری در حکومت آقای غنی شریک قدرت بود، حالا شدیداً منتقد عمل‌کرد حکومت وحدت ملی است. آقای نبیل شاید با همه‌ی بی‌باوری‌اش به انتخابات تا اکنون حتا ستاد انتخاباتی خود را افتتاح نکرده است. نبیل وقتی می‌خواهد به سوءاستفاده از امکانات دولتی اعتراض کند، نام عبدالله و غنی را کنار هم می‌برَد.

احمدولی مسعود هفته نخست کارزارهای انتخاباتی را «سردترین فضای انتخاباتی» لقب داده و آن را به معنای بی‌باوری به عادلانه بودن انتخابات و خسته‌گی مردم از «رژیم» تعبیر کرده است. استفاده از واژه «رژیم» که معمولاً بار منفی به همراه دارد، نشان از تضاد سیاسی جدی میان رهبران سیاسی است. طالبان نیز گاهی حکومت وحدت ملی را «رژیم کابل» و گاهی «اداره کابل» خطاب می‌کنند.

آقای مسعود در نشست گروپ حمایت از انتخابات «ESG» گفته است: «کمپین دو تیم حکومتی که تجربه ناکام پنج سال حکومت‌داری‌شان، کشور را به بحران‌های امروزی رسانید، تداوم‌شان منطقاً و قطعاً نظام را به فروپاشی و مملکت را به سقوط خواهد رسانید.»

دیگر ستادها هم نیز وضعیت بهتری ندارند. بی‌پولی، نگرانی از وضعیت امنیتی و در نهایت بی‌اعتمادی به حکومت شماری از ستادها را با سکوت کشنده روبه‌رو ساخته است. این نگرانی‌ها تنها به نامزدان محدود نشده و نهادهای ناظر بر انتخابات از بی‌میلی جامعه‌ی جهانی به موضوع انتخابات افغانستان اظهار نگرانی می‌کنند.

با این وصف، پروسه صلح نیز شدیداً بر کارزارهای انتخاباتی سایه افکنده است. حامد کرزی می‌گوید که بهتر است انتخابات تا مشخص شدن نتایج گفت‌وگوهای صلح به تعویق بیفتد. هفته جاری هفته مهمی برای پروسه صلح است. حکومت نماینده‌گانی برای گفت‌وگوی رو در رو با طالبان تعیین کرده و خلیل‌زاد نهمین سفرش به افغانستان را مؤثرترین سفر خوانده است.

همه این رویدادها، آینده مبهم سیاسی را برای افغانستان رقم زده است. کم‌تر تحلیل‌گری در سطح ملی و بین‌المللی می‌تواند برگزاری و یا عدم برگزاری انتخابات را به طور قطع پیش‌بینی کند. شماری به صلح پیش از انتخابات فکر می‌کنند، شماری هر دو پروسه را هم‌زمان به سود افغانستان می‌دانند و عده‌ای نیز معتقد اند که انتخابات پروسه‌ای است که با صلح و یا بدون صلح باید به سرانجام برسد.

Comments are closed.