بخش اول – دو سال از دادخواهی «اترا کجاست؟» گذشت؛ پس از دو سال نتیجه کجاست؟

میرویس آریا، عضو گروه هماهنگی «اترا کجاست؟»

چرا کیفیت خدمات مخابراتی و اینترنت در افغانستان خوب نیست؟ آنچه از دوسال دادخواهی آموخته‌ام

در ماه دلو سال جاری، دادخواهی «اترا کجاست؟»، دو ساله شد. با وجود این‌که «اترا کجاست؟» به یکی از طولانی‌ترین دادخواهی‌های مدنی در تاریخ چند دهه پسین افغانستان مبدل شده، اما پرسشی که همواره در برابر خود این اعتراض و دادخواهی گسترده مطرح بوده، این است که نتیجه کجاست؟

برای پاسخ به این پرسش ناگزیرم اندکی مقدمه‌چینی کنم.

در دادخواهی «اترا کجاست؟»، سه محور اصلی وجود دارد که بیش‌ترین تلاش در حول آن صورت گرفته است:

  1. شفافیت در مصرف پول: اختیار پول مشتری در دست خودش باشد و پول مشتری بدون اجازه و اختیار خودش برداشته نشود.
  2. کیفیت خدمات: در برابر پولی که مشترک به شرکت‌های مخابراتی می‌پردازد، باید خدمات باکیفیت دریافت کند و کیفیت خدمات مطابق به معیار تعهد شده باشد.
  3. قیمت خدمات: هزینه خدمات مخابراتی و اینترنت در کشور باید مطابق به وضعیت اقتصاد جامعه و سطح درآمد اکثریت نفوس کشور تنظیم شود.

در کنار این سه محور اصلی، برای پایان یافتن فروش غیرقانونی سیم‌کارت‌ها و لیلام شدن آن در روی جاده‌ها نیز دادخواهی شد.

اگر هر سه همین محور اصلی و لیلام شدن سیم‌کارت در روی جاده‌ها معیاری برای نتیجه دادخواهی قرار بگیرد، در زمینه کیفیت تا هنوز نتیجه چندانی در دست نداریم؛ اما سیم‌کارت‌ها دیگر مثل گذشته، مانند پیاز و کچالو در روی جاده لیلام نمی‌شود. در زمینه هزینه خدمات، دادخواهی ما تأثیر گذاشته و از دو سال به این سو قیمت بسته‌های اینترنت ۳۰ تا ۵۰ درصد کاهش یافته‌ است، ولی تا هنوز هم‌سطح کشورهای منطقه نیستیم. در زمینه شفافیت اما تأثیر اعتراض و دادخواهی ما خیلی بزرگ و قابل لمس است. همین مورد بود که سبب شکل‌گیری این اعتراض و تبدیل شدن آن به یک دادخواهی طولانی شد که در قسمت سوم این سلسله نوشته‌ها به صورت مفصل روی آن پرداخته می‌شود؛ اما موضوع خدمات باکیفیت، چیزی است که ما را بارها با چالش مواجه کرده است. همین مشکل سبب شده تا تغییرات دیگری که پس از دادخواهی ایجاد شده است، به حاشیه برود.

قبل از پرداختن به موضوع کیفیت باید یادآور شویم که پیش از اعتراض «اترا کجاست؟»، مردم و مشترکین فکر می‌کردند که آنچه در سکتور خدمات مخابراتی و اینترنت جریان دارد، یک امر معمول و عادی است. اکثر مردم به این باور بودند که شرکت‌ها حق دارند، خدمات غیرضروری را بدون رضایت و اختیار آنان فعال کنند و در برابرش پول‌شان را همه‌روزه بردارند. تصور این بود که کیفیت و قیمت خدمات تا ابد همین‌گونه باید باشد و هیچ مرجعی برای وادار ساختن شرکت‌ها برای پاسخگویی وجود ندارد. شرکت‌های مخابراتی هم با پرده‌پوشی که اداره اترا برای‌شان انجام می‌داد، بدون ترس و هراس، هر چه دل‌شان می‌خواست، انجام می‌دادند و به هر شکل ممکن پول بر می‌داشتند و خدمات بی‌کیفیت عرضه می‌کردند. کسی به مشترک و مردم پاسخگو نبود و صدای مردم اصلاً ارزشی نداشت.

بزرگ‌ترین تأثیر «اترا کجاست؟»، همین است که وضعیت را کاملاً متحول ساخت. مردم حق‌شان را دانستند، از شیوه‌های تلف شدن حق‌شان آگاهی یافتند و حالا در برابر اندک‌ترین تخطی، رسماً اعتراض می‌کنند. شرکت‌های مخابراتی برای نخستین بار مجبور شدند تا در برابر خواست مشترکین پاسخگو باشند و ترس مواخذه شدن در نهادشان رخنه کند و اداره منفعل و گمنام «اترا» از خواب غفلت چندین ساله بیدار شود و در پی انجام مسوولیت واقعی‌اش باشد. این تغییرات، تحول فرهنگی – ذهنی است که با دو سال دادخواهی در جامعه نهادینه شد و ماندگار خواهد بود. اما حالا روی موضوع اصلی این بخش که وضعیت کیفیت خدمات مخابراتی و اینترنت در افغانستان است، می‌پردازیم.

کیفیت خدمات مخابراتی و اینترنت معضل بزرگ و چند سره است. به این دلیل، در قسمت نخست این نوشته، تلاش می‌کنم به عوامل مهمی اشاره کنم که سبب شده است، کیفیت خدمات تماس و اینترنت در کشور پایین باشد. ضمناً از کارهای انجام شده در این زمینه‌ها گزارش مختصری ارایه می‌کنم و اگر پیشنهادی برای خلاها و چالش‌های موجود داشته باشم، آن را مطرح می‌کنم.

عوامل زیادی است که روی کیفیت خدمات اینترنتی و مخابراتی در کشور تأثیر دارد، ولی چهار مورد بیش‌تر از همه مهم است:

تامین امنیت زیرساخت‌ها و تاسیسات مخابراتی

فعلاً فقط یک شبکه فایبر نوری در افغانستان وجود دارد که از خشونت جاری در کشور به صورت پی‌هم صدمه می‌بیند.

منبع اصلی تورید و توزیع اینترنت در کشور همین شبکه است که مربوط به شرکت دولتی افغان تیلی‌کام است. وقتی این یگانه شبکه سراسری فایبر نوری آسیب می‌بیند و قطع می‌گردد، شرکت‌های مخابراتی مجبور اند، اینترنت را از ماهواره‌های گران قیمت دریافت و برای مشترکین عرضه کنند. اینترنت دریافت شده از ماهواره، هم خیلی گران است و هم سرعت آن پایین است.

سایت‌ها یا آنتن‌های شرکت‌های مخابراتی که در مناطق آسیب‌پذیر نصب شده است، نیز همواره از سوی گروه‌های مسلح، زورمندان محلی و باج‌گیران مورد حمله قرار می‌گیرد. هر باری که یکی از سایت‌ها صدمه می‌بیند و غیرفعال می‌شود، شبکه توزیع خدمات در سراسر شبکه، دچار سکته‌گی می‌گردد. اختلال در شبکه سبب می‌شود تا روند توزیع خدمات غیرمنظم شود و کیفیت پایین بیاید.

تا امنیت شبکه سراسری فایبر نوری و سایت‌های شرکت‌های مخابراتی به صورت درست تامین نباشد، دست یافتن به خدمات باکیفیت و منظم خیلی دشوار است.

از سوی دیگر، ما در کنار فایبر نوری سراسری افغان تیلی‌کام، به شبکه‌های متعدد فایبر نوری نیاز داریم، تا اتکای محض اینترنت افغانستان به یک شبکه واحد از بین برود و در زمان آسیب دیدن و قطع شدن یکی از آن‌ها، شرکت‌های مخابراتی که ما از آن خدمات دریافت می‌کنیم، بدیل دیگری برای دریافت و توزیع اینترنت داشته باشند.

در این زمینه کارهایی صورت گرفته است. قراردادهای مهمی در سال جاری به امضا رسیده و یک هزار کیلومتر فایبر نوری از سوی شرکت‌های مخابراتی خصوصی گسترش یافته است و چند شرکت نیز مجوز ایجاد و گسترش فایبر نوری سراسری را دریافت کرده‌اند.

قرار نیست خیلی زود به این موارد دست پیدا کنیم، ولی گام‌های نخستین برای آن گذاشته شده است.

در قدم اول، لازم است تا اداره اترا برای جلب همکاری نهادهای امنیتی تلاش جدی را آغاز کند و برای تامین امنیت زیرساخت‌ها و تأسیسات خدمات مخابراتی و اینترنت، برنامه‌ریزی صورت بگیرد و عملی شود.

نوسازی زیرساخت‌ها و تأسیسات مخابراتی

زیربنا‌ها و تأسیسات فعلی مخابرات در افغانستان کهنه و قدیمی است. این تأسیسات ظرفیت تخنیکی ارایه خدمات بهتر و بیش‌تر از این را ندارد. این امر به سرمایه‌گذاری بیش‌تر از سوی دولت، شرکت‌های مخابراتی و سکتور خصوصی نیاز دارد و بدون نوسازی زیرساخت‌ها و تأسیسات نمی‌توانیم، کیفیت خوب را توقع داشته باشیم. در این زمینه هم کار صورت گرفته است.

همین اکنون هر پنج شرکت مخابراتی بزرگ (سلام، افغان بیسیم، روشن، اتصالات و ام‌.تی.‌ان) شماری از سایت‌های‌شان را به ۴G  ارتقا داده‌اند و بیش‌تر از یک میلیون مشترک این خدمات را به گونه آزمایشی در موبایل‌شان استفاده می‌کنند. اما برای توزیع و عرضه آن از  فرکانسی که برای خدمات ۲G  تخصیص یافته است، استفاده می‌شود. به این دلیل، کیفیت خدمات ۴G  ما سرعت واقعی نسل چهارم را ندارد. تنظیم و تخصیص فرکانسی مناسب امر بسیار حیاتی است.

فرکانسی جدید باید تخصیص یابد و زودتر توزیع شود. اداره اترا گزارش داده است که در سال جاری ۵۵ مگاهرتز فرکانسی جدید برای خدمات ۴G  تخصیص داده شده و آماده توزیع به شرکت‌های مخابراتی است. اما شرکت‌های مخابراتی از هزینه بلند قیمت‌ها و شرایط وضع شده در این زمینه شاکی‌اند و آن را واقع‌گرایانه نمی‌دانند. قیمت فرکانسی‌های جدید باید نظر به شرایط کشور و بازار تنظیم گردد تا شرکت‌های مخابراتی برای دریافت و به کارگیری آن تشویق شوند.

اگر این روند با سرعت بیش‌تر انجام شود و شرکت‌های مخابراتی برای دریافت فرکانسی ۴G   سریع‌تر عمل کنند، گام اساسی برای عرضه خدمات ۴G  باکیفیت واقعی گذاشته خواهد شد.

در کنار موضوع فایبر نوری سراسری و تأسیسات و وسایل عرضه خدمات، بعضی از اخلال‌کننده‌ها مانند جمر و بوستر هم عوامل تأثیر روی کیفیت هستند.

در قسمت دوم این نوشته تلاش می‌کنم، یافته‌های خودم را در این زمینه بیش‌تر وضاحت بدهم و نیز به این می‌پردازم که چرا ادامه دادخواهی و پی‌گیری رسانه‌ای می‌تواند، روند تغییر در کیفیت را سریع‌تر بسازد.

ادامه دارد…

دکمه بازگشت به بالا